Presbiopiya yaşla əlaqədar göz büllurunun akkomodasiya qabiliyyətinin azalması nəticəsində yaxın məsafəni fokuslamağın çətinləşməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yaşla əlaqədar uzaqgörənlik
Xəstəlik haqqında
Yaşla əlaqədar uzaqgörənlik (presbiopiya) – gözün akkomodasiya aparatının imkanlarının azalmasıdır, bu, yaşla inkişaf edir və yaxın məsafədə aydın görüntü əldə etməyi mümkünsüz edir. Görüntünün dəqiq şəkildə torlu qişa üzərində fokuslanmasını təmin etmək üçün sınma qüvvəsinin korreksiyası tələb olunur.
Akkomodasiya göz almasının müxtəlif məsafədən aydın görməni təmin etmək qabiliyyətidir. Akkomodasiya aparatının işinə bir tərəfdən yığılması və boşalması büllurun ölçüsünün dəyişməsinə səbəb olan silyar əzələ cavabdehdir. Digər tərəfdən akkomodasiya büllurun funksionallığı ilə təmin olunur. Yaxından rahat görmə yalnız mümkün akkomodasiyanın yarısı istifadə olunduqda mümkün olur.
Hər iki gözün presbiopiyası adətən 40-45 yaşdan yuxarı inkişaf edir. Bu patologiyanın əsas görmə təzahürləri bunlardır:
- yaxın məsafədən baxılan əşyaların konturlarının bulanıqlığı;
- xırda mətn oxunarkən hərflərin aydın olmaması;
- baxılan şəkil və fotoların bulanıqlığı;
- daha yaxşı oxumaq üçün xüsusilə parlaq işıqlandırmaya ehtiyac;
- kitabı gözlərdən uzaqlaşdırdıqda hərflərin daha aydın görünməsi;
- göz almalarının parlaq işığa artmış həssaslığı;
- konyunktivanın quruluğuna cavab olaraq göz yaşının güclənmiş ifrazı;
- tutmaşəkilli baş ağrısı.
Presbiopiyanın patogenetik xüsusiyyətləri kirpikli əzələnin iş qabiliyyətinin pisləşməsi və büllurun elastik xüsusiyyətlərinin dəyişməsi ilə əlaqədardır. Hazırda aydındır ki, məhz gözün «öz» linzası göz almasının əsas akkomodasiya imkanlarını təmin edir. Büllur insanın bütün ömrü boyu böyümə xüsusiyyətinə malikdir, bu zaman onun həcmi artır və ön müstəvidəki əyriliyi hamarlaşır. Yaşla bağlı involyutiv proseslər büllurun qalınlığında birləşdirici toxuma liflərinin çoxalmasını işə salır və onun toxuma arxitektonikasını dəyişir. Hesab olunur ki, büllurun statusu insanın pasport yaşını deyil, fizioloji yaşını qiymətləndirməyə imkan verir. O nə qədər şəffaf və elastikdirsə, orqanizm bir o qədər cavandır.
Lakin təkcə büllur yaşla bağlı uzaqgörənliyin inkişafında «günahkar» deyil. Yaşla silyar əzələdə birləşdirici toxuma lifləri çoxalır, onun uzunluğu artır və funksional imkanları pisləşir. 55 yaşdan sonra adətən silyar əzələnin qocalıq atrofiyası başlayır.
Yaşla bağlı uzaqgörənliyin müalicəsi üçün gözün optik sisteminin korreksiyasının müxtəlif variantları tətbiq oluna bilər. Əsas üsullar eynəklər (bifokal və ya proqressiv), kontakt linzalar, həmçinin cərrahi müdaxilədir (buynuz qişanın lazer ablyasiyası və ya daha böyük sınma qüvvəsinə malik intraokulyar linzanın implantasiyası).
Səbəbləri
Presbiopiyanın inkişaf səbəbləri orqanizmin yaşla bağlı qocalması (fizioloji involyusiya) ilə əlaqədardır. Bununla belə, bu prosesin sürətlənməsinə ətraf mühitin bəzi amilləri təsir göstərir. Belə ki, günəş şüalanmasının yüksək səviyyəsi və havanın yüksək temperaturu büllurun vəziyyətini pisləşdirərək onu daha az elastik edir. Presbiopiya simptomlarının təzahürünə görülən vizual tapşırıqların xarakteri və mürəkkəbliyi, işıqlanma səviyyəsi və iş yerinin digər şəraiti təsir göstərir. Yaşla bağlı uzaqgörənliyin inkişaf sürətinə təsir edən digər amillər bunlardır:
- genetik xüsusiyyətlər;
- həyat tərzi və görmə üzvünün yaxın məsafədə uzunmüddətli işləməsi zərurəti;
- qidalanma rasionunda bəzi amin turşularının xronik çatışmazlığı;
- toksik amillərin təsiri;
- ilkin angiopatiya – xorioidea damarlarının zədələnməsi;
- hipertoniya xəstəliyi.
Qeyd etmək lazımdır ki, qadınlar presbiopiyaya daha çox meyllidirlər ki, bu da vizual tapşırıqların yerinə yetirilməsinin xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.
Təsnifat
Presbiopiyanın aşağıdakı dərəcələri ayırd edilir:
- zəif dərəcədə – gözün optikasının pozulması 2 dioptriyadan azdır;
- orta dərəcədə – aydın görmə əldə etmək üçün 2-dən 4 dioptriyaya qədər korreksiya tələb olunur;
- ağır dərəcədə – gözün optik sisteminin pozulması 4 dioptriyadan çoxdur.
Oftalmoloqlar presbiopiyanın aşağıdakı növlərini ayırd edirlər:
- ilkin olaraq normal refraksiyaya malik göz almasında inkişaf edən presbiopiya;
- hipermetropiya (uzaqgörənlik) fonunda presbiopiya;
- miopiya (yaxıngörənlik) fonunda presbiopiya.
Klinik mənzərə
Presbiopiyanın gözlə bağlı simptomlarına aşağıdakılar daxildir:
- görüntünün bulanıqlığı;
- göz almalarında ağrı;
- konyunktiva və buynuz qişanın quruluğu;
- qapaqlarda ağırlıq hissi;
- əzələ gərginliyi ilə əlaqədar alın nahiyəsində ağrı;
- qapaqların titrəməsi.
Presbiopiya zamanı görüntünün fokusu torlu qişanın hüdudlarından kənara çıxır. Daha aydın görüntü əldə etmək üçün göz əzələləri gərginləşir. Əzələ aparatının uzunmüddətli spazmı ümumi simptomların yaranmasına səbəb olur:
- baş ağrısı;
- boyun nahiyəsində ağrı;
- baş gicəllənmə;
- diqqəti cəmləməkdə çətinlik.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Presbiopiyanın diaqnostikası görmə itiliyinin qiymətləndirilməsinə və oftalmomikroskopiya məlumatlarına əsaslanır. Müayinə proqramına həmçinin aşağıdakı üsullar daxildir:
- avtorefraktometriya – gözün sınma qabiliyyətinin ölçülməsi;
- tonometriya – gözdaxili mühitlərin təzyiqinin ölçülməsi;
- sonrakı korreksiya üçün linza gücünün seçilməsi.
Diaqnostika alqoritmi klinik vəziyyətin xüsusiyyətləri ilə müəyyən edilir.
Müalicə
Presbiopiyanın korreksiya üsulları 2 kateqoriyaya bölünür – invaziv olmayan və cərrahi. İnvaziv olmayan korreksiya eynək və ya kontakt linzaların seçilməsi yolu ilə əldə edilir. Cərrahi müalicə isə lazer üsulu ilə həyata keçirilir.
Uzun müddət eynək presbiopiyanın korreksiyasının yeganə üsulu olub. Lakin bu variant bəzi xəstələrə uyğun gəlmir. Presbiopiya zamanı eynəyin əsas çatışmazlıqları bunlardır:
- görmə sahələrinin məhdudlaşması;
- bir əşyadan digərinə keçərkən vizual qavrayışın təhrif olunması;
- kontrast həssaslığın azalması.
Ən yaxşı eynək linzaları o linzalardır ki, aparat üsulları ilə sınma qüvvəsi və digər parametrlər müəyyən edildikdən sonra sifarişlə hazırlanır. Belə eynəklər proqressiv adlanır.
XX əsrin 40-cı illərində presbiopiyanın kontakt korreksiyası meydana gəlmişdir. İlk linzalar bifokal idi və gözdə artıq hərəkətliliyi ilə fərqlənirdi. Sonralar daha təkmil olanlar – multifokal yumşaq linzalar meydana çıxdı. Onlar müxtəlif məsafələrdə yüksək görmə itiliyini təmin edir. Presbiopiya zamanı multifokal kontakt linzaların bir neçə görmə zonası var: bəziləri yaxın vizuallaşdırma üçün, digərləri isə uzaq üçün.
Lakin eynəkdən fərqli olaraq daha çox sərbəstlik verməsinə baxmayaraq, kontakt korreksiya da hamıya uyğun gəlmir. Bir çox xəstələr eynək və ya kontakt korreksiyasından asılı olmamağa çalışırlar. Bu kateqoriya insanlara cərrahi müalicə üsulları tövsiyə olunur.
Klinik tövsiyələrə əsasən, yaşla bağlı uzaqgörənlik zamanı əməliyyatlar 2 növ ola bilər:
- Buynuz qişanın sınma qüvvəsinin lazer korreksiyası. Bu qişanın mərkəzi hissəsinə lazer şüası ilə sınma qüvvəsini artırmağa imkan verən kəsiklər tətbiq olunur. Buynuz qişada optik gücünə görə fərqlənən müxtəlif sahələr meydana gəlir ki, bu da həm uzaq, həm də yaxın məsafələrdə görməni aydın edir.
- İntraokulyar optik linza ilə korreksiya. Bunun üçün büllurun çıxarılmasına və onun fərdi seçilmiş optik gücə malik intraokulyar linza ilə əvəz edilməsinə yönəlmiş mikrocərrahi əməliyyat aparılır.
Göz presbiopiyasının müalicəsində innovativ üsul akkomodasiyanın təbii mexanizminin bərpasıdır. Bunun üçün femtosaniyəlik lazer vasitəsilə büllurun fotodezinteqrasiyası aparılır. Lazer enerjisi büllurun elastik xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmağa imkan verir. Bununla belə, belə əməliyyatdan sonra ikincili kataraktanın inkişaf riski mövcuddur, buna görə də bu xəstəliyin profilaktikasına yönəlmiş tədbirlər tələb olunur.
Reabilitasiya
Mikrocərrahi əməliyyatdan sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- 5 kq-dan artıq ağırlıq qaldırmaqdan çəkinmək;
- sauna, hamama getməmək və isti vanna qəbul etməmək;
- gözü suyun düşməsindən qorumağa çalışmaq (gigiyenik duş qəbul edərkən gözü steril sarğı ilə örtmək lazımdır);
- oftalmoloq tərəfindən tövsiyə olunan preparatları müntəzəm damcılatmaq.
Məhdudiyyətlər oftalmoloq mikroyaranın tam sağalmasını və gözdaxili strukturların vəziyyətinin bərpasını təsdiq etdikdən sonra aradan qaldırılır.
Profilaktika
Presbiopiyanın profilaktikası aşağıdakı tövsiyələrə əsaslanır:
- gözlər üçün müntəzəm məşqlər etmək (gündə ən azı 1 dəfə) – onlar yaxın və uzaq görmənin növbələşməsinə yönəlib (kompüter arxasında uzun müddət işlədikdən sonra 5-10 dəqiqə ərzində uzağa, məsələn, uzaqda böyüyən ağaclara baxmaq tövsiyə olunur);
- orqanizmə kifayət qədər vitamin və minerallar daxil olmasını təmin etmək üçün rasional və balanslaşdırılmış qidalanmaq;
- gözdaxili strukturlarda metabolik reaksiyaların optimal gedişini saxlamağa kömək edən nutritiv preparatları vaxtaşırı qəbul etmək;
- vizual analizatorun maksimum gərginləşməsini tələb edən uzunmüddətli işdən qaçmaq;
- kitab, qadcet, kompüter arasında tövsiyə olunan 35-40 sm məsafəyə əməl etmək;
- görmə pozğunluqlarını vaxtında aşkar etmək üçün müntəzəm olaraq okulistin profilaktik müayinələrinə getmək.
Yadda saxla!
Müxtəlif refraksiya növlərinə malik xəstələrdə presbiopiyanın klinik təzahürləri əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Belə ki, ilkin uzaqgörənlik olduqda yaxından görmənin pisləşməsi xeyli tez baş verir. Öz növbəsində, yaxınqörənlik zamanı presbiopiya mövcud görmə pozğunluqlarını kompensasiya etməyə imkan verir. Yaşla bağlı uzaqgörənlik vizual fokusun torlu qişadan kənara çıxmasını təmin edir. Əvvəllər miopiyası (yaxınqörənliyi) olmuş xəstələrdə isə bu, refraksiya sapmalarının neytrallaşmasına kömək edir. Nəticədə təsvirin fokusu torlu qişaya dəqiq proyeksiya olunur ki, bu da aydın görməni təmin edir. Buna görə də əvvəllər miopiyası olmuş xəstələr 40-45 yaşdan sonra görmənin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdığını qeyd edirlər.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
