Üçlü sinir nevralgiyası — səbəbi, klinik əlamətləri və ağırlıq dərəcəsinə uyğun fərdi diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Trigeminal nevralgiya
- tic douloureux
Xəstəlik haqqında
Üçlü sinir nevralgiyası kəllənin üz hissəsində ağrının ən çox rast gəlinən səbəbidir. Patologiyanın inkişafı periferik sinirlərin zədələnməsi ilə əlaqədardır. Xəstəliyi üzün sağ və ya sol tərəfində olan, tutmaşəkilli xarakter daşıyan intensiv yandırıcı ağrıya, habelə ağrının danışma, yemək, diş fırçalama və ya üzə toxunma ilə tətiklənməsinə görə şübhələnmək olar.
Üçlü sinir nevralgiyası, bir qayda olaraq, yetkin əhalini əhatə edir. Uşaq və yeniyetməlik yaşında xəstəlik olduqca nadir rast gəlinir. Xəstəliyin simptomları ilə üzləşən insan adi həyat tərzini davam etdirə bilmir və çox vaxt müvəqqəti əmək qabiliyyətini itirir.
Patologiyanı müstəqil şəkildə diaqnostika etmək bir çox xəstəliklərə (məsələn, stomatoloji xəstəliklərə) xas olan qeyri-spesifik simptomlar səbəbindən olduqca çətindir. Məhz buna görə də üzdə hər hansı narahatedici hisslər yarandıqda vaxtında nevroloqa müraciət etmək lazımdır.
Səbəbləri
Halların əksəriyyətində xəstəliyin əsas səbəbi üçlü sinirin kəllə boşluğunda, beyin kötüyündən çıxdığı yerdə yanından keçən arteriya (daha az hallarda vena) tərəfindən sıxılmasıdır — neyrovaskulyar kompressiya. Bundan başqa, sinir kəllə qutusundakı dar dəliklərdən keçərkən ətrafdakı toxumalar tərəfindən də sıxıla bilər. Patologiyanın yaranmasının səbəbləri və təhrikedici amillər:
- Baş beyin qan damarlarının siniri sıxacaq şəkildə yerləşməsi — ən çox rast gəlinən səbəb. Pulsasiya edən damar zaman keçdikcə sinirin mielin qişasını zədələyir.
- Anevrizma. Kəllə boşluğundakı arteriyalardan birinin genişlənmiş sahəsinə anevrizma deyilir. Genişlənmiş arteriya üçlü siniri sıxaraq narahatedici simptomlara səbəb ola bilər.
- Üz nahiyəsinin soyuqdəyməsi. Soyuq hava axını özü nevralgiyanın səbəbi deyil, lakin artıq mövcud xəstəlikdə tutmanı tətikləyə bilər.
- Üz sümüklərinin travmaları və anadangəlmə qüsurları. Müxtəlif sınıqlar və kəllənin üz hissəsinin fizioloji cəhətdən düzgün olmayan quruluşu keçən sinirlərə təzyiq yarada bilər.
- Üz nahiyəsinin xroniki xəstəlikləri – dişlərin kariyoz zədələnməsi, periodontit, xroniki qaymorit və s.
- Üz nahiyəsində xoşxassəli və ya bədxassəli törəmələrin olması.
- Yayılmış skleroz – sinirin mielin qişasının dağılması ilə xarakterizə olunan mürəkkəb patologiya.
- Ateroskleroz – baş beynin qan damarlarında qan dövranının pozulması ilə müşayiət olunan xəstəlik.
- Üçlü sinirin keçdiyi yerdə aparılmış cərrahi əməliyyatlar.
Bu zaman ağrı dərhal yaranmaya da bilər. Xəstəliyin təzahürləri müəyyən amillərin təsiri altında inkişaf edir: diş fırçalama, qida qəbulu, güclü toxunma və s.
Klinik mənzərə
Nevralgiyanın ən bariz təzahürü başın üz hissəsindəki ağrıdır. Ağrının lokalizasiyası zədələnmiş sinir şaxəsinin innervasiya zonasından asılıdır. Simptomlar ən çox yanaqlar və aşağı çənə nahiyəsində, daha az halda isə alın və göz nahiyəsində baş verir. Bu zaman üz əzələlərinin ən kiçik hərəkətlərində belə ağrılılıq güclənərək dözülməz hala gəlir. Qeyd edək ki, üçlü sinir nevralgiyası iltihab deyil və adi analgetiklərin qəbulu güclü ağrını aradan qaldırmır.
Üçlü sinir nevralgiyasının gedişinin xüsusiyyətləri:
- Ağrının xarakteri yandırıcı, tutmaşəkillidir, çox vaxt elektrik cərəyanı vurmasını xatırladır.
- Üz əzələlərinin hərəkəti, üzün müəyyən «tətik» nöqtələrinə toxunma, habelə parlaq işıq, yüksək səs, küy və s. təsiri altında ağrılılıq güclənir.
- Ağrı vaxtaşırı sakitləşir və insan səhvən xəstəliyin keçdiyini düşünə bilər.
- Klassik nevralgiyada tutmalar arasında üzün həssaslığı adətən qorunur. Dəri sahəsinin həssaslığının azalması və ya göz qırpma refleksinin zəifləməsi ikincili səbəbə (şiş, yayılmış skleroz) işarə edə bilər və əlavə müayinə tələb edir.
- Üz ağrısına əlavə olaraq güclü baş ağrısı, yuxu pozğunluğu qoşula bilər.
- Xəstədə çox vaxt nevroz təzahürləri – əsəbilik, narahatlıq, sinir tiki müşahidə olunur.
Xəstəliyin uzun sürən gedişi insanın özünü hiss etməsinə və sağlamlıq vəziyyətinə mənfi təsir göstərir. Müalicə aparılmadıqda tutmalar tezləşə, daha uzun davam edə və ağrısız fasilələr qısala bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Patologiyanın ilk simptomlarında təcrübəli mütəxəssisə müraciət etmək dəqiq diaqnostika və effektiv müalicədə əsas addımdır. Nevroloqun ilkin qəbulu anamnezin toplanması ilə başlayır. Bu mərhələdə həkim xəstənin şikayətlərini dinləyir. İxtisaslı mütəxəssis kəskin başlanğıc, tutmaşəkilli xarakter və kəskinləşmə dövrünün sakitləşmə dövrü ilə növbələşməsinə görə patologiyanı böyük çətinlik çəkmədən müəyyən edə bilər. Bundan əlavə, xəstəliyi ağrının aydın lokalizasiyasına və yalnız üzün bir yarısının cəlb olunmasına görə şübhələnmək olar.
Söhbət zamanı həkim həmçinin xəstəliyin inkişafının mümkün səbəblərini – şişlərin olmasını, üzdə aparılmış əməliyyatları, travmaları, sinir və damar patologiyalarını, stomatoloji xəstəlikləri və s. aydınlaşdırır. Sonra həkim xəstənin üzünə baxış keçirir və zərurət olduqda palpasiya aparır. Bütün bunlar mütəxəssisə ilkin diaqnoz qoymağa kömək edir, bundan sonra xəstə əlavə müayinələrə yönləndirilir.
İnstrumental diaqnostika üsulları:
- MRT və ya KT – toxumaların və kəllə ilə baş beynin anatomik strukturlarının qat-qat təsvirlərini əldə etməyə imkan verən ən yüksək informativliyə malik müayinə üsullarından biridir. Müayinə zamanı həkim müxtəlif şişləri, qan dövranının pozulmasını, sinirlərin mielin qişasının dağılması əlamətlərini və s. aşkar edə bilər.
- Baş beyin qan damarlarının MRT-si kontrastla – qan damarı sisteminin quruluşunu və fəaliyyətini hərtərəfli öyrənmək məqsədilə təyin olunan yüksək dəqiqlikli müayinədir. Prosedurdan əvvəl xəstəyə venadaxili olaraq ən kiçik damarları belə daha dəqiq öyrənmək üçün kontrast maddə yeridilir. Diaqnostika nevralgiyanı provoka edə biləcək anevrizmanı, qansızmanı və digər damar patologiyalarını müəyyən etməyə imkan verir.
Bəzi hallarda ağrının infeksion mənşəyini istisna etmək üçün qan analizi vermək, yaxud stomatoloji pozğunluqları istisna etmək üçün çənələrin rentgenoqrafiyasını aparmaq kimi digər laborator və instrumental müayinə üsullarının keçirilməsi tələb oluna bilər.
Müalicə
Üçlü sinir nevralgiyasının müalicəsinin əsas üsulu medikamentoz terapiyadır. Dərman preparatları patologiyanın narahatedici simptomlarını, habelə onun yaranma səbəbini aradan qaldırmaq üçün təyin edilir.
Nevralgiya zamanı təyin edilən dərman preparatları:
- Antikonvulsantlar – intensiv ağrını aradan qaldırır və üz sinirlərinin xarici qıcıqlandırıcılara qarşı artmış həssaslığını zəiflədir.
- Miorelaksantlar – bəzi hallarda antikonvulsantlara əlavə olaraq təyin edilir.
- Neyroprotektorlar – bəzən təyin olunur, lakin nevralgiyada onların effektivliyinin sübut bazası məhduddur.
Fizioterapevtik təsir üsulları bəzən köməkçi vasitə kimi təklif olunur, lakin üçlü sinir nevralgiyasında onların sübut bazası məhduddur və onlar dərman müalicəsini əvəz etmir. Dərmanlar kömək etmədikdə cərrahi müalicə üsulları müzakirə olunur.
Üçlü sinir nevralgiyası zamanı fizioterapiya üsulları:
- Maqnitoterapiya. Maqnit mübadilə proseslərini stimullaşdırır, lazımi sahənin qanla təchizatını yaxşılaşdırır, üz əzələlərindəki tonusu aradan qaldırır və ağrının şiddətini azaldır.
- Lazerlə müalicə. Lazeroterapiya qan axınını normallaşdırır, spazmı aradan qaldırır, ağrı və iltihabı azaldır, regenerativ effektə malikdir.
- UYT. Ultrayüksəktezlikli terapiya hüceyrə reaksiyasını aktivləşdirir, bəzi xəstələrdə ağrı sindromunun şiddətini azalda bilər.
- DDC. Diadinamik cərəyan üzün lazımi sahəsində qan və limfa dövranını yaxşılaşdırmaq məqsədilə tətbiq olunur.
Cərrahi müalicə
Xəstəlik ciddi daxili pozğunluqlardan qaynaqlandığı halda, medikamentoz terapiya kifayət etməyə bilər. Patologiyanı aradan qaldırmaq və residivlərin qarşısını almaq üçün yeganə effektiv üsul əməliyyatın aparılmasıdır.
Müasir avadanlığı istənilən mürəkkəblikdə xəstəlikləri diaqnostika etməyə və aradan qaldırmağa imkan verir.
Profilaktika
Üçlü sinir nevralgiyasının xüsusi profilaktikası yoxdur: ən çox rast gəlinən səbəb — sinirin kəllə daxilində yanındakı damar tərəfindən sıxılması — həyat tərzindən asılı deyil. Buna baxmayaraq, ikincili nevralgiya riskini azaltmaq və artıq diaqnoz qoyulmuş xəstəlikdə tutmaların sayını azaltmaq mümkündür:
- dişlərin, diş ətinin və burunətrafı ciblərin xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək, stomatoloqa müntəzəm müraciət etmək;
- üzü zədələrdən qorumaq: avtomobildə təhlükəsizlik kəmərindən, velosiped və motosikl sürərkən dəbilqədən istifadə etmək;
- yaşlı insanlarda həkimlə zolaqlı dəmrova (herpes zoster) qarşı peyvənd məsələsini müzakirə etmək — bu infeksiya üz nahiyəsində uzunmüddətli ağrıya səbəb ola bilər;
- arterial təzyiqi və qanda şəkərin səviyyəsini nəzarətdə saxlamaq;
- diaqnoz artıq qoyulubsa — tutmanı tətikləyən amilləri (soyuq hava axını, çox isti və ya soyuq qida, üzə güclü toxunma) mümkün qədər azaltmaq, həkimin təyin etdiyi dərmanları özbaşına dayandırmamaq.
Üzdə ilk dəfə elektrik cərəyanı vurmasını xatırladan ağrı yaranarsa, nevroloqa müraciət edin.
Yadda saxla!
Üçlü sinir nevralgiyası həyat üçün təhlükəli deyil, lakin güclü ağrı tutmaları yeməyə, danışmağa və yuxuya ciddi mane ola bilər. Ağrı çox vaxt diş ağrısı ilə səhv salınır: səbəb aydın olmadan sağlam dişlərin çəkilməsinə razılıq verməyin, əvvəlcə nevroloq müayinəsindən keçin.
Aşağıdakı hallarda həkimə planlaşdırılmamış müraciət edin:
- tutmalar tezləşib və ya təyin olunmuş müalicə kömək etmir;
- ağrı səbəbindən yemək və içmək çətinləşib, bədən çəkisi azalır;
- üzdə keyimə, həssaslığın itməsi yaranıb;
- ağrı gənc yaşda başlayıb və ya üzün hər iki tərəfində yaranır.
Üz ağrısı ilə yanaşı qəfil nitq pozulması, üzün asimmetriyası, əl-ayaqda zəiflik və ya görmənin pozulması yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bəli, üçlü sinir nevralgiyasının ağrısı çox vaxt diş və ya çənə problemi kimi qəbul edilir, çünki ağrı yeməkdən, diş fırçalamaqdan və ya soyuq-isti təmasdan güclənir. Nəticədə bəzi xəstələr lazımsız stomatoloji müalicədən keçir, halbuki əsl səbəb sinirlə bağlıdır. Diş problemi istisna edildikdən sonra uzun sürən üz ağrısı ilə nevroloqa müraciət etmək düzgündür.
Üçlü sinir nevralgiyası uşaqlarda kifayət qədər nadir hadisədir və əsasən yetkin, xüsusən orta və yuxarı yaş qrupunda rast gəlinir. Uşaqda belə ağrı yarandıqda, adi səbəbdən çox, sinir sisteminin digər patologiyalarının əlaməti ola biləcəyi üçün əlavə diqqətlə araşdırılması tövsiyə olunur. Dəqiq səbəbi yalnız nevroloji müayinə aydınlaşdıra bilər.
Bəli, xəstəlik çox vaxt dalğavari gedişlə səciyyələnir — ağrısız dövrlər bir neçə həftə və ya ay davam edə bilər, sonra isə tutmalar yenidən güclənərək daha tez-tez təkrarlana bilər. Müalicəyə baxmayaraq zamanla tutmaların tezliyi və şiddəti dəyişə bilər. Bu dinamikanı izləmək və müalicəni ona uyğun tənzimləmək nevroloqun vəzifəsidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
