Xroniki rinit burun selikli qişasının uzunmüddətli iltihabi və ya funksional pozuntusudur. Burun tutulması, rinoreya, asqırma və qoxu hissinin azalması ilə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Burun selikli qişasının xroniki iltihabı
Xəstəlik haqqında
Xroniki rinit infeksion agentlərlə təmasda, allergenlərlə təmasda və ya burun balıqcıqlarının selikaltı qatında yerləşən damarların tonusunun dəyişməsi nəticəsində yaranır. Ondan bütün yaş qruplarına aid şəxslər, həm kişilər, həm də qadınlar əziyyət çəkirlər. Xəstəliyin əsas təzahürü – burun tənəffüsünün tamamilə olmamasına qədər davamlı çətinləşməsidir. Müalicə hər bir pasiyent üçün provokasiyaedici amil, patologiyanın forması və ağırlıq dərəcəsi nəzərə alınmaqla fərdi seçilir.
Səbəbləri
Xroniki burun axması kəskin rinitin nəticəsi ola bilər və ya əvvəlcədən müstəqil patologiya kimi meydana çıxaraq xronikləşməyə açıq meyl göstərə bilər. Burun selikli qişasının iltihabını aşağıdakılar provokasiya edə bilər:
- kəskin və ya xroniki sinusitlərə, tonzillitlərə, farengitlərə, adenoiditlərə səbəb olan virus, bakteriya, göbələk infeksiyaları;
- qazların, kəskin buxarların, tozlu havanın nəfəslə çəkilməsi, əlverişsiz ekoloji şəraitdə yaşamaq;
- burun keçidlərinin quruluş anomaliyaları;
- arakəsmənin əyilməsi;
- allergenlərlə (məişət, qida, tozcuq və digər) təmaslar;
- aromatik maddələrlə tez-tez təmaslar;
- vegetativ sinir sisteminin işində pozğunluqlar;
- hormonal pozğunluqlar;
- sistem təsirli dərman preparatlarının (bəzi hipotenziv preparatların, neyroleptiklərin, kombinə edilmiş oral kontraseptivlərin) istifadəsi;
- dekonqestantlardan (damarları daraldan damcı və spreylərdən) sui-istifadə;
- alkoqolun tez-tez qəbulu.
Burun selikli qişasının qurutması, məsələn, istiliklə təmin olunan otaqda quru isti havanın nəfəslə çəkilməsi zamanı, yerli immuniteti azaldır. Selikli qişa mənfi xarici amillərin təsirinə daha həssas olur. Orqanizmin soyuqlaması, xroniki streslərin təsiri, həddindən artıq yorğunluq zamanı sistem immunitet əziyyət çəkir. Bununla rinitin xroniki formaya keçmə ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Təsnifat
Burun selikli qişasına təsir edən və xəstəliyə səbəb olan amilin təbiətindən asılı olaraq xroniki rinitin aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- infeksion (xəstəliyin əsasında mikroorqanizmlər – viruslar, bakteriyalar və digərləri durur);
- allergik (patologiya burun selikli qişasının xaricdən daxil olan maddələrə qarşı həssaslığının artması nəticəsində yaranır);
- vazomotor (qeyri-infeksion, qeyri-allergik rinit; burun selikli qişasının damar tonusunun neyrovegetativ və endokrin tənzimlənməsi proseslərinin pozulması nəticəsi).
Xroniki rinitin bu təsnifatı onun müalicəsinə yanaşmaları sistemləşdirməyə imkan verir, bunlar isə xəstəliyin müxtəlif təbiətindən asılı olaraq fərqlidir.
Klinik mənzərə
Böyüklərdə və uşaqlarda xroniki rinitin aparıcı simptomları:
- burun tutulması hissi – pasiyentin burun tənəffüsü çətinləşir, o, qismən və ya tamamilə ağız vasitəsilə nəfəs almağa məcbur olur;
- sulu xarakterli və ya əksinə, özlü, qatı burun ifrazatının olması.
Daimi burun tutulması baş ağrısına, bəzən – başgicəllənməyə, zəifliyə səbəb olur. Pasiyentdə yuxu pozulur, əsəbilik yaranır. Uşaqlarda yuxu zamanı ağızla nəfəs alma bir sıra ortodontik problemlərə səbəb olur – diş düzülüşü (dişləm) pozulur, diş sırası düzgün formalaşmır.
Bəzən xroniki rinit digər xəstəliklərlə eyni zamanda gedir (məsələn, mövsümi allergiya – pollinoz zamanı o, adətən, gözün konyunktivasının qaşınması, yanması, göz yaşarması ilə təzahür edən konyunktivitlə birləşir).
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uzun sürən burun axması olan pasiyent otolarinqoloq həkimə müraciət etməlidir. Diaqnostika sorğu ilə başlanır: həkim şikayətləri və simptomların mövcudluq müddətini müəyyən edir. Pasiyent uzun müddət burnu ilə nəfəs ala bilmirsə, ondan daimi ifrazat olması ilə əziyyət çəkirsə, LOR həkimi xroniki riniti ehtimal edir. Sonra mütəxəssis rinoskopiya aparır (ön və arxa) – selikli qişaların vəziyyətini, patoloji sekret və qabıqların olub-olmamasını qiymətləndirir.
Sonrakı müayinə riniti təzahür kimi ehtimal olunan LOR-orqanlarının xroniki xəstəliklərinin istisna edilməsinə yönəlib. Bu məqsədlə ətraf sinusların rentgenoqrafiyası və ya kompüter tomoqrafiyası, burunudlağın endoskopik müayinəsi aparılır. Laborator müayinə qanın ümumi və (göstərişlərə görə) biokimyəvi analizlərini əhatə edir. Zərurət yarandıqda pasiyentə allerqoloq, pulmonoloq, nevroloqla məsləhətləşmə tövsiyə oluna bilər.
Müalicə
Böyüklərdə və uşaqlarda xroniki rinitin müalicəsinin məqsədi burun vasitəsilə tənəffüsün bərpası və pasiyentin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsidir. Müalicə əsasən konservativdir (dərman preparatları, fizioterapiya, tənəffüs gimnastikası). Onun effektsiz olması cərrahi müdaxiləyə göstərişdir.
Xroniki infeksion rinitdə müalicənin əsasını əksinfeksion terapiya – burna antibakterial damcılar təşkil edir. Onların təsirini büzücü, göstərişlərə görə – qısa kurslarla yerli təsirli damar daraldıcı vasitələr tamamlayır. Selikli qişaları təmizləmək və nəmləndirmək «burun duşu» kömək edəcək. Konservativ üsulların effektsiz olması zamanı kriodestruksiya aparılır.
Allergik burun axmasını kəsmək üçün pasiyentə yerli təsirli hormonal vasitələr, sistem antihistamin preparatları təyin edilir. Xüsusi diqqət allergenin aşkarlanmasına və onunla təmasların istisna edilməsinə yetirilir. Xəstəlikdən xilas olmaq üçün fəaliyyət növünü dəyişmək, bəzi ətriyyat vasitələrindən istifadədən, ev heyvanları ilə təmaslardan, tozu toplayan məişət əşyalarından imtina etmək tələb oluna bilər.
Xroniki rinitin vazomotor formasında müalicə əsas xəstəliyə (endokrinopatiya, vegetativ sinir sisteminin disfunksiyası və s.) yönəlməlidir. Burundaxili blokada, yerli qlükokortikoidlərin tətbiqi mümkündür. Tez-tez bu xəstəlik formasında dərman müalicəsi effektsiz olur.
Xroniki atrofik rinitdə yumşaldıcı, nəmləndirici və yerli qıcıqlandırıcı vasitələr, vitamin preparatları, biostimulyatorlar tətbiq edilir. Ozena (pis qoxulu burun axması) zamanı sistem və yerli antibiotiklər, məhlul formasında dezinfeksiyaedici vasitələr təyin edilir.
Hipertrofik rinitdə kriodestruksiya, selikli qişaların dağlanması aparılır. Balıqcıqların əhəmiyyətli dərəcədə böyüməsi – konxotomiya, yəni cərrahi əməliyyat üçün əsasdır.
Vazomotor xroniki rinitdə vazotomiya aparılır – burun balıqcıqlarını qidalandıran damarların kəsilməsi ki, bu da ödemin aradan qaldırılmasına və tənəffüsün bərpasına kömək edir.
Hipertrofik formada aşağı burun balıqcıqlarının ultrasəs və ya mikrodalğa koaqulyasiyası, lazerdestruksiya aparılır. Effektsiz olduqda toxumalar cərrahi yolla çıxarılır (konxotomiya yerinə yetirilir).
Reabilitasiya
Cərrahi müalicədən sonra bir gün ərzində pasiyent stasionarda qalır. Bu müddətdə burun tənəffüsü mümkün deyil, çünki hər iki burun dəliyində tamponlar var. Artıq növbəti gün pasiyent, həkimə sarğı dəyişdirmək və vəziyyətə nəzarət üçün müntəzəm baş çəkmək şərti ilə, evə buraxıla bilər. Reabilitasiya dövrü 2-3 həftə davam edir, bu müddət ərzində pasiyentə ev rejimi, fiziki yüklərin məhdudlaşdırılması, dərman müalicəsi, otolarinqoloq tərəfindən tövsiyə olunan mayelərlə burun boşluğunun müntəzəm irriqasiyası göstərilir.
Profilaktika
Xroniki rinitin inkişaf ehtimalını azaltmaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- ARVİ və digər infeksion xəstəliklərə qarşı profilaktika tədbirlərinə riayət etmək, onlar yarandıqda isə – diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə tövsiyələri almaq üçün vaxtında həkimə müraciət etmək;
- allergiyaya meyllilik zamanı – orqanizmə potensial allergenlərin təsirindən qaçmaq; evdə toz mənbələrinin sayını minimuma endirmək, müntəzəm yaş təmizlik aparmaq;
- burun strukturlarında deformasiyalar olduqda və onların korreksiyası mümkün olduqda – bu qüsurları cərrahi yolla aradan qaldırmaq;
- burun boşluğunun gigiyenasına riayət etmək;
- əmək və istirahət rejiminə riayət etmək, həddindən artıq yorulmamaq, fəal həyat tərzi sürmək, streslərdən qaçmaq;
- həkimin təyinatı olmadan dərman qəbul etməmək, terapiyanın yan təsirləri yarandıqda isə – bu barədə həkimə məlumat vermək.
Yadda saxla!
Xroniki rinit həmişə burun axması və burun tutulması ilə təzahür edir. Lakin bu simptomların patogenetik mexanizmləri fərqli ola bilər. Buna görə də əvvəlcə otolarinqoloq xəstəliyin formasını müəyyən edir, yalnız bundan sonra müalicəni seçir. Bəzi hallarda konservativ terapiya kifayət edir, digərlərində isə – az invazivli müdaxilə tələb olunur.
Mütəxəssis kompleks müayinə aparacaq, rinitin səbəbini müəyyən edəcək və fərdi müalicə və reabilitasiya planı tərtib edəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
