Pielit böyrək ləyəninin iltihabını təsvir edən ənənəvi termindir. Klinik praktikada infeksiya çox vaxt böyrək parenximasını da əhatə etdiyindən pielonefrit anlayışı daha geniş istifadə olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrək ləyəninin iltihabı
- pyelitis
Xəstəlik haqqında
Pielit böyrək ləyəninin — böyrəkdə əmələ gələn sidiyin toplandığı və sidik axarına ötürüldüyü boşluğun — iltihabıdır. İltihabı adətən bakteriyalar törədir. Təcrübədə infeksiya nadir hallarda yalnız ləyənlə məhdudlaşır: çox vaxt böyrək toxuması da prosesə qoşulur və bu vəziyyət pielonefrit adlanır. Buna görə müasir tibbdə pielit ayrıca diaqnoz kimi az istifadə olunur.
Sidik yollarının infeksiyaları beynəlxalq məlumatlara görə ən çox rast gəlinən bakterial infeksiyalardan biridir. Törədicilər əksər hallarda sidik kanalından sidik kisəsinə, oradan isə yuxarıya — böyrəyə qalxır. Qadınlarda sidik kanalı qısa olduğu üçün xəstəlik daha tez-tez rast gəlinir.
Risk qrupuna hamilə qadınlar, kiçik yaşlı uşaqlar, prostat vəzisi böyümüş yaşlı kişilər, sidik-daş xəstəliyi, sidik yollarının inkişaf anomaliyaları və şəkərli diabeti olan insanlar daxildir. Vaxtında müalicə edildikdə iltihab iz qoymadan keçir, gecikdikdə isə böyrək toxuması zədələnə bilər.
Səbəbləri
Pielitin ən ehtimal olunan səbəbi infeksiyadır. Əksər hallarda törədici aşağı sidik ifraz yollarından – sidik kanalı və sidik kisəsindən – yuxarı qalxaraq (assendent yolla) ləyənlərə daxil olur. Daha nadir hallarda törədici qan axını ilə böyrəyin strukturlarına daxil olur (hematogen yol); bu zaman patogenlərin mənbəyi xroniki infeksiyanın istənilən ocağı ola bilər – çürük dişlər, badamcıqlarda iltihab prosesi və s. Bəzi hallarda pielit kəskin respirator xəstəliklərin ağırlaşması kimi inkişaf edə bilər.
Qadınlarda və kişilərdə pielitin ən tez-tez rast gəlinən törədiciləri aşağıdakılardır:
- bağırsaq çöpü;
- stafilokoklar;
- streptokoklar.
Daha az hallarda hüceyrədaxili həyat dövrünə malik digər patogenlər (mikoplazmalar, ureaplazmalar) rast gəlinir.
Ancaq iltihab prosesinin inkişaf etməsi üçün mikroorqanizmin böyrəyin strukturlarına yalnız daxil olması kifayət deyil. Pielit adətən aşağıdakıları özündə birləşdirən risk amillərinin olması zamanı başlayır:
- ümumi və yerli immunitetin qeyri-kafi aktivliyi nəticəsində orqanizmin müqavimətinin azalması;
- soyuqlama;
- böyrək toxumalarını qıcıqlandıran düzgün olmayan qidalanma (rasionda kəskin, duzlu yeməklərin çoxluğu, spirtli içkilərin, konservantlı məhsulların həddindən artıq istifadəsi);
- üzvi xəstəliklər nəticəsində və ya sidik kisəsi kifayət qədər dolu olduqda sidik ifrazı aktının şüurlu şəkildə saxlanılması nəticəsində sidik axınının pozulması.
Təsnifat
Pielit aşağıdakı kimi ola bilər:
- kəskin və xroniki;
- birtərəfli və nadir hallarda ikitərəfli.
Pielit həmçinin mümkün səbəblər nəzərə alınmaqla təsnif edilir:
- birincili, elə hal ki, ləyənin iltihabının inkişafı üçün ən ehtimal olunan zəmini hətta kompleks genişləndirilmiş müayinə nəticəsində belə aşkar etmək mümkün olmur;
- ikincili, digər sidik ifraz sistemi patologiyaları fonunda inkişaf edən – bunlar inkişaf anomaliyaları, prostat vəzinin hiperplaziyası, sidiyin aşağı şöbələrdən yuxarı şöbələrə funksional axını, sidik-daş xəstəliyi ola bilər.
Klinik mənzərə
Pielitin klinik əlamətləri iltihab prosesinin aktivliyi ilə müəyyən edilir. Qəflətən başlayan kəskin formada aşağıdakı simptomlar ola bilər:
- bədən temperaturunun əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsi;
- üşütmə;
- ümumi zəiflik;
- sidik ifrazı prosesinin pozulması – tezləşmə, ağrılılığın meydana çıxması, bol sidik ifrazı (bəzən ifadə olunmuş ödem səbəbindən kəskin sidik ləngiməsi rast gəlinə bilər);
- iti və ya küt ola bilən bel nahiyəsində ağrılar (bəzi xəstələrdə bel deyil, qarnın aşağı hissəsi ağrıyır).
Xroniki pielitin residivləşən gedişində dövri olaraq kəskinləşmə dövrləri baş verir. Adətən bunlar soyuqlama, müşayiət edən infeksiyalar, ağır fiziki əmək və ya spirtli içkilərin qəbulu kimi provokasiyaedici amillə əlaqədar olur. Kəskinləşmə zamanı temperatur adətən 38°C-dən yuxarı qalxmır, dizuriya və bel nahiyəsində ağrılar meydana çıxır. İltihabın aktiv dövrü adətən 2-3 həftə davam edir, bundan sonra remissiya baş verir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim ilkin diaqnozu xəstənin şikayətləri və obyektiv müayinənin nəticələri əsasında qoyur. Yekun diaqnostika üçün bir sıra testlər aparılır:
- sidik analizi – sidiyin aşağı xüsusi çəkisi, leykositlərin yüksəlmiş miqdarı müəyyən edilir, eritrositlərin sayı da arta bilər, bəzən 0,03 q/l-dən çox miqdarda zülal aşkar olunur;
- böyrəklərin ultrasəs müayinəsi – ləyən adətən böyüyür, ikiqat kontur və/və ya deformasiya meydana çıxır.
Mütəxəssislər mürəkkəb diaqnostik hallarda kompüter və nüvə-maqnit tomoqrafiyasına müraciət edə bilərlər.
Müalicə
Əksər hallarda pielitin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır və iltihab prosesinin aradan qaldırılmasına yönəlib. Bəzi hallarda mümkün səbəbi aradan qaldırmaq üçün cərrahi müdaxilə aparıla bilər.
Kəskin pielit zamanı urologiya stasionarına təcili hospitalizasiya göstərişdir. Terapiyaya nə qədər tez başlanılarsa, iltihab prosesinin böyrəkdə daha da yayılması və absseslərin (məhdud irinli boşluqların) əmələ gəlməsi şansı bir o qədər az olar. Xroniki pielit zamanı müalicə aktiv iltihabın aradan qaldırılmasına, funksiyalayan böyrək toxumasının qorunmasına və hipertenziyanın inkişafının qarşısının alınmasına yönəlib.
Kəskin prosesin və ya xronikin kəskinləşməsinin konservativ terapiyasının əsasını antibiotiklər təşkil edir. Müalicə kursu – 8-10 gündür. Kifayət qədər effektivlik olmadıqda antibakterial terapiya yenidən nəzərdən keçirilir və əlavə antibiotik əlavə edilir. Eyni zamanda simptomatik terapiya aparılır.
Cərrahi müalicə
Sidik axınını pozan xəstəlik aşkar edildikdə urodinamikanı bərpa etmək üçün cərrahi müdaxilə göstəriş ola bilər:
- plastik əməliyyat – inkişaf qüsurları zamanı;
- konkrementin çıxarılması – sidik-daş xəstəliyi zamanı;
- hiperplaziyalaşmış prostatın transuretral rezeksiyası – adenoma zamanı və s.
Müasir urologiyada toxumaların minimal travmatizasiyası, yaxşı estetik nəticə və qısa bərpa dövrü ilə fərqlənən az invaziv üsullara üstünlük verilir.
Reabilitasiya
Böyrəkdəki kəskin prosesin ən diqqətli müalicəsində belə bir neçə ay sonra kəskinləşməyə səbəb ola biləcək gizli infeksiya qala bilər. Buna görə də iltihabın sönməsindən sonra həkim zərurət olduqda residivlərin qarşısını almaq üçün tədbirlər təyin edir ki, onların effektivliyi sidiyin nəticələrinə və obyektiv simptomatikaya görə qiymətləndirilir. Bu mərhələnin müddəti adətən 1 aydır. Bəzən ayı üzümü (tolokniyanka), ayı qulaqcıqları, pol-pola otu və s. əsasında fitopreparatlar köməkçi vasitə kimi istifadə olunur, lakin onların residivlərin qarşısını almaqda sübut bazası məhduddur və onlar həkimin təyin etdiyi müalicəni əvəz etmir. Klyukva və ya brusnika həliminin də müəyyən faydası ola bilər, lakin burada da sübut bazası məhduddur (içki hazırlanarkən faydalı xüsusiyyətlərini saxlamaq üçün onu qaynatmamaq vacibdir).
Profilaktika
Böyrək ləyənlərində iltihabi prosesin profilaktikası üçün aşağıdakı qaydalar faydalı ola bilər:
- hava şəraitinə uyğun geyinmək, soyuqlamadan çəkinmək;
- həddindən artıq yüklənmədən idmanla məşğul olmaq;
- keçirilmiş infeksiyalardan sonra sidik analizi vermək;
- sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq, sidiyi uzun müddət saxlamamaq; bitki mənşəli preparatları yalnız həkimlə məsləhətləşdikdən sonra qəbul etmək (onların effektivliyinin sübut bazası məhduddur);
- gündə ən azı 2 litr adi su qəbul etmək (ödem sindromu olmadıqda).
Yadda saxla!
Şərti olaraq pielit pielonefritin başlanğıc mərhələsi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Böyrəyin parenximasını qorumaq üçün iltihab prosesini mümkün qədər tez aradan qaldırmaq və zərər çəkə biləcək nefronları qorumaq vacibdir. Bu səbəbdən bel nahiyəsindəki istənilən diskomfort və adi sidik ifrazı aktının pozulması nefroloq və ya uroloqla planlaşdırılmamış məsləhətləşmə üçün ciddi arqumentlərdir. Həkim obyektiv müayinə aparacaq, əlavə müayinə proqramı tərtib edəcək və müalicənin aparılacağı diaqnozu qoyacaq.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Suallar və cavablar
Hamiləlik dövründə böyüyən uşaqlıq sidik axarlarına təzyiq göstərir və hormonal dəyişikliklər onların tonusunu azaldır, bu da sidiyin durğunlaşmasına və infeksiyanın yuxarı qalxmasına şərait yaradır. Buna görə hamilə qadınlarda sidik yolu infeksiyaları, o cümlədən pielit, nisbətən tez-tez rast gəlinir. Simptomsuz keçsə belə, müntəzəm sidik analizləri vacibdir, çünki müalicə olunmayan infeksiya hamiləliyin gedişinə mənfi təsir göstərə bilər.
Kiçik uşaqlarda pielit bəzən yetkinlərdə olduğu kimi bel ağrısı ilə deyil, qeyri-müəyyən əlamətlərlə — iştahasızlıq, əsəbilik, qusma və ya səbəbi bilinməyən temperatur yüksəlməsi ilə özünü göstərə bilər. Bu, diaqnozun gecikməsinə səbəb ola bilər. Uşaqda izahsız yüksək temperatur uzun müddət davam edərsə, sidik analizinin edilməsi və pediatra və ya uroloqa müraciət vacibdir.
Vaxtında müalicə olunmayan infeksiya böyrək toxumasına yayılaraq pielonefritə, xroniki gedişə və nadir hallarda böyrək funksiyasının zəifləməsinə səbəb ola bilər. Təkrarlanan infeksiyalar sidik yollarının struktur pozuntusundan xəbər verə bilər və əlavə müayinə tələb edir. Bu səbəbdən simptomlar yüngül olsa belə, müalicəni tam kursla başa çatdırmaq və nəzarət analizlərini keçmək əhəmiyyətlidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
