Laktostaz südvermə dövründə südün döşdən effektiv boşalmaması nəticəsində yaranan lokal süd durğunluğudur. Döşdə ağrılı bərkimə və gərginlik yarada bilər və mastitdən fərqləndirilməlidir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Süd durğunluğu

Xəstəlik haqqında

Süd vəzisinin kəsiyi: paylar və axacaqlar (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Süd vəzisi süd sintez olunan 15–20 paydan ibarətdir. Hər paydan soğa açılan xaricedici axacaq çıxır. Bir neçə sutka ərzində paydan südün xaric olmaması süd tıxacının əmələ gəlməsinə gətirib çıxarır. Laktostazın morfoloji əsasını məhz bu təşkil edir. Südün durğunluğu üçün progesteronun qatılığının nəzərəçarpan azalması və prolaktinin qatılığının həddindən artıq sürətlə qalxması səbəbindən süd vəzisinin disfunksiyası səciyyəvidir. Prolaktinin miqdarının xeyli artması südün ifrazına birbaşa stimuləedici təsir göstərir. Bununla yanaşı, mövcud progesteron çatışmazlığı toxumaların ödeminə və xaricedici axacaqların sıxılmasına gətirib çıxarır.

Ana südü ilə qidalandırma zamanı laktostaz mastitin (mammar toxumanın iltihabi zədələnməsinin) inkişafına zəmin yaradan açar amil kimi qiymətləndirilir. Döşdəki durğunluq və iltihabi dəyişikliklər arasında dəqiq sərhəd çəkmək çox vaxt kifayət qədər çətindir. Çox şərti olaraq hesab edilir ki, laktostazda döşün ikitərəfli zədələnməsi olur və bu, ümumi qan analizində dəyişikliklərə gətirib çıxarmır. Başqa sözlə, durğunluq prosesləri leykositlərin səviyyəsinin artması, onların daha cavan formalarının meydana çıxması və eritrositlərin çökmə sürətinin artması ilə müşayiət olunmur. Bu əlamətlər, bir qayda olaraq, laktasion mastit üçün səciyyəvidir.

Laktostaz vəzinin bərkiməsi, ağrılı olması və gərginlik hissi, südün ayrılmasının pozulması ilə təzahür edir. Durğunluq inkişaf etdikdən bir neçə saat sonra bədən temperaturu bir qədər yüksələ bilər. Vacibdir ki, əmizdirən qadında bədən temperaturu döşün bol qan təchizatı hesabına daha yüksək olacaq qoltuqaltı nahiyədə deyil, dirsək büküşündə ölçülsün.

Laktostazın diaqnostikası çətinlik törətmir. Bu patologiyanın müalicəsinin əsasını döşün vaxtında və kifayət qədər tam boşaldılması təşkil edir. Bəzi hallarda uşağın süd vəzilərinə qoyulması kifayət edir; bu zaman onun döşdə qalma müddəti məhdudlaşdırılmır. Digər hallarda əl ilə və ya süd sağan cihazın köməyi ilə əlavə sağma tələb olunur.

Səbəbləri

Laktostazın səbəbləri və risk faktorları

Doğuşdan sonrakı ilk bir neçə gündə əmizdirən ananın laktostazı süd istehsalı prosesləri ilə onun süd vəzisindən ifrazının desinxronizasiyası nəticəsində inkişaf edir. Hesab olunur ki, ilk həftə ərzində laktasiyanı endokrin amillər işə salır. Belə ki, doğuşdan qısa müddət sonra estrogen və progesteronun səviyyəsi kəskin şəkildə azalır ki, bu da prolaktin və oksitosinin konsentrasiyasının kompensator artmasına səbəb olur. Bu hormonlar süd vəzisinin laktositlərində südün əmələ gəlməsini işə salır. Lakin bir sıra əlverişsiz amillər südün ifrazı prosesini poza və onun durğunluğuna gətirib çıxara bilər. Laktostazın səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:

körpənin döşə düzgün olmayan tərzdə qoyulması;
nadir qidalandırma (tələbata görə deyil, müəyyən vaxt intervalına riayət edilməklə);
məmə başı nahiyəsində ağrılı hisslər və çatlar;
zəif əmmə;
tam qiymətli döş südü ilə qidalandırmanın təşkilinə imkan verməyən ananın və körpənin müəyyən vəziyyətləri;
döşün anatomik xüsusiyyətləri – sekretin hərəkəti “çətin” olan nazik və qıvrım süd axarlarının olması;
keçirilmiş əməliyyatlar və ya travmalardan sonra süd vəzisi toxumasında çapıqlar;
süd axarlarının ətrafdakı şişmiş toxumalar tərəfindən sıxılması;
süd axarının keçiriciliyini pozan sıx hissəciklərin axar daxilində əmələ gəlməsi (sıx hissəciklər kazein, kalsium duzları və lipidlərdən ibarət konqlomeratdır);
qalaktosele – süd tərkibli retension kistalar;
barmaqlarla süd vəzisinə həddindən artıq təzyiq;
kobud sağma;
döşü sıxan geyim, avtomobil kəməri və ya sling qayışları.

Laktasiyanın formalaşmasının birinci mərhələsi endokrindir. İkinci-üçüncü həftədən südün ifrazının tənzimlənməsi autokrin mexanizmə uyğun baş verir, yəni süd tələbata görə ifraz olunur (döş boşaldıqda süd sekresiyası işə düşür). Bununla əlaqədar laktostazın səbəbkar amillərinin xarakteri bir qədər dəyişir. Ən çox süd durğunluğu döşlə qidalandırmanın effektiv olmayan əmməyə səbəb olan texniki səhvləri ilə bağlıdır.

Təsnifat

Praktiki baxımdan laktostaz 2 növə bölünür:

ağırlaşmamış, bu zaman durğunluq hadisələri tezliklə aradan qalxır və süd vəzisinin iltihabına səbəb olmur;
ağırlaşmış, durğun sekret infeksiyalaşdıqda, bu da laktostazın mastitə keçməsi ilə müşayiət olunur.

Yayılma dərəcəsinə görə laktostaz birtərəfli və ya ikitərəfli ola bilər.

Klinik mənzərə

Laktostazın əsas əlamətləri

Laktostazın simptomlarına aşağıdakılar daxildir:

bir və ya iki süd vəzisində ağrılı və narahatedici hisslər;
döşün doluxması;
bədən temperaturunun cüzi yüksəlməsi (adətən 37,5°C-dək);
südün pis ayrılması.

Laktostazın nəticəsi laktasiya mastitinin inkişafı ola bilər. Bu ağırlaşma süd vəzisinin vaxtında boşaldılmaması zamanı inkişaf edir, nəticədə bakterial floranın artması başlayır. Durğunluğun iltihaba keçməsi zamanı temperatur adətən 38°C-dən yuxarı qalxır, döşdəki ağrı güclənir və ümumi pisləşmə simptomları (əzələ ağrısı, ifadəli zəiflik, tez yorulma və s.) meydana çıxır.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Laktostazın diaqnostikası

Əksər hallarda laktostazın diaqnostikası empirik yolla aparılır. Həkim süd vəzisini müayinə edib palpasiya etdikdən sonra o boşaldılır. Möhtəviyyatın çıxarılmasından sonra qadının vəziyyəti yaxşılaşarsa, aşkar edilmiş dəyişikliklər laktostaz kimi qiymətləndirilir. Bundan sonra əlavə müalicə aparılmır, o cümlədən antibiotiklər göstəriş deyil. Təkrar süd durğunluğunun qarşısını almaq üçün döşlə düzgün qidalandırmanı təşkil etmək vacibdir.

Müayinə proqramına tez-tez termometriya, arterial təzyiqin ölçülməsi və ümumi klinik qan analizinin aparılması daxil edilir.

Müalicə

Laktostazın müalicə istiqamətləri

Klinik tövsiyələrə əsasən laktostazın müalicəsi konservativ yolla aparılır. Bakterial floranın durğun sekretə qoşulmasının qarşısını almaq üçün süd vəzisini mümkün qədər tez boşaltmaq vacibdir.

Laktostazın ilk əlamətləri meydana çıxdıqda köməyin əsas qaydaları aşağıdakılardan ibarətdir:

süd vəzilərində doluxma və ya gərginlik hissi olduqda dərhal körpəni döşə qoymaq və ya süd sağma cihazının hissələrinin təmizlənməsi üçün lazımi bütün addımları əvvəlcədən yerinə yetirməklə döş südünü sağma cihazı ilə sağmaq;
körpəni hər 1,5 saatdan bir və ya daha tez-tez döşlə qidalandırmaq və ya döşü sağmaq;
qidalandırmalar arasında uzun fasilələrdən qaçmaq;
mümkün olduqda körpəni elə qoymaq lazımdır ki, çənəsi süd vəzisində əmələ gəlmiş sərtləşmə tərəfə yönəlsin;
süd vəzisinin boşaldılmasına başlamazdan əvvəl yüngül masaj etmək (mülayim təzyiqlə sığallayıcı tipli masaj hərəkətləri periferiyadan məmə başına doğru radial istiqamətdə olmalıdır, dairəvi hərəkətlərə yol verilmir);
südün sağılmasına sağlam tərəfdən başlamaq daha yaxşıdır (oksitosin refleksi meydana çıxdıqda körpəni durğun vəziyyətdəki döşə keçirmək);
oksitosin refleksinin əlavə stimulyasiyası üçün qidalandırmaya başlamazdan əvvəl döşə istilik tətbiq etmək (isti su torbası, isti bələk) və ya döşü isti duş altında və ya isti vannada sağmaq olar;
sağma döş yumşalana qədər davam etdirilir (süd vəzisinin tam boşaldılmasına nail olmaq məqsədəuyğun deyil, çünki onun aktivliyinin autokrin tənzimlənmə mexanizmi əks effektə səbəb olacaq: süd vəzisi südün tamamilə qalmadığını “anlayıb” onu istehsal etməyə başlayacaq);
süd vəzisi boşaldıqdan sonra ən çox sərtləşmiş yerə soyuq (dəsmala bükülmüş buz kisəsi) tətbiq etmək olar ki, bu şişkinliyi aradan qaldırır və ağrını azaldır (soyudulmuş kələm yarpağı da eyni şəkildə təsir edir).

Laktostaz qadının özünü hiss etməsinə mənfi təsir edən ifadəli ağrı və ya temperaturun 38°C-dək yüksəlməsi ilə müşayiət olunarsa, həkim simptomatik olaraq qeyri-steroid preparatların qəbulunu təyin edə bilər. Lakin bu vasitələrin qəbuluna ehtiyac bir sutkadan çox davam edərsə və ya vəziyyət pisləşərsə, təkrar dərhal mama-ginekoloq məsləhətinə müraciət edilməsi tövsiyə olunur. Hesab olunur ki, süd vəzisinin boşaldılması bloklandığı şəraitdə 12-24 saat ərzində qalan laktostaz simptomları bakterial floranın artmasına gətirib çıxarır ki, bu da durğunluq hadisələrinin iltihaba keçməsindən xəbər verir.

Laktostaz zamanı əməliyyat aparılmır. Müalicənin əsasını körpənin döşə düzgün qoyulması, müntəzəm qidalandırma və məmə başı çatlarının qarşısının alınması təşkil edir.

Reabilitasiya

Laktostaz aradan qaldırıldıqdan sonra düzgün döşlə qidalandırmanı davam etdirmək vacibdir. Xüsusi reabilitasiya tədbirləri tələb olunmur.

Profilaktika

Laktostazın profilaktikası

Bir çox qadınlar doğuşdan sonra laktostazdan necə qorunmaq barədə maraqlanır. Bu, düzgün və diqqətə layiq sualdır, ona cavabı bilmək mastitin və doğuşdan sonrakı dövrün digər ağırlaşmalarının inkişafından qorunmağa imkan verəcək.

Laktostazın profilaktikası aşağıdakı tövsiyələrə əməl edilməsini nəzərdə tutur:

körpəni saatla deyil, tələbatına görə qidalandırmaq;
qidalandırmalar arasında, o cümlədən gecə vaxtı, uzun (3 saatdan artıq) fasilələrin olmamasına nəzarət etmək;
körpəni döşə düzgün qoymaq ki, o ağzı ilə təkcə məmə başını deyil, həm də areolanı tutsun;
körpənin döşdə qalma müddətini məhdudlaşdırmamaq;
döşü sıxmayan, əmizdirən analar üçün xüsusi bra geyinmək;
avtomobil kəmərinin və ya sling qayışının süd vəzilərinə güclü mexaniki təzyiq göstərməməsinə nəzarət etmək;
tam yuxu və istirahət üçün şərait yaratmaq;
mümkün olduqda doğuşdan sonrakı ilk aylarda soska və butulkadan əlavə qidalandırmadan istifadədən qaçmaq, çünki bu tədbirlər laktasiyanın fiziologiyasını pozur.

Yadda saxla!

Laktostazla üzləşmisinizsə və süd vəzisini boşaltmaq lazımdırsa, lakin körpə hazırda ac deyilsə, möhtəviyyatı süd sağma cihazı olmadan da çıxarmaq mümkündür. Baş və şəhadət barmağını areolanın qarşı-qarşıya kənarlarına qoyub içəridən çölə doğru təzyiq hərəkətləri etmək və möhtəviyyatı almağa çalışmaq lazımdır. Bu manipulyasiyalar mülayim təzyiqlə ehtiyatlı şəkildə aparılmalıdır. Süd axmağı dayandırdıqda radial istiqamətdə (periferiyadan məmə başına doğru) sekretu bayıra doğru itələyirmiş kimi yüngül sığallayıcı hərəkətlər edilir. Bundan sonra yenidən sağmaya başlanılır. Bu, döş yumşalana qədər davam etdirilir.