Toksik hepatit dərmanlar, kimyəvi maddələr, toksinlər və digər hepatotoksik təsirlər nəticəsində qaraciyərin zədələnməsidir. Gediş kəskin və ya xroniki ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Toksik qaraciyər zədələnməsi
Xəstəlik haqqında
Qana daxil olan bütün kimyəvi maddələr qaraciyər tərəfindən bağlanır və zərərsizləşdirilir. Lakin artmış funksional yük və toksinlərin emalı zamanı əmələ gələn parçalanma/yarımparçalanma məhsullarının təsiri orqanların zədələnməsinə gətirib çıxara bilər. Bu, orqanizmdə çoxsaylı proseslərin pozulmasına, müalicə olmadıqda isə xəstənin qaraciyər çatışmazlığından ölümünə səbəb olacaq.
Bu gün istehsalatlarda zəhərli maddələrin təhlükəsiz analoqları ilə əvəz olunması səbəbindən toksik hepatit hallarının azalması tendensiyası nəzərə çarpır. Alkoqol və narkotik asılılığı olan insanlar arasında qaraciyər zədələnməsi riski yüksək qalır.
Səbəbləri
Hepatit tipli toksik qaraciyər zədələnməsi aşağıdakıların təsiri nəticəsində baş verir:
- sənaye zəhərləri: pestisidlər, arsen, aldehidlər, fenol;
- bitki alkaloidləri: strixnin, xinin, kolxisin;
- zəhərli göbələklər;
- etil spirti;
- dərmanlar: psixotrop preparatlar, antibiotiklər, sitostatiklər.
Xəstəliklə qarşılaşma riski aşağıdakı hallarda daha yüksəkdir:
- pis ekologiya;
- streslər;
- qeyri-rasional qidalanma;
- dərmanların nəzarətsiz qəbulu;
- alkoqoldan sui-istifadə;
- öddün orqanizmdən xaric olmasının pozulması.
Çox vaxt xəstəlik insanı kimyəvi maddələrlə təmasda olmağa məcbur edən peşə ilə bağlıdır: istehsalatda, kənd təsərrüfatında, binaların dezinseksiyası zamanı.
Təsnifat
Gedişinin xarakterinə görə kəskin və xroniki forma ayırd edilir. Birinci halda simptomlar kəskin şəkildə, böyük dozada toksinlə təmasdan 2-5 gün ərzində meydana çıxır.
Xroniki toksik hepatit yavaş inkişaf edir, proqressivləşmə illərlə davam edə bilər. Zəif ifadə olunmuş klinik mənzərə xəstəlik aşkar mərhələyə çatana qədər insanı həkimə müraciət etmək üçün əsasdan məhrum edir. Bu, xəstələrə effektiv yardım göstərilməsində və qaraciyər funksiyasının bərpasında ciddi problemdir.
Klinik mənzərə
Toksik hepatitin əlamətləri zəhərlənmənin dərəcəsindən və zəhərli maddənin tipindən asılıdır. Bəzi hallarda xəstələr özünü hiss etmədə heç bir dəyişiklik müşahidə etmir, qaraciyər zədələnməsi faktı isə yalnız diaqnostika nəticələri alındıqda aşkarlanır.
Xəstələrin əksəriyyətində xəstəliyin klinik mənzərəsinə aşağıdakı əlamətlər daxildir:
- ağızda acı dad;
- yorğunluq;
- iştahanın itməsi;
- gəyirmə;
- qarında köpmə;
- sağ böyürdə ağrılar;
- skleraların, dərinin və selikli qişaların saralması;
- temperaturun 38°C-yə qədər yüksəlməsi.
Daha az hallarda dəri səpgisi və qaşınma, sidiyin tündləşməsi və onun sutkalıq miqdarının azalması, kiçik qansızmalar, açıq rəngli nəcis müşahidə olunur.
Toksik hepatitin ağır gedişində aşağıdakı simptomlar yaranır:
- selikli qişaların qanaması;
- psixi pozğunluqlar;
- çətinləşmiş nəfəs alma.
Xəstəliyin mühüm klinik əlaməti eliminasiya sindromudur – zəhərin təsiri dayandıqda intoksikasiya əlamətləri azalır, xəstənin özünü hiss etməsi yaxşılaşır.
Klinik mənzərə həmçinin qaraciyərə təsir edən maddənin tipindən asılıdır:
- karbon tetraxlorid – şüurun yatırılması və koma, çətinləşmiş nəfəs alma, MBT-də qanaxmalar;
- benzol – anemiya, beynin zədələnməsi, katarakta;
- arsen – sarılıq, böyrəklərin və periferik sinirlərin funksiyasının pozulması;
- fosfor – artmış qanama, hipoqlikemiya;
- mis – mədə ağrısı, qanaxmalar, kəskin böyrək çatışmazlığı;
- göbələklər – ürək ritminin ağır pozğunluqları, qıcolmalar, kəskin qaraciyər nekrozu, uremiya, sirroz;
- insektisidlər – çoxorqanlı çatışmazlıq, mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi.
Toksik maddələrlə kiçik dozalarda daimi təmas da təhlükəlidir: toksinlərin yağ toxumasında, qaraciyər hüceyrələrində və digər orqanlarda toplanması ilə zəhərlənmə baş verəcək.
Müalicə olmadıqda və ya qeyri-adekvat olduqda, yetkinlərdə və uşaqlarda toksik hepatit xroniki formaya keçir, onun təzahürləri isə daha az ifadə olunur.
Qaraciyərin xroniki formalı toksik hepatitinin əsas simptomlarına aşağıdakılar daxildir:
- yeməkdən sonra sağ böyürdə ağrı;
- asteniya, yuxululuq;
- ürəkbulanma və müntəzəm qusma;
- qaraciyər və dalağın böyüməsi;
- qaraciyərin piy distrofiyası.
Remissiya dövründə xəstəliyin klinik əlamətləri yox ola bilər, kəskinləşmə zamanı isə yenidən meydana çıxır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Toksik hepatit şübhəsi olduqda müayinə istənilən etiologiyalı qaraciyər xəstəliklərini aşkarlamaq üçün göstəriş olan standart instrumental və laboratoriya metodlarını əhatə edir. Diaqnostik tədbirlər effektiv müalicə planı tərtib etmək üçün toksik hepatitin aktivlik dərəcəsini və zədələnmənin ağırlığını qiymətləndirməyə kömək edir.
Müayinə və anamnez toplandıqdan sonra həkim aşağıdakıları əhatə edən diaqnostika planı tərtib edəcək:
- bilirubin, qələvi fosfataza, ALT və AST səviyyəsini müəyyən etmək üçün qanın biokimyəvi analizi;
- koaqulogramma;
- ümumi qan və sidik analizləri;
- virus, infeksion, autoimmun və şüa hepatitinə görə tədqiqatlar;
- qarın boşluğu orqanlarının USM-i;
- qaraciyərin sintiqrafiyası;
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- histoloji tədqiqat üçün qaraciyər toxumasının fraqmentinin götürülməsi ilə laparoskopik tədqiqat.
Toksik hepatit qaraciyərin bakterial, viral və parazitar etiologiyalı zədələnməsindən, öd daşı xəstəliyi və kəskin pankreatitdən, onkologiyadan, autoimmun və reaktiv hepatitdən, inkişaf qüsurlarından fərqləndirilməlidir.
Xəstədə məhz toksik hepatitin olduğunu göstərən əsas diaqnostik meyarlar hepatotoksik preparatların, alkoqol və narkotiklərin, məişət və istehsalat kimyəvi maddələrinin qəbulu ilə əlaqədir. Digər qaraciyər patologiyalarını istisna etmək də vacibdir.
Müalicə
Toksik hepatitin müalicəsi patologiyanın irəliləməsini dayandırmaq üçün zəhərləyici maddə ilə təmasın tam aradan qaldırılmasına əsaslanır. Sonra həkim hepatositlərin membranlarının sabitləşdirilməsinə, fibrozun (sağlam toxumanın birləşdirici toxuma ilə əvəzlənməsi) inkişafının ləngidilməsinə, hüceyrələrin regenerasiyasının, reparasiyasının stimullaşdırılmasına yönəlmiş terapiya təyin edəcək.
Birinci yardımın göstərilməsi və zəhərlərin orqanizmdən xaric edilməsi üçün aşağıdakılar göstərişdir:
- mədənin yuyulması;
- sorbentlərin qəbulu;
- infuzion və antidot terapiyası (damcı);
- qanın ekstrakorporal təmizlənməsi (plazmaferez, hemosorbsiya).
Qaraciyərin toksik hepatiti simptomları aradan qaldırıldıqdan sonra bərpaedici müalicə stasionar şəraitdə aparılır, burada xəstə öd qovucu preparatlar, hepatoprotektorlar, simptomatik və dəstəkləyici vasitələr, həmçinin B qrupu vitaminləri, fol, nikotin və askorbin turşusu alır.
Kəskin və xroniki toksik hepatitin müalicəsi başa çatdıqdan sonra pəhriz tövsiyələrinə riayət etməyə davam edərək qaraciyərə yükü azaltmaq vacibdir: alkoqoldan, yağlı və duzlu qidalardan tamamilə imtina etmək. Rasionun əsasını tərəvəzlər və süd məhsulları təşkil etməli, aydın rejimə uyğun olaraq az-az porsiyalarla qidalanmaq lazımdır.
Profilaktika
Toksik hepatitin inkişafının qarşısını almağın yeganə yolu hepatotoksik xüsusiyyətlərə malik istənilən maddələrlə təmasları istisna etməkdir. Kimyəvi maddələrlə bağlı işlərdə bütün mühafizə tədbirlərindən istifadə edilməlidir.
Həmçinin həkim təyinatı olmadan alkoqol qəbulundan və psixoaktiv xüsusiyyətlərə malik istənilən vasitələrdən imtina etmək vacibdir. İstənilən preparatlar ehtiyatla qəbul edilməlidir. Təhlükə bitki mənşəli dərmanlarda, dəmləmə və cövhərlərdə də gizlənir, buna görə onları da yalnız həkimlə məsləhətləşdikdən sonra qəbul etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Qaraciyər orqanizmin əsas filtridir, ona daxil olan bütün maddələr onun vasitəsilə keçir. Miflərin əksinə olaraq, xəstəliyi təkcə təhlükəli və nadir zəhərlər deyil, həm də ev dərman qutusundakı adi preparatlar yarada bilər: toksik hepatitin çox tez-tez rast gəlinən səbəbi parasetamolun həddindən artıq dozada qəbuludur.
Xəstəlik ağır hesab olunur və təhlükəli nəticələrlə hədələyir: qaraciyər çatışmazlığı, koma, sirroz. Əgər orqan öz vəzifələrini yerinə yetirməzsə, orqanizm fəaliyyət göstərə bilməyəcək. İllər boyu hemodializ vasitəsilə insanın həyatını dəstəkləmək mümkün olan böyrək zədələnməsindən fərqli olaraq, terminal qaraciyər çatışmazlığı həmişə ölümlə nəticələnir. İnsanı yalnız donor orqanın transplantasiyası xilas edə bilər, lakin bu halda da insanın həyat keyfiyyəti dəyişəcək: o, immuniteti yatırmaq üçün ağır preparatları daim qəbul etməyə məcbur olacaq.
Qadınlarda, kişilərdə və uşaqlarda toksik hepatit simptomları meydana çıxdıqda dərhal həkimə müraciət etmək və onun bütün tövsiyələrinə riayət etmək, özbaşına müalicə ilə məşğul olmamaq və xalq təbabəti üsullarından istifadə etməmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
