Uşaqlıq boynu xərçəngi serviks toxumalarından inkişaf edən bədxassəli şişdir. Davamlı yüksək riskli HPV infeksiyası əsas səbəbdir və skrininq prekarsinoz dəyişikliklərin aşkarlanmasına imkan verir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Servikal xərçəng
- serviks karsinoması
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq boynu xərçəngi və ya servikal xərçəng ― servikal kanalın epitel hüceyrələrinin bədxassəli transformasiyası ilə xarakterizə olunan qadın reproduktiv sisteminin onkopatologiyasıdır. Statistikaya görə, bu xəstəliklə hər 100 min qadından təxminən 20-si üzləşir, ölüm göstəricisi qadın əhalisinin hər 100 min nəfərinə 9 hal təşkil edir. Xəstələrin təxminən üçdə biri xərçəngin qabaqlaşmış mərhələləri ilə həkimə müraciət edir. Vaxtında diaqnostika və müalicə ilə tam sağalmaya nail olmaq mümkündür.
Səbəbləri
Uşaqlıq boynu xərçənginin inkişafının əsas səbəbi insan papilloma virusu hesab olunur. Yüksək onkogen risk daşıyan serotiplər (16, 18) servikal xərçəng diaqnozu qoyulmuş xəstələrin təxminən 90%-də aşkar edilir. Provokasiyaedici amillərin olduğu halda xəstələnmə ehtimalı artır:
- siqaretçəkmə;
- CYYİ (cinsi yolla yoluxan infeksiyalar);
- reproduktiv orqanların xroniki iltihabi xəstəlikləri;
- uşaqlıq boynunun eroziyası;
- cinsi həyatın erkən başlanması;
- abortlar;
- anamnezdə bir neçə doğuş;
- qeyri-rasional qidalanma;
- orqanizmdə A və C vitaminlərinin çatışmazlığı;
- 40 yaşdan yuxarı olmaq.
Yaxın qohumları bu xəstəliklə üzləşmiş qadınlar yüksək risk qrupuna aiddir. Əlavə meyllilik yaradan amil immunitet patologiyalarıdır.
Mərhələlər
Uşaqlıq boynu xərçənginin mərhələləri FIGO təsnifatı üzrə müəyyən edilir (ona uyğun TNM kateqoriyaları da istifadə olunur).
- I mərhələ — şiş uşaqlıq boynu ilə məhdudlaşır. IA — yalnız mikroskop altında görünən, 5 mm-dən dayaz invaziya; IB — daha dərin və ya gözlə görünən şiş, ölçüsünə görə (2 sm-ə qədər, 2–4 sm, 4 sm-dən böyük) alt qruplara bölünür.
- II mərhələ — şiş uşaqlıqdan kənara çıxıb, lakin çanaq divarına və uşaqlıq yolunun aşağı üçdə birinə çatmayıb: IIA — uşaqlıq yolunun yuxarı hissəsi, IIB — uşaqlıq ətrafı toxuma (parametrium) zədələnib.
- III mərhələ — şiş uşaqlıq yolunun aşağı üçdə birinə və ya çanaq divarına keçib, sidik axarını sıxaraq böyrəyin genişlənməsinə səbəb olub, yaxud çanaq və ya aorta ətrafı limfa düyünləri zədələnib (IIIC).
- IV mərhələ — şiş sidik kisəsinin və ya düz bağırsağın selikli qişasına keçib (IVA), yaxud uzaq orqanlarda metastazlar var (IVB).
Mərhələni həkim ginekoloji müayinə, biopsiya, MRT, KT və ya PET-KT nəticələrinə əsasən müəyyən edir. Erkən mərhələlərdə adətən əməliyyat, lokal irəliləmiş xərçəngdə isə kimyaşüa terapiyası seçilir — buna görə mərhələ müalicə planını birbaşa müəyyən edir.
Klinik mənzərə
Uşaqlıq boynu xərçənginin ilk mərhələləri adətən simptomsuz gedir. Klinik simptomlar bədxassəli prosesin böyüməsindən və yayılmasından, daxili orqanların və limfa sisteminin zədələnməsindən xəbər verir. Servikal xərçəngin ən parlaq əlamətləri:
- bol aybaşı;
- menstruasiyalararası qanaxmalar;
- kontakt qanaxmalar (cinsi əlaqədən, fiziki gərginlikdən, ginekoloqun müayinəsindən sonra);
- postklimakterik qanaxmalar;
- bol sulu şəffaf, ağımtıl və ya saramtıl vaginal ifrazatlar;
- çanaqda ağrılar (qasıq, oma sümüyü nahiyəsində).
Kəskinləşmiş hallarda şişin parçalanması zamanı «ət yuyuntusu» rəngli iylənmiş ifrazatlar mümkündür. Şiş düz bağırsaq və ya sidik kisəsi toxumalarına nüfuz etdikdə fistullar əmələ gələ bilər, nəcis isə vaginaya keçə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xərçəngin profilaktikasının əsasını servikal kanaldan yaxma nümunələrinin sitoloji tədqiqatı ilə ginekoloqun müntəzəm müayinələri təşkil edir. Bu, xərçəngi hətta preinvaziv mərhələlərdə belə diaqnostika etməyə imkan verir. Müayinə zamanı həkim güzgülərdə boyun nahiyəsini öyrənir, ani testlər aparır (yod və sirkə sınaqları).
Xərçəngin invaziv mərhələləri sadəcə vizual müayinə zamanı da aşkar edilə bilər (boyun üzərindəki spesifik «kələ-kötürlər», qeyri-hamarlıq, forma dəyişikliyi, xarakterik damar şəbəkəsi, yüngül toxunma zamanı toxumaların qanaxması üzrə).
Uşaqlıq boynu xərçənginə şübhə olduqda SCC onkomarkerinə analiz vermək lazımdır (norma 1,5 nq/ml-dən çox olmamalıdır). Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün hədəfli biopsiya və ya servikal kanalın qaşınması ilə bıçaq biopsiyası aparılır. Şişin nüfuz etmə dərinliyi boyun konizasiyası (toxumaların konusvari fraqmentinin götürülməsi) zamanı müəyyən edilir.
Histologiya nəticələri diaqnozun qoyulması üçün əsas meyardır. Xəstənin orqanizminin vəziyyətinin kompleks diaqnostikası məqsədilə ümumklinik analizlər təyin edilir, kiçik çanaq orqanlarının USM-i, qarın boşluğunun USM-i, flüoroqrafiya, sistoskopiya və digər tədqiqatlar aparılır.
Müalicə
Uşaqlıq boynu xərçənginin əsas müalicə üsulu əməliyyatdır. Şişin növündən və inkişaf mərhələsindən, habelə qadının yaşından, sağlamlıq vəziyyətindən və reproduktiv planlarından asılı olaraq, radikal və ya orqansaxlayıcı müdaxilə aparılır. Cərrahi müalicə tez-tez kimyaterapiya və/və ya şüa terapiyası ilə birləşdirilir.
Orqansaxlayıcı müalicə taktikası gələcəkdə doğmaq planlaşdıran, preinvaziv uşaqlıq boynu xərçəngi olan gənc qadınlar üçün münasib ola bilər. Yayılmış dəyişikliklər zamanı uşaqlıq, artımlar, əhatə edən piy toxuması, vaginanın yuxarı üçdə biri və regionar limfa düyünləri çıxarılır ki, bu da residivin qarşısını almağa imkan verir. Gələcəkdə xəstəyə kompleks reabilitasiya tələb olunur.
Minimal toxuma dəyişikliklərində belə düzgün diaqnoz qoymağa kömək edən müasir diaqnostik avadanlıq quraşdırılıb.
Profilaktika
Uşaqlıq boynu xərçəngi profilaktikası ən yaxşı öyrənilmiş və ən effektiv olan xərçənglərdən biridir: ÜST bu xəstəliyi ictimai sağlamlıq problemi kimi aradan qaldırmağı mümkün hesab edir.
- İPV-yə qarşı peyvənd. Peyvənd xərçəngin əsas səbəbi olan yüksək onkogen papilloma virusu növlərindən qoruyur. ÜST onu 9–14 yaşlı qızlara, cinsi həyata başlamazdan əvvəl tövsiyə edir; daha böyük yaşda peyvəndin mümkünlüyünü həkimlə müzakirə edin.
- Müntəzəm skrininq. Sitoloji yaxma (PAP-test) və ya İPV testi xərçəngönü dəyişiklikləri illər öncə aşkar etməyə imkan verir. Müayinənin başlanğıc yaşını və tezliyini ginekoloq müəyyən edir; peyvənd olunmuş qadınlara da skrininq lazımdır.
- Xərçəngönü dəyişikliklərin (servikal intraepitelial neoplaziyanın) vaxtında müalicəsi — bu mərhələdə xəstəlik tam sağalır.
- Siqaretdən imtina — siqaret çəkmə İPV infeksiyasının xərçəngə çevrilmə riskini artırır.
- Prezervativdən istifadə İPV və digər cinsi yolla keçən infeksiyalara yoluxma riskini azaldır, lakin tam qoruma vermir.
Yadda saxla!
Uşaqlıq boynu xərçəngi erkən mərhələdə adətən heç bir əlamət vermir, buna görə şikayət olmasa belə skrininq müayinəsindən gecikmədən keçmək vacibdir. Şikayətlər yarandıqda isə «özü keçəcək» deyə gözləmək lazım deyil.
Aşağıdakı hallarda planlı şəkildə, lakin tezliklə ginekoloqa müraciət edin:
- cinsi əlaqədən sonra qanlı ifrazat;
- aybaşılar arasında qanaxma;
- menopauzadan sonra istənilən qanlı ifrazat;
- qeyri-adi, sulu və ya xoşagəlməz qoxulu axıntı;
- qarnın aşağı hissəsində və ya beldə səbəbsiz, davamlı ağrı.
Bol vaginal qanaxma ilə yanaşı güclü zəiflik, başgicəllənmə və ya huşun itməsi baş verərsə, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Faydalı Məqalələr
İPV testi: uşaqlıq boynu xərçənginin qarşısını necə almaq olar?
Alimlərin yeni kəşfləri sayəsində İPV testinin köməyi ilə uşaqlıq boynu xərçənginə tutulma riskini minimuma endirmək mümkündür. Uşaqlıq boynu…
İstiqamət: Ginekologiya
Suallar və cavablar
Xərçəngin özü yoluxucu deyil, lakin onun əsas səbəbkarı olan insan papilloma virusu (İPV) cinsi yolla partnyora keçə bilər. Əksər hallarda immun sistem virusu özü təmizləyir və heç bir simptom yaranmır, ancaq bəzi yüksək onkogen tiplər uzun müddət qaldıqda xərçəng riskini artırır. Partnyorunuzun da müayinədən keçməsi və barrier kontrasepsiyadan istifadə yoluxma ehtimalını azaltmağa kömək edir. Konkret tövsiyələri ginekoloq verir.
İPV əleyhinə peyvənd adətən cinsi həyata başlamazdan əvvəl, yeniyetməlik yaşında tövsiyə olunur, çünki bu zaman immun cavab daha güclü formalaşır. Peyvənd bütün onkogen virus tiplərindən qorumasa da, uşaqlıq boynu xərçənginin ən çox yayılmış səbəblərinə qarşı əhəmiyyətli müdafiə yaradır. Peyvəndin dəqiq vaxtını və sxemini pediatr və ya ginekoloqla müzakirə etmək lazımdır, çünki qərar uşağın yaşından və sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq fərdi verilir.
Bu, xəstəliyin aşkarlandığı mərhələdən və şişin ölçüsündən asılıdır. Erkən mərhələlərdə bəzən uşaqlıq boynunun yalnız zədələnmiş hissəsi çıxarılır və uşaqlıq qorunub saxlanıla bilir, bu isə gələcəkdə hamiləlik ehtimalını saxlayır. Daha qabaqlaşmış hallarda isə uşaqlığın tam çıxarılması tələb oluna bilər. Reproduktiv planlarınızı diaqnoz qoyulan kimi ginekoloq-onkoloqla müzakirə etmək müalicə taktikasının seçilməsinə təsir edə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
