Xlamidioz Chlamydia trachomatis bakteriyasının törətdiyi, əsasən cinsi yolla ötürülən infeksiyadır. Çox vaxt simptomsuz gedir, lakin reproduktiv sistemdə ağırlaşmalar yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xlamidiya infeksiyası
- Chlamydia trachomatis infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Xlamidioz – əsasən cinsi yolla ötürülən və qonokoksuz uretritlərin ən çox rast gəlinən səbəbi olan infeksion xəstəlikdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) statistikasına görə, ildə bütün dünyada 100 milyondan çox yeni yoluxma halı qeydə alınır. Bir çox insan yoluxduğunu bilmir, çünki infeksiya çox vaxt simptomsuz gedir. Ən çox bu xəstəlikdən 25 yaşa qədər cinsi fəal gənclər və partnyorlarını tez-tez dəyişən insanlar əziyyət çəkir.
Səbəbləri
Xlamidioz – infeksion xəstəlikdir. Törədicisi hüceyrədaxili kokkabənzər mikroorqanizm Chlamydia trachomatis-dir. Xlamidiya obliqat hüceyrədaxili bakteriyadır: o, enerjini müstəqil sintez edə bilmir, buna görə də insan hüceyrələri daxilindəki ehtiyatlarından istifadə edir. Digər bakteriyalar kimi onun DNT və RNT-si, hüceyrə divarı var və o, antibiotiklərə həssasdır.
Törədicinin xəstə insandan sağlam insana ötürülməsinin əsas yolu cinsidir. Oral və anal cinsi əlaqə zamanı da yoluxma mümkündür, məişət yolu ilə — sauna, hamam, hovuz, ümumi əşyalar vasitəsilə — isə yoluxma praktiki olaraq baş vermir. Yenidoğulmuşlar doğuş yollarından keçərkən xəstə analardan yoluxa bilər. İnkubasiya dövrü 2 həftədən 1 aya qədərdir.
İnsan orqanizmində xlamidiya 2 formada mövcud ola bilər – elementar (hüceyrədənkənar) və ya retikulyar (hüceyrədaxili) cisimciklər. Mikroorqanizm ənənəvi olaraq sidik yollarının epitelini zədələyərək uretriti provokasiya edir.
Klinik mənzərə
Xlamidioz – diaqnostikası çətin olan hiyləgər xəstəlikdir. Səbəb böyük sayda asimptomatik klinik hallardadır. ÜST statistikasına görə, orqanizmində törədici olan yoluxmuş kişilərin təxminən yarısı və qadınların əksəriyyəti heç bir şikayət etmirlər. Lakin aktiv qorunmasız cinsi həyat zamanı onlar digər insanları yoluxdurmağa davam edirlər.
Xəstəliyin bu cür gizliliyinin səbəbi əsasən infeksiyanın çox vaxt zəif iltihab yaratmasıdır; bundan əlavə, xlamidiyaların hüceyrələr daxilində uzun müddət «sakit» formada qala bilməsi (persistensiya) təsvir olunur. Güclü immun sistemin təsiri altında xlamidiyalar insan orqanizminin hüceyrələri daxilində gizlənərək «yuxuya gedirlər». Əlverişli şəraitdə (istənilən etiologiyalı immunçatışmazlığı) mikroorqanizmlər öz aktivliyini bərpa edir, simptomatika yenidən üzə çıxır.
Klinik ifadə olunmuş xəstəlik zəif gediş ilə xarakterizə olunur. Patologiyanın tipik əlamətləri bunlardır:
- qarnın alt hissəsində dartıcı xarakterli diskomfort və ağrı;
- xarici cinsiyyət üzvlərindən xoşagəlməz qoxulu ifrazatlar;
- sidik ifrazı zamanı və ya ondan dərhal sonra qaşınma və/və ya yanma;
- bədən temperaturunun 37,0-37,5°C-yə qədər cüzi yüksəlməsi;
- menstruasiya zamanı ağrıların güclənməsi, menstruasiyalararası qanaxmalar (qadınlarda);
- toxumlanma zamanı qanlı ifrazatlar (kişilərdə);
- ümumi zəiflik, yuxu ritminin pozulması.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xlamidiozun gedişinin xüsusiyyətləri mütəxəssislərinə yaxşı məlumdur. Diaqnoz operativ və düzgün qoyulur. Qeyd etmək lazımdır ki, xlamidiozun keyfiyyətli diaqnostikası yalnız XX əsrin sonunda polimeraza zəncirvari reaksiyasının (PZR) kəşfi və geniş yayılması ilə mümkün olub.
Üsul yalnız bioloji materialın götürülməsindən əvvəl hazırlığın düzgün aparılmadığı hallarda yalançı müsbət nəticə göstərə bilər. Kişilərdə sidik kanalından yaxma, qadınlarda isə uretradan, vaginadan və serviks kanalından götürülür. Material birdəfəlik alətlərlə götürülür ki, bu da əlavə infeksiyalaşma riskini istisna edir. PZR nəticələri xəstəyə 1-2 gün ərzində məlum olur. Bu gün bu üsul xlamidiozun aşkarlanmasında “qızıl standart” hesab olunur.
Lakin PZR-dən başqa, mütəxəssislərin arsenalında təsvir olunan xəstəliyin diaqnostikası üçün digər informativ üsullar da var, onlar zəruri hallarda PZR-tədqiqatını tamamlayır:
- immunofermentativ analiz (İFA) – xəstənin qanında törədiciyə qarşı spesifik antitellərin aşkarlanmasına əsaslanan seroloji üsul. Antitellər keçmiş infeksiyadan sonra da uzun müddət qaldığı üçün bu üsul aktiv genital xlamidiozun diaqnostikası üçün tövsiyə olunmur;
- xlamidiyaların xüsusi qida mühitinə əkilməsi. Üsul icra üçün daha çox vaxt tələb edir və mürəkkəbdir, buna görə gündəlik praktikada nadir hallarda, əsasən xüsusi göstərişlərlə aparılır;
- immunoflüoressensiya reaksiyası (İFR). Üsul yaxmanın xüsusi boyalarla boyanmasından ibarətdir. Xlamidiyalar olduqda onlar mikroskopun görüş sahəsində parlayır. Testin dəqiqliyi təxminən 50%-dir.
Nəticələrin şərhini və əlavə müayinə ehtiyacını həkim müəyyən edir. Zəruri hallarda xəstə müşayiətedici patologiyanı aşkar etmək üçün əlaqədar mütəxəssislərə (kardioloq, uroloq, terapevt və digərləri) yönləndirilir.
Müalicə
Xlamidioz antibiotiklərlə müalicə olunur və düzgün seçilmiş müalicə əksər hallarda tam sağalmaya gətirir. Xlamidiyalar hüceyrədaxili mikroorqanizmlərdir, buna görə müalicə üçün hüceyrə daxilinə yaxşı nüfuz edən antibiotiklər seçilir. Penisillinlər kimi bəzi antibiotiklər xlamidiyalara qarşı kifayət qədər effektiv deyil.
ÜST-ün 2016-cı il tövsiyələrinə görə, ağırlaşmamış genital xlamidiozda üstünlük verilən müalicə tetrasiklinlər qrupundan olan doksisiklindir. Makrolidlər alternativ variantdır; hamiləlikdə isə üstünlük onlara verilir.
Istifadə olunan makrolidlərin nümayəndələri:
- azitromisin;
- eritromisin;
- josamisin;
- klaritromisin;
- spiramisin və digərləri.
Hər bir konkret halda həkim müalicə sxemini xəstəliyin formasından, infeksiyanın lokalizasiyasından, hamiləliyin olub-olmamasından və yanaşı xəstəliklərdən asılı olaraq fərdi seçir. Alternativ olaraq bəzi ftorxinolonlar (ofloksasin) da istifadə oluna bilər. Son aylardakı cinsi partnyorlar da müayinə olunmalı və müalicə almalıdır, müalicə başa çatana qədər isə cinsi əlaqədən çəkinmək lazımdır.
Profilaktika
Xlamidiozdan qorunmağın ən etibarlı yolu cinsi yolla ötürülən infeksiyaların (CYÖİ) riskini azaltmaqdır. Bu infeksiyaya qarşı peyvənd yoxdur, keçirilmiş xəstəlik isə immunitet yaratmır — təkrar yoluxma mümkündür.
- Hər cinsi əlaqədə, o cümlədən oral və anal əlaqədə prezervativdən düzgün istifadə edin.
- Yeni partnyorla münasibətə başlamazdan əvvəl hər ikinizin CYÖİ-yə müayinədən keçməsi məqsədəuyğundur.
- Cinsi həyat sürən 25 yaşa qədər qadınlara, həmçinin yeni və ya bir neçə partnyoru olan insanlara şikayət olmasa belə müntəzəm müayinə tövsiyə olunur.
- Xlamidioz aşkar edilərsə, son aylardakı cinsi partnyorlar da müayinə olunmalı və müalicə almalıdır.
- Müalicə başa çatana və həkimin tövsiyə etdiyi müddət keçənə qədər cinsi əlaqədən çəkinin.
- Müalicədən təxminən üç ay sonra təkrar müayinədən keçin — bu, təkrar yoluxmanı vaxtında aşkar etməyə imkan verir.
Hamiləlik planlaşdıran və hamilə qadınlarda xlamidiozun vaxtında aşkarlanması körpənin doğuş zamanı yoluxmasının qarşısını alır.
Yadda saxla!
Xlamidioz çox vaxt heç bir şikayət vermir, lakin müalicə olunmadıqda qadınlarda kiçik çanaq orqanlarının iltihabına, uşaqlıq borularının keçməzliyinə, uşaqlıqdankənar hamiləliyə və sonsuzluğa, kişilərdə isə xaya artımının iltihabına səbəb ola bilər. Müayinəni və partnyorun müalicəsini təxirə salmayın.
Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə müraciət edin:
- qarnın aşağı hissəsində güclü ağrı, xüsusilə hərarətin yüksəlməsi ilə;
- kişilərdə xayada ağrı və şişkinlik;
- müalicədən sonra simptomların qalması və ya qayıtması.
Aybaşı gecikdiyi halda qarnın bir tərəfində kəskin ağrı, vaginal qanaxma, başgicəllənmə və ya huşun itirilməsi uşaqlıqdankənar hamiləliyin əlaməti ola bilər — belə vəziyyətdə dərhal təcili yardım çağırın.
Suallar və cavablar
Bəli, müalicə olunmamış xlamidioz doğuş zamanı anadan körpəyə keçə bilər və yeni doğulanda gözün konyunktivit, bəzən ağciyər iltihabı kimi ağırlaşmalarına səbəb ola bilər. Bundan əlavə infeksiya vaxtından əvvəl doğuşla da əlaqələndirilir. Hamiləlik dövründə vaxtında diaqnostika və müvafiq müalicə bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Müalicə taktikasını ginekoloq hamiləliyin mərhələsinə görə fərdi seçir.
Körpələrdə xlamidioz əsasən doğuş zamanı yoluxmuş anadan keçir və gözdə və ya ağciyərlərdə iltihaba səbəb ola bilər. Böyük yaşlı uşaqlarda isə bu infeksiyanın aşkarlanması adətən ciddi məsələdir və zorakılıq şübhəsini araşdırmağı tələb edir. Hər iki halda uşaq həkimi və müvafiq mütəxəssislər vəziyyəti diqqətlə qiymətləndirir və zəruri addımları fərdi qaydada müəyyən edir.
Uzun müddət müalicə olunmayan xlamidioz qadınlarda kiçik çanaq orqanlarının iltihabına, borulu sonsuzluğa və ektopik hamiləlik riskinin artmasına gətirib çıxara bilər. Kişilərdə epididimit və fertillik problemləri yarana bilər. Bəzən oynaqların reaktiv iltihabı da müşahidə olunur. Vaxtında müalicə bu nəticələrin əksəriyyətinin qarşısını alır, lakin dəqiq proqnoz hər bir hal üçün fərdidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
