Panarisium barmaq toxumalarının kəskin irinli infeksiyasıdır. Dəri, dərialtı toxuma, vətər, oynaq və sümük formaları ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Dolama
Xəstəlik haqqında
Əlin funksiyasında fəal iştirak edən I, II, III barmaqların panarisiyinə tez-tez rast gəlinir. Panarisiy təkcə əldə deyil, ayaqda da inkişaf edə bilər. Patologiyanın səbəbi barmağın toxumalarına daxil olan irinləşdirici bakteriyalardır. Mikroorqanizmlərin daxil olması kontakt və hemokontakt yolları ilə həyata keçirilə bilər.
Xəstəlik barmağın səthi və ya dərin strukturlarını zədələyə bilər. İltihab ocağı nə qədər dərin yerləşərsə, prosesin sürətlə generalizasiya olunma ehtimalı olduğu üçün xəstə üçün proqnoz bir o qədər ciddi olur.
İlkin mərhələlərdə panarisiy yerli simptomlarla təzahür edir, sonradan onlara sistem ümumi intoksikasiya təzahürləri qoşula bilər. Xəstəlik iltihablanmış barmaqda intensiv ağrı, qızarma və şişkinliklə təzahür edir. Rentgenoloji müayinə sümük strukturlarının cəlb olunmasını istisna/təsdiq etməyə imkan verir.
İrinli mərhələ inkişaf edənə qədər panarisiyin müalicəsi konservativ üsullarla aparıla bilər. İrin yarandıqdan sonra yeganə düzgün üsul – irinli ocağın açılması, yuyulması və drenajıdır. Xəstə nə qədər tez tibbi yardıma müraciət edərsə, mümkün ağırlaşmaların riski bir o qədər az olar və sonrakı bərpa dövrü bir o qədər qısa olar.
Səbəbləri
Panarisiyin səbəbləri bakterial mikroflora ilə bağlıdır. Mikrobioloji müayinə zamanı ən çox stafilokokk aureus (qızılı stafilokokk) təsdiqlənir, daha az halda – streptokokk, enterokokk və bağırsaq çöpü (Escherichia coli).
Patogenlərin barmağın toxumalarının dərinliyinə daxil olması görünən travmalar zamanı, həmçinin mikrotravmatizasiya zamanı baş verir. Tikanlar, xırda sıyrıqlar, travmatik manikür, batmış dırnaq səbəbkar rol oynayır.
Digər bərabər şəraitlərdə panarisiy ehtimalı aşağıdakı risk amilləri olan insanlarda daha yüksəkdir:
- şəkərli diabet;
- vitamin və minerallar çatışmazlığı;
- immun sistemin azalmış fəallığı, o cümlədən hamiləlik zamanı;
- mikro- və makrosirkulyasiya pozğunluqları.
Xəstəliyin patogenezi aşağıdakı proseslərlə təmsil oluna bilər:
- infeksion başlanğıcın barmağın səthi və ya dərin toxumalarına daxil olması və sonrakı infeksion iltihabın inkişafı;
- «dəvətsiz qonaqlara» cavab olaraq immun sistemin aktivləşməsi baş verir;
- immunitetin aktivləşməsi nəticəsində damarlar genişlənir və endotelial hüceyrələr arasındakı məkan artır ki, bu da plazmanın və immunokompetent hüceyrələrin interstisial məkana çıxmasına gətirib çıxarır;
- çıxan leykositlər səbəbkar bakteriyaları hücuma başlayır;
- leykositlərin bir hissəsi məhv olur ki, bu da irinin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur (sonuncu məhv olmuş leykositlərdən başqa, nekrozlaşmış toxumaları və məhv edilmiş bakteriyaları da özündə saxlayır).
İltihabın ilkin mərhələsi infiltrativ-serozludur, sonrakı isə irinlidir.
Təsnifat
Anatomik əlamətə görə panarisiyin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- dəri – iltihab ocağı subepidermal zonada yerləşir;
- dırnaq – ocaq dırnaq lövhəsinin altında yerləşir (paronixiya və dırnaqaltı panarisiy);
- dəri altı – iltihab zonası dermanın bütün qatlarından aşağıda yerləşir;
- vətər – barmaqların vətərləri və onların qişaları zədələnir;
- sümük – iltihab ocağı sümük toxumasını zədələyir;
- oynaq – iltihablanmış zona falanqalararası birləşmələrdə və ya birinci falanqa ilə üsgüzük/bilək sümükləri birləşmələrində yerləşir;
- pandaktilit – barmağın bütün strukturlarının iltihabi zədələnməsi.
Bu təsnifat praktik tibbdə geniş istifadə olunur, çünki hədəfli cərrahi müdaxilə aparmağa imkan verir.
Klinik mənzərə
Panarisiyin əsas simptomu ağrıdır. Ağrı hissiyyatı kəskin yaranır, yüksək intensivliyi, dartıcı və ya döyünücü xarakteri ilə fərqlənir. Ağrı gecə vaxtı xüsusilə güclü olur ki, bu da parasimpatik innervasiyanın üstünlük təşkil etməsi ilə bağlıdır. Ağrı səbəbindən yuxu pozulur. Bu vəziyyətə dözmək lazım deyil, çünki irinli iltihabın generalizasiya riski artır.
Barmağın toxumalarındakı iltihab prosesi xəstəliyin digər klinik əlamətləri ilə də müşayiət olunur. Zədələnmiş barmaq şişkin və qızarmış görünür. İnfiltrativ-serozlu iltihab növbəti mərhələyə keçdikdə irinli ekssudat yaranır. Bəzi hallarda patoloji ocağın özbaşına açılması baş verə bilər, bundan sonra xəstənin vəziyyəti yaxşılaşır, ağrı keçir. Lakin əgər boşalma tam olmayıbsa, xroniki iltihabın inkişafı üçün şərait yaranır. Panarisiyin özbaşına açılmasının bütün hallarında mümkün ağırlaşmaları istisna etmək üçün həkim (travmatoloq və ya cərrah) konsultasiyası göstərilir.
Sümük, vətər və oynaq formalarında maraqlanan oynaqda funksionallıq pozulur. Barmağı bükmə və ya açma cəhdi zamanı intensiv ağrı sindromu yaranır. Dırnaq formasında bayıra çıxan irinlə dırnaq lövhəsinin qopması baş verə bilər.
Yerli iltihab prosesinin ilkin mərhələlərində ümumi temperatur normal qalır. Lakin zamanla toksiki məhsulların qan dövranına sorulması nəticəsində orta dərəcəli hərarət, ümumi zəiflik və halsızlıq müşahidə olunur.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə əsasən, panarisiumun diaqnostikası xəstənin şikayətlərinin qiymətləndirilməsinə və obyektiv müayinənin nəticələrinə əsaslanır. Patoloji prosesin yayılma dərəcəsini qiymətləndirmək və orqanizmin sistemli cavabını müəyyən etmək üçün əlavə müayinə üsulları aparılır. Aşağıdakılardan istifadə oluna bilər:
- əl və ya ayağın rentgen müayinəsi;
- ümumklinik qan və sidik analizi;
- qanın biokimyəvi analizi.
Müalicə
Panarisiyin konservativ müalicəsi yalnız patoloji prosesin ilkin mərhələsində, irinli iltihab əlamətləri olmadıqda mümkündür. İrin boşluğu formalaşdığı andan etibarən müalicənin əsas metodu cərrahi açılışdır. Xəstəliyin gecikmiş müalicəsində ağırlaşmaların inkişafı mümkündür (irinli prosesin anatomik strukturlar üzrə əlin və ya ayağın uyğun olaraq yuxarıda yerləşən şöbələrinə yayılması).
Vaxtında aparılan konservativ müalicə serozlu-infiltrativ mərhələnin irinli mərhələyə keçməsinin qarşısını almağa və bununla da cərrahi müdaxilədən qaçmağa imkan verir. Lakin əgər bir gün ərzində nəticəyə nail olmaq mümkün olmazsa, əməliyyatla açılma göstərilir.
Göstərişləri müəyyən edərkən cərrah xəstəliyin klinik mənzərəsinə əsaslanır. Döyünücü ağrı, papilyar rəsmin hamarlaşması və gərgin ödem cərrahi müalicə üçün göstəriş rolunu oynayır. Dırnaq formalarında dırnaq valının epidermisi altında şəffaflaşan irinli məzmunun olması əməliyyat üçün mütləq göstərişdir. Kiçik subepidermal absses olduqda ödem və dırnaq valının ifadəli hiperemiyası tez-tez onu maskalayır. Bu halda «kompression test» (A. Turkmen) faydalı ola bilər, onun mahiyyəti aşağıdakından ibarətdir: müvafiq barmağın distal falanqasının ovucyönlü səthinə təzyiq göstərilir, bu zaman dırnaq valları solğunlaşır və absesin sərhədi daha aydın görünür.
Cərrahi müdaxilə irinli ocağın açılmasından, ölmüş toxumaların çıxarılmasından və yaranın drenajından ibarətdir. Əl cərrahiyyəsində həkimlər vacib qaydalara riayət edirlər:
- ələ/ayağa həvalə olunmuş funksiyaların yerinə yetirilməsində ən az iştirak edən yan tərəfdən (arxa tərəfə daha yaxın) kəsik aparılması;
- bağ kompartmentini travmatizasiya etməmək üçün falanqalararası oynaqlar nahiyəsində kəsik olmaması;
- hüceyrəarası boşluqlar üzrə sürətlə yayılma və qonşu barmaqları cəlb etmə meylini göstərən birinci falanqanın dəri altı panarisiyinin daha fəal müalicəsi;
- əməliyyatın minimal travmatikliyi.
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə mütəmadi antiseptik işlənmə və sarğılar aparılır. Əməliyyat dərman terapiyası ilə birləşdirilir. Antibiotiklər və iltihab əleyhinə vasitələr təyin olunur.
İfadəli sümük destruksiyası zamanı falanqanın ekzartikulyasiyası aparıla bilər. Lakin belə müdaxilə ümidsizlik əməliyyatıdır.
Reabilitasiya
Panarisiumun cərrahi müalicəsindən sonra fizioprosedurlar müsbət təsir göstərir. Onlar sağalma müddətini sürətləndirməyə və mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmağa imkan verir. Dərin panarisiumlar açıldıqdan sonra əlin işini bərpa etmək üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi üzrə xüsusi məşqlər aparılır.
Profilaktika
Dələk (panarisium) profilaktikası orqanizmdəki xroniki infeksiya ocaqlarının vaxtında müalicəsinə, alınmış yaraların antiseptik işlənməsinə, barmaqdan mıxın (qəlpənin) vaxtında çıxarılmasına yönəlmişdir. Şəkərli diabeti olan xəstələr üçün karbohidrat mübadiləsi pozğunluqlarının kompensasiyasına nail olmaq vacibdir.
Əgər insanın əlləri daim mikrotravmalara məruz qalırsa, əlin irinli-iltihabi xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün tibbi manikür tövsiyə olunur. Bu, epitelin bərpasına kömək edəcək və beləliklə infeksiya üçün potensial giriş qapılarını bağlayacaq.
Yadda saxla!
Əlin barmaqlarının limfa axınının xüsusiyyətləri xəstəliyin klinik mənzərəsinə öz izini qoya bilər. Belə ki, barmaqlardan limfa qoltuqaltı nahiyəyə yönəlir. Buna görə panarisiy olduqda aksilyar limfa düyünləri böyüyə və ağrılı ola bilər. Lakin dördüncü və beşinci barmaqdan limfa əvvəlcə dirsək limfa düyünlərindən keçir, buna görə onlar «ilk zərbəni» öz üzərinə götürə bilər. Birinci və ikinci barmaqdan limfa axını daha da maraqlıdır. O, son nöqtəsi körpücükaltı və körpücüküstü nahiyədəki limfa düyünləri olan xüsusi yolla gedir. Məhz bu limfa düyünləri birinci-ikinci barmağın panarisiyinin gecikmiş müalicəsində zərər çəkə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
