Mitral çatışmazlıq sistola zamanı qanın sol mədəcikdən sol qulaqcığa geri axmasıdır. Birincili qapaq patologiyası və ya sol mədəciyin dəyişikliklərinə ikincili ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mitral requrgitasiya
- ikitaylı qapaq çatışmazlığı
Xəstəlik haqqında
Mitral (ikitaylı) qapaq sol mədəciklə sol qulaqcıq arasında yerləşir və oksigenlə zəngin arterial qanın düzgün hərəkətinə cavabdehdir. Normada qan mədəciyə daxil olduqdan dərhal sonra qapaq bağlanır, sonra ürək əzələsi qanı tam həcmdə aortaya, oradan isə ağciyərlərdən başqa bütün orqanlara ötürür. Mitral çatışmazlıqda qapaq sıx bağlanma qabiliyyətini itirir; bu da mitral requrgitasiyaya, yəni qanın qismən əks istiqamətə qayıtmasına səbəb olur.
Səbəbləri
Anadangəlmə ürək qüsurunun inkişafı dölə mənfi amillərin təsiri ilə əlaqədardır: intrauterin inkişaf zamanı:
- qızılca, herpes və s. ilə infeksiyalaşma;
- orqanizmə şüalanmanın, kimyəvi maddələrin təsiri;
- alkoqolla, tütün tüstüsü ilə, narkotik və dərman vasitələri ilə intoksikasiya.
İrsi (genetik) mitral qapaq çatışmazlığının səbəbləri ailə anamnezində xromosom pozğunluqlarının olması ilə əlaqədardır. Qazanılmış mitral requrgitasiyanın inkişafını ən çox aşağıdakılar törədir:
- kəskin revmatik qızdırma (revmatizm); bu, MQÇ-nin inkişafının ən tez-tez rast gəlinən səbəbidir;
- işemik ürək xəstəliyi; mitral requrgitasiyanın inkişafına gətirib çıxaran əsas səbəblərdən ikincisidir;
- infeksion endokardit;
- sistem xəstəlikləri (SQQ və başqaları);
- ürək şişləri (daha çox qulaqcığın miksoması);
- amiloidoz, sarkoidoz.
Bu patologiyanın inkişafı üzrə risk qrupuna qapaq protezi olan xəstələr daxildir. MQÇ mexaniki konstruksiyanın sabitliyinin itirilməsi və ya bioloji protezin degenerasiyası halında inkişaf edir.
Təsnifat
Müxtəlif amillərə əsaslanan mitral qapaq çatışmazlığının bir neçə təsnifat növü mövcuddur. Gedişinin xarakterinə görə patologiya kəskin və xroniki olur.
Mənşəyinə görə ürək qüsuru 2 növə bölünür:
- anadangəlmə və ya ilkin; bu, tərəflərin prolapsına gətirib çıxaran xordaların quruluşunun genetik anomaliyalarıdır;
- qazanılmış və ya ikincili; buraya digər xəstəliklər və ya travmalar fonunda yaranan mitral qapaq qüsuru aiddir.
Patologiyanı törədən səbəbdən asılı olaraq mitral çatışmazlıq aşağıdakılara bölünür:
- keçirilmiş miokard infarktından sonra inkişaf edən işemik;
- qapağın özünün və ya onu saxlayan vətər sapının struktur dəyişikliklərindən törənən üzvi;
- sol mədəciyin patologiyaları fonunda yaranan funksional.
Xəstəliyin klinik gedişində 3 mərhələ ayırd edilir:
- Kompensasiya olunmuş. Mitral qapağın dəyişiklikləri əhəmiyyətsizdir. Requrgitasiya ürəyin hər bir yığılmasında aortaya daxil olan qan həcminin (sistolik həcm) 20-25%-ni təşkil edir.
- Subkompensasiya olunmuş. Sol qulaqcığa qanın qayıtması onun sistolik həcminin 25-50%-ni təşkil edir, xəstədə kardioloji patologiyanın ilk əlamətləri meydana çıxır.
- Dekompensasiya olunmuş. Requrgitasiya sistolik həcmin 50-90%-ni təşkil edir, tez-tez ağciyər ödeminə gətirib çıxaran qlobal ürək çatışmazlığı inkişaf edir.
Klinik mənzərə
Patoloji prosesin ilkin mərhələsində klinik əlamətlər olmur. MQÇ-nin (mitral qapaq çatışmazlığının) inkişafını yalnız ürəyin ultrasəs müayinəsi zamanı aşkar etmək mümkündür. Proqnoz qanı sol qulaqcığa geri buraxan dəliyin ölçülərindən asılıdır. Bir sıra xəstələrdə miokardın və digər orqanların işemiyası (oksigen çatışmazlığı) əlamətləri meydana çıxır, ağciyər damarlarında isə durğunluq yaranır. Bu halda mitral çatışmazlığın əlamətlərinə adətən aşağıdakılar daxildir:
- çırpınma aritmiyası, nəbzin tezləşməsi;
- adi hərəkətləri yerinə yetirərkən yorulma;
- döş qəfəsinin sol tərəfində ifadə olunmuş ağrılılıq;
- əvvəlcə yük altında, sonra isə sakit vəziyyətdə yaranan hava çatışmazlığı hissi;
- uzanmış vəziyyətdə güclənən və qan qatışıqlı bəlğəmin görünməsi ilə müşayiət olunan öskürək;
- baldırların pastozluğu (dərinin solğunlaşması və elastikliyinin pozulması ilə müşayiət olunan kəskin ifadə olunmamış şişkinlik).
Xəstənin müayinəsi zamanı mitral qapaq çatışmazlığının bir sıra obyektiv əlamətlərinin mövcudluğu qeyd olunur:
- boyun venalarının şişməsi;
- döş qəfəsinin palpasiyasında titrəmə;
- dəri örtüklərinin ümumi solğunluğu fonunda akrosianoz (qulaqların ucunun, burnun və ətrafların göyərməsi) və s.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Mitral çatışmazlığından şübhələnilən xəstə müraciət etdikdə, ona tam diaqnostik müayinə təyin edilir. Patoloji prosesin inkişafını aşkar etməyə və düzgün diaqnoz qoymağa imkan verən əsas üsullar bunlardır:
- Fiziki müayinə – mütəxəssis arterial təzyiqi ölçür, nəbzi dinləyir, ağciyərlərdə xırıltıları və sistolik küyləri eşidir.
- Exokardioqrafiya – ürək əzələsinin, iri damarların və qapaqların quruluşunu, vəziyyətini və ölçülərini qiymətləndirmək üçün ultrasəs müayinəsi.
- Elektrokardioqrafiya – ürəyin bioelektrik potensiallarını qeydə alır. Patologiyanın terminal mərhələsində adətən aritmiya qeydə alınır.
- Rentgenoqrafiya – dolayı əlamətləri göstərir: ürək əzələsinin böyüməsi. Ağciyərlərdə durğunluq əlamətləri.
- Fonokardioqrafiya – ürək küylərini və tonlarını aşkar edir.
Laboratoriya diaqnostikası patologiyanın səbəblərini aşkar etməyə və digər orqanların vəziyyətini qiymətləndirməyə yönəlmişdir. Mitral qapaq çatışmazlığının differensial diaqnostikası bu patologiyanı digər ürək qüsurlarından, ağır miokarditdən və ya dilatasion kardiomiopatiyadan fərqləndirməyə imkan verir.
Müalicə
Bu ürək patologiyasında müalicə tədbirləri aşağıdakılara yönəlmişdir:
- simptomların aradan qaldırılması;
- mümkün fəsadların riskinin azaldılması;
- xəstənin ömür müddətinin artırılması.
Mitral qapaq çatışmazlığının konservativ müalicəsi yalnız xəstəliyin ən erkən mərhələlərində və ya cərrahi müdaxiləyə hazırlıq zamanı aparıla bilər. Simptomsuz xroniki yüngül formalı MQÇ zamanı xüsusi terapiyaya ehtiyac yoxdur.
Bu ürək patologiyasında dərman müalicəsi xəstəyə aşağıdakı dərman qruplarının təyin edilməsini əhatə edə bilər:
- ürək yığılmalarının tezliyini tənzimləyən antiaritmik vasitələr;
- trombositlərin yapışmasının qarşısını alan antiaqreqant preparatlar;
- miokardın tonusunu yaxşılaşdıran ürək qlikozidləri;
- ətrafların ödemini azaldan diuretiklər.
Hemodinamikanı sabitləşdirmək üçün xəstəyə daxili-aortal ballon əkskontrpulsasiya (xüsusi tibbi nasos vasitəsilə qanın aortaya vurulması) təyin oluna bilər.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Mitral çatışmazlığın stasionar müalicəsi hər bir xəstəyə kompleks və fərdi yanaşma təmin edir. Stasionar şəraitində elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, sutkalıq monitorinq və laboratoriya müayinələri daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da xəstəliyin dərəcəsini dəqiq müəyyən etməyə və mümkün fəsadları aşkar etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında ürəyin funksiyasının yaxşılaşdırılmasına və xəstəliyin proqressivləşməsinin qarşısının alınmasına yönəlmiş dərman terapiyasının seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Zəruri hallarda mitral qapağın plastikası və ya protezləşdirilməsi kimi cərrahi müdaxilə aparılır. Ürək-damar sisteminin vəziyyətinə nəzarətə və xəstənin maarifləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına və təkrar ürək-damar hadisələri riskinin azaldılmasına kömək edir. Bu yanaşma xəstənin effektiv müalicəsini və vəziyyətinin uzunmüddətli sabitləşməsini təmin edir.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müdaxilələr MQÇ II-III dərəcəsində göstərişdir. Əməliyyatların məqsədi mitral qapağın bağlayıcı funksiyasını bərpa etməkdir. Əksər hallarda MQ-nin protezləşdirilməsi, yəni onun süni və ya bioloji protezlə əvəz edilməsi aparılır.
Kəskin dəyişikliklər olmadıqda qapağı qoruyan əməliyyatların aparılması mümkündür:
- halqanın daraldılması;
- ayrı-ayrı vərəqciklərin əvəz edilməsi;
- mitral qapağın plastikası və s.
Korreksiya ürəyin qan dövranından çıxarılmasından sonra həyata keçirilir. Cərrahi müdaxilə zamanı onun funksiyasını xüsusi aparat yerinə yetirir. Cərrahi müdaxilə sayəsində fəsadlar olmadıqda yaxşı nəticələr əldə etmək mümkündür.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı ilk sutka xəstə reanimasiyada qalır, sonra isə yaxşı dinamika olduqda ümumi palataya köçürülür. Xəstəxanada reabilitasiya 7-10 gün davam edir. Xəstəxanadan çıxarkən müalicə edən həkim tam sağalana qədər 6-12 ay üçün həyat tərzi ilə bağlı tövsiyələr verir. Onlar hər bir insan üçün fərdidir və onun yaşından, vəziyyətindən və aparılmış cərrahi müdaxilənin həcmindən asılıdır. Bu, dərman preparatlarının ömürlük qəbulu, iş və istirahət rejiminə riayət olunması, düzgün qidalanma, zərərli vərdişlərin məhdudlaşdırılması, dozalanmış fiziki yüklənmə və s. deməkdir.
Profilaktika
Anadangəlmə mitral çatışmazlığı olan insanlar kardioloq və kardiocərrah tərəfindən skrininq müayinələrindən keçməlidirlər. Qazanılmış MQÇ-nin profilaktikası onun inkişafına səbəb olan xəstəliklərin qarşısının alınmasından ibarətdir. Tez-tez MQÇ şəklində fəsadlara səbəb olan streptokokk infeksiyasını vaxtında və keyfiyyətli müalicə etmək xüsusilə vacibdir.
Yadda saxla!
Xəstəliyin ilkin mərhələsi adətən simptomsuz keçir, buna görə də insan uzun müddət mütəxəssisə müraciət etmir. Bununla belə, mitral çatışmazlıq durmadan proqressivləşir və ağır fəsadların inkişafına gətirib çıxarır. Xəstəliyin əlilliklə və ya ölümlə nəticələnən ən təhlükəli nəticələrinə aşağıdakılar aiddir:
- infarkt və insult;
- qanhayxırma və ağciyər ödemi;
- ağciyər hipertenziyası (ağciyər damarlarında təzyiqin artması, nəticədə tənəffüsün pozulması);
- beyni, sol qulaqcığı, böyrəkləri, bağırsaqları qidalandıran damarların tromboemboliyası və ya trombozu.
Mitral qapaq çatışmazlığının həyat üçün təhlükəli nəticələrindən qaçmaq üçün patologiyanın ilk simptomları meydana çıxdıqda dərhal kardioloqa müraciət etmək lazımdır. Yalnız erkən diaqnostika, tam dəyərli cərrahi müalicə və düzgün aparılan reabilitasiya əlillikdən və ya ölümdən qaçmağa kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Mitral qapağın prolapsı
- Dilatasion kardiomiopatiya
- Trikuspidal çatışmazlıq
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
