Mitral stenoz mitral qapaq dəliyinin daralması nəticəsində sol qulaqcıqdan sol mədəciyə qan axınının məhdudlaşmasıdır. Ən klassik səbəb revmatik ürək xəstəliyidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İkitaylı qapaq stenozu
- atrioventrikulyar dəliyin stenozu
Xəstəlik haqqında
Mitral qapaq açıldıqda qan qulaqcıqdan mədəciyə daxil olur, qapaq bağlandıqdan sonra isə aortaya itələnir. Mitral qapağın stenozunda ürəyin bu kameraları arasındakı dəlik tam açılma qabiliyyətini itirir və bu, təbii qan axını üçün maneəyə çevrilir. Nəticədə sol qulaqcıqda qanın həcmi və təzyiqi yüksəlir, onun boşluğu isə ölçücə böyüyür. Ağır patologiyada ağciyər qan damarlarında təzyiq artır. Bu, tənəffüs orqanında mayenin toplanması və qanda oksigenin miqdarının azalması ilə müşayiət olunan ürək çatışmazlığının inkişafına səbəb olur.
Səbəbləri
Atrioventrikulyar dəliyin stenozu 80% hallarda xəstənin keçirdiyi revmatizmadan sonra inkişaf edir. Miokardın revmatik zədələnməsi adətən gənc yaşda manifest olur, klinik cəhətdən ifadəli mitral stenozun inkişafı isə 10-30 il sonra baş verir. MS-yə gətirib çıxaran az yayılmış səbəblərə aşağıdakılar aiddir:
- miokardın daxili qişasının infeksion iltihabı (endokardit);
- anadangəlmə ürək qüsurları (Lyutembaşe sindromu);
- mitral qapağın vərəqciklərinin və halqasının kalsinozu;
- sol qulaqcığın miksoması;
- ürək damarlarında trombların olması.
Təsnifat
Dəliyin daralma formasından asılı olaraq mitral stenozun 2 tipi ayırd edilir:
- «Pencək qıvrımı» – qapaq vərəqcikləri qalınlaşmış və bir-biri ilə qismən qovuşmuşdur. Cərrahi müdaxilə zamanı onların ayrılması çətinlik törətmir.
- «Balıq ağzı» – çoxalmış birləşdirici toxuma dəliyə dar huni formasını verir. Bu qüsur cərrahi korreksiyaya pis tabe olur.
Mitral qapağın stenozu öz inkişafında bir neçə ardıcıl mərhələdən keçir.
- Kompensator mərhələ, dəliyin sahəsi 3 sm²-dən çoxdur. Simptomsuz gedişli orta dərəcəli daralma. Ürək əzələsi hissələrinin hipertrofiyası hesabına ürək qüsuru kompensasiya olunur.
- Subkompensator mərhələ, 2,3-2,9 sm². Dəliyin daralması proqressivləşir, kompensasiya mexanizmləri tükənir, xəstədə patologiyanın ilk əlamətləri meydana çıxır.
- Orta (mötədil) mərhələ, 1,7–2,2 sm². Patologiyanın əlamətləri hətta sakit vəziyyətdə də meydana çıxır.
- Dekompensasiya, 1,0–1,6 sm². İfadəli, sürətlə ağırlaşan ağciyər hipertenziyası və sağ mədəcik çatışmazlığı.
- Terminal mərhələ, dəliyin lümeni demək olar ki, bağlıdır. Ölümlə nəticələnən dönməz dəyişikliklər meydana çıxır.
İnkişaf mexanizmindən asılı olaraq mitral stenozun 3 forması ayırd edilir:
- Komissural – fibroz dəyişikliklər mitral qapağın vərəqciklərinin kənarında meydana çıxır, bu da onların tədricən qovuşmasına və stenozun formalaşmasına gətirib çıxarır.
- Qapaq forması – mitral qapağın dəliyi yarıqvari forma alır. Patologiya mitral qapaq normal sahəsini saxladığı hallarda belə ağır klinik gedişlə xarakterizə olunur.
- Xordal forma – qapaq zədələnməsi vərəqciklər (fibroz başlayır) və xordalar (vəter telləri qısalır, qalınlaşır və bir-biri ilə qovuşur) səviyyəsində baş verir. Tədricən huni şəklində rigid (hərəkəti məhdud) qapaq formalaşır və mitral çatışmazlıq qoşulur.
Həmçinin mitral dəliyin stenozu aşağıdakı kimi ola bilər:
- təcridolunmuş;
- kombinəolunmuş, MQ çatışmazlığı və ya digər ürək qapaqlarının zədələnməsi ilə uzlaşan (mitral-trikuspidal və ya mitral-aortal ürək qüsuru).
Yaranma vaxtından və səbəbindən asılı olaraq qüsur anadangəlmə və ya qazanılmış ola bilər.
Klinik mənzərə
Patoloji prosesin ilkin mərhələlərində stenozun əlamətləri olmur. Daralma proqressivləşdikcə ağciyər təzyiqinin artması və “mitral” solğunluq əlamətlərinin meydana çıxması baş verir: qulaq seyvanlarının, burnun, barmaqların ucları göyümtül çalar alır, sianotik olur. Fiziki yüklənmə sianozun güclənməsinə səbəb olur. İnsanın dərisi qanın son dərəcə az dəqiqəlik həcmi (aortaya dəqiqədə çıxarılan qan miqdarı) səbəbindən boz-kül rəngli olur.
Bu mərhələlərdə mitral stenozun klinik əlamətlərindən aşağıdakılar qeyd olunur:
- taxikardiya;
- artmış yorğunluq;
- döş sümüyü arxasında daimi ağrılar;
- bəlğəmdə qan qarışığı olan öskürək;
- fiziki gərginlikdə, sonra isə sakit vəziyyətdə də təngnəfəslik;
- qayıdan sinirin sıxılması nəticəsində səsin itməsi;
- ürək ritminin migildəyən aritmiya və ekstrasistoliya tipli pozulması.
Patologiyanın əlamətləri onun inkişafı ilə güclənir. İfadəli stenozda ortopnoe meydana çıxır. Bu, üfüqi vəziyyətdə gecə vaxtı baş verən ifadəli təngnəfəslik tutmalarıdır ki, buna görə insan yalnız oturaq vəziyyətdə və ya başını yuxarı qaldıraraq yata bilir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Mitral stenoz diaqnozunu qoymaq üçün xəstə tam müayinədən keçməlidir.
- Kardioloqun ilkin qəbulu və anamnezin toplanması. Həkim xəstə ilə söhbət edir, şikayətlərin olub-olmadığını müəyyən edir və ürəküstü nahiyəni palpasiya edir.
- EKQ. Elektrokardioqrafik müayinə ürək ritminin pozulmalarını, sol qulaqcığın hipertrofiyasını və s. aşkar etməyə imkan verir.
- ExoKQ. Exokardioqramma vasitəsilə mütəxəssis mitral qapağın divarlarının və fibroz halqasının qalınlaşmasını, sol qulaqcıqda tromblərin olmasını və onun kamerasının böyümə dərəcəsini aşkar edə bilər.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası. Bu müayinə ürəyin formasını və ölçülərini müəyyən etmək, mitral qapaqda kalsium çöküntüsü sahələrini aşkar etmək, ağciyərlərin vəziyyətini öyrənmək üçün aparılır.
Laboratoriya müayinələri köməkçi xarakter daşıyır və orqan və toxumaların vəziyyətini dəqiqləşdirməyə, fon və müşayiətedici patologiyaları aşkar etməyə yönəlmişdir. Zəruri hallarda diaqnostikaya əlaqədar profil mütəxəssisləri cəlb edilir.
Müalicə
Ürək qüsurunun bu formasında müalicə tədbirləri konservativ və cərrahiyə bölünür. Onlar paralel tətbiq edilir, çünki əməliyyata hazırlıq zamanı və ondan sonra xəstəyə dərman dəstəyi vacibdir.
Konservativ terapiya ürək-damar sisteminin işini sabitləşdirməyə yönəlmiş preparatları əhatə edir:
- arterial təzyiqi normallaşdıran vasitələr;
- qan damarlarında maye yığılmasının qarşısını alan diuretiklər;
- sol mədəciyin yığılma funksiyasını artıran ürək qlikozidləri;
- artmış trombəmələgəlməyə mane olan antikoaqulyant və antiaqreqant təsirli dərmanlar.
Dərman vasitələrinin seçimi diaqnostika nəticələrinə əsasən mütəxəssis tərəfindən həyata keçirilir.
Cərrahi müalicə
MS-in II mərhələsində seçim əməliyyatları aşağıdakılar hesab olunur:
- qapalı mitral komissurotomiya – MQ-nin xüsusi dilatator (cərrahi genişləndirici) ilə genişləndirilməsi;
- tikiş plastikası texnologiyaları vasitəsilə stenozla zədələnmiş qapağın funksiyasını bərpa etməyə imkan verən rekonstruktiv, qapağı qoruyan əməliyyatlar.
Bu müdaxilələr fəsadların inkişafına səbəb olmadan xəstələrin həyatını qoruyub saxlayır.
III və IV mərhələlərdə cərrahi müalicə məcburi olur. Xəstələrə mitral qapağın genişləndirilməsinə yönəlmiş əməliyyatlar təyin edilir:
- qapalı mitral komissurotomiya;
- transkateter ballon valvuloplastika.
Bununla belə, ən effektiv cərrahi müdaxilə qapağın bioloji və ya mexaniki protezlə əvəz edilməsidir. Protezləşdirmə zamanı qapağa çıxış qulaqcıqlararası çəpər, sol qulaqcığın yan divarı və ya tavanı vasitəsilə həyata keçirilir.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı ilk sutka xəstə reanimasiya şöbəsində olur, sonra isə müalicə edən həkimin nəzarəti altında kardiologiya şöbəsinə köçürülür. Bu müddətdə əməliyyat olunmuş insan bütün həkim tövsiyələrinə ciddi əməl etməlidir. Xəstəxanadan çıxarılmazdan əvvəl ona ev şəraitində fərdi reabilitasiya proqramı tərtib olunacaq. Bundan əlavə, o, ambulator qaydada kardioloqun nəzarətində olmalı və ildə bir dəfə ExoKQ etdirməli, həmçinin standart profilaktika prinsiplərinə əməl etməli və sağlam həyat tərzi sürməlidir.
Profilaktika
MS-in inkişafının qarşısını alan profilaktik tədbirlərə aşağıdakılar aiddir:
- sağlam həyat tərzi sürmək: idmanla məşğul olmaq, düzgün qidalanma;
- zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- soyuqdəymə xəstəliklərində vaxtında mütəxəssisə müraciət etmək.
Yadda saxla!
Proqnoz həmişə ciddidir. İstənilən ürək qapağı qüsuru kimi, mitral stenoz da qan axınını azaldır və ürək əzələsinə düşən yükü artırır. Tam dəyərli tibbi yardım olmadıqda, xəstələrin beşillik sağqalma göstəricisi 50%-i keçmir. Mitral stenozun fəsadlarına həyat keyfiyyətini pozan, əlillik və ya vaxtından əvvəl ölümlə hədələyən bir sıra xəstəliklər aiddir:
- ağciyər arteriyasının tromboemboliyası;
- migildəyən aritmiya;
- ürək astması;
- hidrotoraks;
- insult və s.
Ciddi nəticələrin inkişafından qaçmaq üçün patologiyanın ilk əlamətləri meydana çıxdıqda mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Xəstəliyin erkən mərhələsində tam dəyərli diaqnostika və düzgün təyin edilmiş müalicə əksər klinik hallarda xəstəliyi nəzarətdə saxlamağa imkan verir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
- Atrioventrikulyar blokada
Faydalı Məqalələr
Anadangəlmə ürək qüsurları
Anadangəlmə ürək qüsurları - ürəyin (o cümlədən onun qapaqlarının, arakəsmələrinin) və iri damarların bətndaxili inkişaf anomaliyalarıdır. Onların tezliyi…
İstiqamət: Kardiologiya
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
