Uşaqlığın sallanması (prolaps) — klinik gedişi, diaqnostikası və müalicəsi səbəbə, anatomik dəyişikliklərə və ağırlıq dərəcəsinə görə fərdi qiymətləndirilən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Uşaqlığın düşməsi
- uterus prolapsı
Xəstəlik haqqında
Uşaqlığın düşməsi çanaq dibi disfunksiyasının bir növüdür. Ginekoloji müayinə zamanı doğmuş qadınların xeyli hissəsində müəyyən dərəcədə çanaq orqanlarının sallanması aşkarlanır, lakin şikayətlər onların yalnız bir qismində olur; prolaps tez-tez sidik saxlaya bilməməklə müşayiət olunur. Son zamanlar xəstəliyin «cavanlaşması» müşahidə olunur. Uşaqlığın düşməsi ilə təkcə doğmuş qadınlar deyil, gənc qızlar da qarşılaşa bilər, çünki bu vəziyyətin inkişafına birləşdirici toxumanın xüsusiyyətləri səbəb ola bilər. Çox zaman bu meylin reallaşmasına çanaq dibi əzələlərinin travmatizasiyası (doğuş, ağır fiziki yüklənmələr, qəbizlik) şərait yaradır.
Uşaqlığın düşməsinin ilkin mərhələlərində simptomatika olmur. Qeyri-spesifik təzahürlər xəstəlik proqressivləşdikcə qeyd olunur. Bu vəziyyətin diaqnostikası çətin deyil. Müayinənin vəzifəsi təkcə düşmə faktının müəyyən edilməsi deyil, həm də prolapsın dərəcəsinin təyin edilməsi və sidik kisəsi, cinsiyyət orqanları və düz bağırsaq tərəfindən mövcud pozulmaların aşkar edilməsidir.
Qadınlarda uşaqlığın düşməsinin simptomlarının öyrənilməsi, səbəblərinin aşkar edilməsi, müalicəsi, profilaktikası və nəticələrinin qarşısının alınması ilə digər mütəxəssislərin (endokrinoloqlar, cərrahlar, nevroloqlar və s.) iştirakı ilə ginekoloqlar məşğul olur.
Müalicə kompleks və çoxkomponentli aparılır. O, çanaq dibi əzələlərinin «gücləndirilməsinə» və möhkəmləndirilməsinə yönəldilib. İfadəli prolaps olduqda əksər hallarda birinci mərhələ əməliyyatdır, ondan sonra əzələ strukturlarının məşqinə yönəldilmiş xüsusi hərəkətlər qrupu seçilir.
Səbəbləri
Patologiya bir sıra meylilik yaradan və provokasiya edən amillərlə şərtlənir, bunlar həm təcrid olunmuş şəkildə, həm də bir-biri ilə birlikdə meydana çıxa bilər. Ən çox uşaqlığın düşməsinin meylilik yaradan səbəbləri aşağıdakılardır:
- bağ strukturlarının elastikliyinin yaşla əlaqədar azalması;
- iri uşaqların doğulması;
- doğuş zamanı çanaq dibinin travmatizasiyası;
- birləşdirici toxumanın irsi xüsusiyyətləri (xüsusilə displaziya);
- qarın daxili təzyiqin həddindən artıq artması ilə müşayiət olunan ağır fiziki yüklənmələr.
Provokasiya edən amillər kimi də aşağıdakılar çıxış edə bilər:
- artıq bədən çəkisi;
- hərəkətsiz, oturaq həyat tərzi;
- siqaret çəkmə;
- daimi öskürək.
Bir qayda olaraq, düşmə meylilik yaradan (məsələn, ağırlaşmış irsiyyət) və provokasiya edən (qarın daxili təzyiqin artması, qasıq travmaları) amillərin bir-birinin üzərinə gəlməsi nəticəsində inkişaf edir. Menopauzada estrogen səviyyəsi kəskin şəkildə düşdükdə uşaqlıq prolapsının proqressivləşməsi tez-tez qeyd olunur.
Təsnifat
Patologiyanın həcmini nəzərə alaraq uşaqlığın düşməsi iki növ ola bilər: tam, uşaqlıq demək olar ki, tamamilə vulvar həlqədən kənarda olduqda, və natamam, uşaqlıq vulvar həlqənin sərhədlərindən kənara çıxmadıqda.
Uroginekoloqların istifadə etdiyi boyun və uşaqlıq divarının düşmə simptomlarının dərəcələr üzrə daha ətraflı təsnifatı mövcuddur:
- birinci mərhələ – düşmüş vaginal divarların ən çox çıxıntılı hissəsi bakirəlik pərdəsinin (himenin) qalıqlarından 1 sm və daha çox yuxarıda dayanır;
- ikinci mərhələ – düşmə himenə 1 sm-dən az yaxınlaşır və ya hətta onun hüdudlarından kənara çıxır, lakin 1 sm-dən çox olmur;
- üçüncü mərhələ – düşmüş divarların ən çox çıxıntılı hissəsi himen həlqəsindən 1 sm-dən çox aralıdadır;
- dördüncü mərhələ – tam düşmə, uşaqlıq vulvadan kənara çıxdıqda.
Divarın düşmə lokalizasiyasından asılı olaraq 2 forma ayırd edilir:
- sistosele – ön divar çıxıntı verir (tez-tez sidik saxlaya bilməməklə birləşir);
- rektosele – əsasən arxa divar çıxıntı verir (tez-tez qəbizliklə və nadir hallarda qaz saxlaya bilməməklə birləşir).
Ön və arxa divarın eyni dərəcədə çıxıntı verdiyi qarışıq tip də mövcuddur.
Mərhələlər
Uşaqlığın və uşaqlıq yolu divarlarının sallanma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün beynəlxalq POP-Q sistemi istifadə olunur. Müayinə zamanı qadın gərginləşir, həkim isə ən çox aşağı düşən nöqtənin qızlıq pərdəsinə (himenə) nisbətən vəziyyətini ölçür.
- 0 mərhələ — sallanma yoxdur.
- I mərhələ — sallanan hissə himendən 1 sm-dən çox yuxarıdadır. Adətən əlamət vermir, çanaq dibi əzələləri üçün məşqlər kifayət edir.
- II mərhələ — sallanan hissə himen səviyyəsinə yaxınlaşır (ondan 1 sm-dən az yuxarıda və ya aşağıda). Uşaqlıq yolunda yad cisim hissi, sidik ifrazının pozulması yarana bilər. Məşqlərlə yanaşı pessari (uşaqlıq yoluna qoyulan dəstəkləyici həlqə) tətbiq oluna bilər.
- III mərhələ — sallanan hissə himendən 1 sm-dən çox aşağı çıxır, lakin uşaqlıq yolu tam çevrilməyib.
- IV mərhələ — uşaqlıq və uşaqlıq yolu tamamilə xaricə çıxır. III–IV mərhələlərdə çox vaxt cərrahi müalicə tövsiyə olunur, əməliyyat mümkün olmadıqda pessaridən istifadə edilir.
Müalicə seçilərkən mərhələ ilə yanaşı şikayətlərin ifadəliliyi, qadının yaşı və hamiləlik planları da nəzərə alınır. Mərhələni həkim müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Patologiyanın inkişafının ilkin mərhələlərində düşmənin aşkar əlamətləri olmaya bilər. Ən çox bu cür hallarda xəstəlik təsadüfən profilaktik müayinə zamanı və ya sidik-cinsiyyət sferasının digər problemlərinə görə aparılan müayinə zamanı aşkar edilir.
Uşaqlığın düşməsinin ehtimal olunan simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- vaginada yad cisim hissi;
- yalançı sidik ifrazı çağırışları;
- gülmə, öskürək, asqırma, tullanma və s. zamanı sidiyi saxlaya bilməmək;
- sidik ifrazına spontan çağırış yarandıqda sidik saxlaya bilməmə;
- sidik kisəsinin natamam boşalması hissi;
- qarnın aşağı hissələrində və qasıqda diskomfort və küt ağrı hissi;
- cinsi aktıda ağrılar;
- cinsi disfunksiya (vaginal həssaslığın itirilməsi);
- vaginanın aralı qalması;
- cinsi akt və ya fiziki fəallıq zamanı vaginadan havanın daxil olması və çıxması (kvifinq);
- uretra və sidik kisəsinin tez-tez iltihablanması.
Əksər hallarda uşaqlığın düşmə əlamətləri yaşlı qadınlarda meydana çıxır, bu isə doğuşdan başqa birləşdirici toxumaların yaşla bağlı dəyişikliklərilə şərtlənir.
Xəstəliyin gec mərhələlərində xəstələr vaginal divarların əhəmiyyətli dərəcədə düşməsini qeyd edirlər, ağır hallarda isə uşaqlıq tamamilə düşür. Daimi mexaniki sürtünmə səbəbindən selikli qişa zədələnir, iltihaba səbəb olan şərti-patogen mikroorqanizmlər aktivləşir. Beləliklə, uzun müddət sağalmayan dekubital xoralar əmələ gəlir. Belə xoraların müalicəsi üçün ginekoloq yerli estrogen preparatları, pessari ilə orqanın yerinə qaytarılması və zərurət olduqda cərrahi müalicə təyin edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Patologiyanın mövcudluğunun və dərəcəsinin müəyyən edilməsi ixtisaslı ginekoloq üçün çətinlik törətmir. Vizual müayinə zamanı həkim prolapsın nə dərəcədə ifadə olunduğunu qiymətləndirmək üçün xəstədən zorlanmasını xahiş edir. Sidik kisəsi dolu olduqda zorlanma sidik damcılarının ayrılmasına səbəb olur ki, bu da stress tipli sidik saxlaya bilməmənin ilk sübutudur.
Mövcud pozulmaların həcmini müəyyən etmək üçün aşağıdakı diaqnostik testlərdən istifadə olunur:
- sidik ifrazı gündəliklərinin aparılması (qadın xüsusi formaları doldurur, orada sidik ifrazının vaxtını, şəraitini və ayrılan sidiyin həcmini göstərir);
- kompleks urodinamik müayinə – sidik ifrazı aktının hansı səviyyədə pozulduğunu, yəni günahkarın sidik kisəsi, yoxsa uretral seqment olduğunu qiymətləndirməyə imkan verir;
- ümumi klinik sidik analizi, çanaq orqanlarının düşməsinə oxşar simptomlarla təzahür edə bilən iltihabi dəyişiklikləri istisna etmək üçün zəruridir.
- sistoskopiya – endoskopik avadanlıq vasitəsilə sidik kisəsinin selikli qişasının içəridən müayinəsi;
- çanaq orqanlarının, sidik kisəsinin, sidik kanalının, həmçinin çanaq dibinin ultrasəs skanlaşdırılması;
- vaginal tonometriya – çanaq dibi əzələlərinin yığılma qabiliyyətini qiymətləndirməyə imkan verir ki, bu da müalicə üsullarının seçilməsi üçün vacibdir;
- rentgenoqrafik müayinə.
Zərurət yarandıqda diaqnostikada digər profilli mütəxəssislər, məsələn, endokrinoloqlar, kardioloqlar, cərrahlar və s. də iştirak edə bilər.
Müalicə
Patologiyanın xüsusiyyətlərindən, həcmindən və lokalizasiyasından, xəstənin yaşından və digər xəstəliklərin mövcudluğundan asılı olaraq həkimləri optimal terapevtik və ya cərrahi üsul sxemini seçirlər.
Belə yanaşma uşaqlığın düşməsinin müalicəsində, patologiyanın dərəcəsi kəskin tədbirlərdən yayınmağa imkan verdikdə seçilir. Terapiya kompleksinə təsiri əzələ liflərinin və çanaq dibi bağ strukturlarının ümumi möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş üsullar, həmçinin xəstənin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş tədbirlər daxildir.
- Çanaq dibi əzələlərinin məşqi. Bunlar Kegel hərəkətləri, fərdi trenajorlardan istifadə və ya daha səmərəli olan – əks bioloji əlaqə aparatları (BOS-terapiya) ola bilər. Sonuncu variantda sensorlar əzələ yığılmalarını qeydə alıb ekranda göstərir; bu əks əlaqə qadına məşqləri düzgün yerinə yetirməyi öyrənməyə kömək edir.
- Lazer müalicəsi. Xüsusi lazer növləri çanaq dibi əzələlərini möhkəmləndirməyə, sidik saxlaya bilməməni azaltmağa, sidik-cinsiyyət orqanlarının selikli qişasının atrofiyasını hamarlamağa kömək edə bilər. Lazerin kollagen sintezini stimullaşdırdığı güman edilir, lakin bu üsulun effektivliyinə dair sübut bazası hələ məhduddur.
- Vaginal şar və konusların taxılması. Metodun mahiyyəti müxtəlif kütləli yüklərin vaginada saxlanılmasından ibarətdir ki, bu da öz növbəsində çanaq dibi əzələlərinin uzunmüddətli tonik gərginliyinin təmin olunmasına kömək edir. Müəyyən çəkiyə malik yad cismin mövcudluğuna vaginal əzələlər yığılma refleksi ilə cavab verir.
- Medikamentoz terapiya. Menopauzadakı qadınlara çanaq dibinin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün estrogenlərin lokal formaları tövsiyə olunur. Sidik saxlaya bilməmə zamanı simptomatik preparat tipinə əsasən (stress, təxirəsalınmaz və ya qarışıq tipli) seçilir.
- Pessari taxılması. Ginekoloq silikon pessarinin fərdi seçimini aparır (lazım olan ölçünü və tipi müəyyən edir), bundan sonra xəstəyə onu düzgün necə taxıb çıxarmağı öyrədir.
Konservativ taktikadan lazımi effekt alınmadıqda və patologiyanın qabaqlaşmış formalarında cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə üsulları uşaqlığın düşməsinin ifadəli formalarını aradan qaldırmağa imkan verir. Lakin əməliyyatdan sonra residiv riski mövcuddur, buna görə də patologiya aradan qaldırıldıqdan sonra hər bir xəstəyə çanaq dibinin bağ və əzələ strukturlarının ümumi möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş hərəkətlər kompleksi təyin olunur.
Əməliyyatın həcmi xəstəliyin ifadəlilik dərəcəsindən və klinik vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq müxtəlif ola bilər. Əksər hallarda vaginal levatoroplastika – çanaq dibi əzələlərinin tikilməsi aparılır; sidik saxlaya bilməmə zamanı sintetik dəstəkləyici torun quraşdırılması tələb oluna bilər. Reproduktiv funksiyasını reallaşdırmış qadınlarda uşaqlıq patologiyalarında histerektomiya (uşaqlığın çıxarılması) da aparıla bilər.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra xəstə bir neçə gecə-gündüz stasionarda qalır. Stasionardan çıxarılma əməliyyatdan sonra 2-3-cü gün həyata keçirilir.
Ginekoloq dozalanmış fəallıq rejimi tövsiyə edir. Vaginal əməliyyatlardan sonra 1-2 gün ərzində sidik kisəsinə uretral kateter qoyula bilər. Tam bərpa 3-4 həftə davam edir.
Evə yazıldıqdan sonra 1-1,5 ay ərzində qadın fiziki yüklənmələrdən və cinsi əlaqədən çəkinməlidir. Çanaq dibi əzələlərinin məşqi toxumaların tam sağalmasından sonra başlamalıdır. Reabilitasiyanın dəqiq müddətini həkim nəzarət müayinəsindən sonra müəyyən edir.
Profilaktika
Profilaktik tədbirlər çanaq dibi əzələlərinin istənilən üsulla vaxtında məşq etdirilməsindən ibarətdir: Kegel hərəkətləri, vaginal şar və konuslar, xüsusi trenajorlar (belə trenajorların son nəsli smartfonla sinxronlaşır və düzgün sıxılma qüvvəsini tənzimləməyə imkan verir). Bundan əlavə, doğuş travmatizmindən qaçmaq, həmçinin cırılmalar zamanı çanaq dibinin anatomiyasını tam bərpa etməyi bacaran həkimlərin çalışdığı yaxşı klinika seçmək vacibdir.
Siqareti tərk etmək, çəkiyə və düzgün qidalanmaya nəzarət etmək, xüsusilə oturaq və hərəkətsiz əmək fəaliyyətində orqanizmə müntəzəm fiziki yüklənmə vermək də vacibdir.
Yadda saxla!
Yaşlı qadınların 40 faizədək hissəsi uşaqlıq divarlarının və boynunun sallanmasının nəticələri ilə üzləşir, patologiyanın əlamətlərini təbii hal kimi qəbul edir və müalicə üçün həkimə müraciət etmir. Təhlükə ondadır ki, yaşlı pasiyentlərdə xəstəlik sürətlə inkişaf edə bilər: bəzi hallarda ilk əlamətlərdən orqanın düşməsinə qədər cəmi bir il keçir. İstənilən yaşda müntəzəm olaraq ginekoloji müayinədən keçmək və ən kiçik narahatlıqda mütəxəssisin qəbuluna yazılmaq son dərəcə vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
