Uveit gözün uveal traktının iltihabıdır və ön, aralıq, arxa və ya diffuz formada ola bilər. Göz ağrısı, qızartı, işığa həssaslıq və görmənin azalması yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Damar qişasının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Gözün damar qişası, yaxud uveal trakt, 3 strukturdan ibarətdir:
- qüzehli qişa (iris);
- silliar (kirpikli) cisim;
- bilavasitə damar qişası (xorioidea), o, gözün dərinliyində yerləşir (periferik yerləşən qüzehli qişa və silliar cisimlə müqayisədə).
Göz uveiti istənilən yaşda inkişaf edə bilər. Bununla belə, daha çox gənc və orta yaşlı insanlarda rast gəlinir. Ön uveitlər daha çox rast gəlinir, lakin ən böyük təhlükəni arxa uveitlər yaradır.
Bir qayda olaraq, xəstəlik dalğavari gedişat göstərir – kəskinləşmə dövrləri remissiya dövrləri ilə əvəz olunur. Ön uveit çox vaxt bir gözdə olur, bəzi formalarda isə hər iki göz zədələnir. Bu diaqnozu olan hər 10-cu xəstədə təxminən görmənin zəifləməsi riski mövcuddur.
Müalicənin əsasını iltihabəleyhinə terapiya təşkil edir.
Səbəbləri
Uveitin səbəbləri 2 kateqoriyaya bölünə bilər:
- endogen, orqanizmin daxili disbalansında gizlənən (immunitetin işi pozulduqda və o, göz strukturlarına «hücum» etməyə başladıqda revmatik xəstəliklərdə tez-tez rast gəlinir);
- ekzogen – kənardan patogenlərin nüfuz etməsi ilə şərtlənir və ya gözdaxili strukturların travmatik zədələnməsi ilə əlaqədardır.
Digər orqan və sistemlərin zədələnmələri ilə birləşən uveitlərin payına təxminən üçdə bir hallar düşür. Bununla belə, xəstələrin 40%-ində geniş müayinəyə baxmayaraq, səbəbi müəyyən etmək mümkün olmur. Belə iltihablara idiopatik deyilir.
Uveitin bilavasitə səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- revmatoid artrit;
- ankilozlaşan spondiloartrit (Bexterev xəstəliyi);
- damarların autoimmün zədələnməsi (Bexçet xəstəliyi);
- infeksion patogenlər – herpes virusları, sitomeqalovirus, Epşteyn-Barr virusu, vərəm mikobakteriyaları, toksoplazmalar, xlamidiyalar, mikoplazmalar;
- sarkoidoz – istənilən orqanları zədələyə bilən, limfositar qranulomaların əmələ gəlməsi ilə gedən autoimmün xəstəlik;
- Foqt-Koyanaqi-Xarada sindromu – zədələnmə zonasında gözlərin, qulaqların, dərinin və sərt beyin qişasının olduğu autoimmün patologiya;
- normada immun sisteminin təsirindən toxuma baryerləri ilə qorunan gözdaxili strukturların travmatik zədələnməsi;
- bəzi dərman preparatlarının qəbulu;
- toksik amillərin göz strukturlarına təsiri;
- göz almasında mikrocərrahi müdaxilələr;
- immun disbalansa genetik meyillik.
Təsnifat
Beynəlxalq protokollara əsasən, uveitlər iltihabi prosesin topoqrafiyası, yaranma səbəbləri və biomikroskopiya məlumatları nəzərə alınmaqla bir neçə kateqoriyaya bölünür.
Anatomik təsnifat iltihabın ilkin lokalizasiyasına görə fərqlənən 3 xəstəlik növünün ayrılmasını nəzərdə tutur:
- Ön: qüzehli qişanın və/və ya kirpikli cismin ön səthinin iltihabı.
- Ortada olan (intermediar) uveit: silliar cismin arxa səthinin iltihabı.
- Arxa: xorioidal təbəqənin və/və ya altında yerləşən torlu qişanın, və/və ya ondan çıxan görmə sinirinin iltihabı.
- Panuveit – gözün bütün uveal traktının total zədələnməsi.
Bəzi xəstələrdə iltihabi proses damar təbəqəsinin hüdudlarından kənara çıxa və buynuz qişaya, sklera, torlu qişaya və digər strukturlara keçə bilər.
Səbəb faktoruna görə uveitlər 2 kateqoriyaya təsnif edilir:
- infeksiya ilə assosiasiyalı;
- qeyri-infeksion, o cümlədən autoimmün, travmatik.
Gözün damar zonasının morfoloji iltihabı 2 növ ola bilər – qranulomatoz və qeyri-qranulomatoz.
Uveitin klinik təsnifatı 3 ağırlıq dərəcəsinin ayrılmasını nəzərdə tutur. Ağırlıq dərəcəsi ön kamerada və şüşəyəbənzər cisimdə iltihabi hüceyrələrin və patoloji sekretin miqdarına görə 0-dan 4+-a qədər şkala üzrə müəyyən edilir.
Gedişatına görə xəstəlik 3 kateqoriyaya bölünür:
- kəskin uveit – qəflətən başlayır və 3 aydan çox davam etmir;
- xroniki uveit – 3 aydan çox davam edən və ya müalicə dayandırıldıqdan sonra 3 ay ərzində residiv verən davamlı proses;
- residivləşən uveit – təkrarlanan epizodlar, bu zaman onların arasında müalicəsiz remissiya ən azı 3 ay davam edir.
Ön kamerada və ya vitreal cismdə hətta minimal miqdarda hüceyrənin aşkarlanması prosesin aktivliyindən xəbər verir. Öz növbəsində remissiya farmakoloji və qeyri-farmakoloji olur. Oftalmoloqlar dərman terapiyası fonunda 3 və daha çox ardıcıl ay ərzində prosesin aktivliyi olmadıqda birinci vəziyyətdən danışırlar. Qeyri-farmakoloji remissiya isə eyni vəziyyətdir, lakin dərman preparatları qəbul edilmədən.
Klinik mənzərə
Uveitin simptomları iltihabi prosesin lokalizasiyası ilə müəyyən edilir. Əgər xəstəlik gözün ön hissəsini zədələyirsə, uveitin kəskin forması və ya kəskinləşməsi aşağıdakı əlamətlərlə müşayiət olunur:
- göz almasının qızarması;
- işığa qarşı artmış həssaslıq;
- göz yaşı maye həcminin refleks olaraq artması;
- göz almasında ağrılı hisslər;
- əşyalara baxarkən dumanlı örtüyün yaranması;
- görmə itiliyinin pisləşməsi.
Ortada olan və arxa uveit adətən aşağıdakı simptomlarla təzahür edir:
- gözlərin önündə üzən bulanıq ləkələr;
- görmə keyfiyyətinin pisləşməsi.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uveitin skrininq diaqnostikası göz almasının biomikroskopiyasının aparılmasını nəzərdə tutur. Diaqnozu təsdiqləyən əlamətlər bunlardır:
- damarların inyeksiyalanması;
- buynuz qişanın arxa səthində qeyri-qranulomatoz xarakterli iltihabda kiçik, qranulomatoz xarakterli iltihabda isə orta və iri olan çöküntülər;
- ön kameranın nəminə iltihabi ekssudat, bu zaman hüceyrələrin miqdarı qiymətləndirilir ki, bu da prosesin aktivliyi barədə mühakimə yürütməyə imkan verir;
- şüşəyəbənzər cismə iltihabi ekssudat və bu sahədə immun hüceyrələrinin yaranması.
Orta və arxa uveitdə tez-tez görmənin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsini müəyyən edən makula ödemi aşkar edilir. Əgər patoloji prosesə torlu qişa cəlb olunubsa, bu sahədə infiltratlar və diffuz iltihabi ödem müəyyən edilir. Ağır hallarda iltihab görmə siniri diskinə keçə və ekssudativ retinal ayrılmaya səbəb ola bilər. Bu isə görmə funksiyalarının əhəmiyyətli itkisi üçün zəmindir.
Uveiti olan xəstələrə həmçinin göstərişdir:
- gözdaxili təzyiqin ölçülməsi – bəzi hallarda onun azalması, digərlərində isə əhəmiyyətli dərəcədə artması ola bilər;
- müalicəyə başlamazdan əvvəl və terapiya prosesində görmə itiliyinin müəyyən edilməsi;
- gözün torlu qişasının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün optik koherent tomoqrafiyanın aparılması;
- optik mühitlərin şəffaflığının itirilməsi zamanı gözdaxili strukturların qiymətləndirilməsi üçün əvəzolunmaz olan göz almasının ultrasəs skanlanması;
- obyektiv təsvirləri saxlamaq və gözün vəziyyətini dinamikada qiymətləndirmək üçün göz dibinin biomikrofotoqrafiyası;
- torlu qişanın funksional statusunun elektrofizioloji monitorinqi.
İltihabi prosesin təbiətinin müəyyən edilməsi müəyyən çətinliklərlə bağlıdır. Səbəbi müəyyən etmək üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
- ümumi klinik qan analizi;
- qanın biokimyəvi analizi;
- səbəb-əhəmiyyətli patogenlərə (herpesvirus, sitomeqalovirus, toksoplazma və s.) qarşı M və G sinfi antitellərin aşkarlanmasına yönəlmiş immunfermentativ analizlər;
- revmatoid amilin, antistreptolizin-O-nun müəyyən edilməsi;
- döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası (xüsusilə ağ ciyər toxumasını tez-tez zədələyən sarkoidozu aşkar etməyə imkan verir);
- ikincili olaraq autoimmün prosesə cəlb oluna bilən böyrəklərin ultrasəs skanlanması.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, uveitin müalicəsi kəskin iltihabın aradan qaldırılmasına yönəlib. Bunun üçün lokal və sistem farmakoloji preparatlar təyin edilir ki, bunlar mümkün qədər uzunmüddətli remissiyanı təmin etməyə kömək edəcək. Qeyri-infeksion uveitdə davamlı nəticəyə nail olmaq yalnız əsas patoloji prosesin korreksiyasını aparan profil mütəxəssislə tandemdə mümkündür.
Aktiv uveitdə kortikosteroidlərin lokal formaları ilə iltihabəleyhinə müalicə göstərişdir – preparatlar gündə bir neçə dəfə konyunktiva kisəsinə damdırılır. Kəskin proses aradan qaldırıldıqdan sonra kortikosteroid vasitələrinin dəstəkləyici dozasına keçilir. Müalicənin effektivliyi biomikroskopiya və instrumental diaqnostika üsulları ilə nəzarətdə saxlanılır.
- Ağrı sindromu ifadə olunduqda qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr təyin edilir.
- Gözdaxili hipertenziya olduqda, görmə siniri diskini və torlu qişanı qorumaq məqsədilə hipotenziv terapiya göstərişdir.
- Quru göz sindromunda göz yaşı əvəzediciləri (lubrikantlar) təyin edilir.
Kompleks müalicədə kəskin iltihab söndükdən sonra aparılan fizioprosedurlar da faydalı olur.
Qeyd etmək lazımdır ki, bütün hallarda lokal iltihabəleyhinə terapiya arzu olunan nəticəyə nail olmağa imkan vermir. Buna görə də bəzi xəstələrə sistem kortikosteroidlər təyin edilir. Onların istifadəsi üçün göstərişlər bunlardır:
- bir və ya ikitərəfli prosesin ağır gedişatı;
- damar qişasının total zədələnməsi;
- ağırlaşmaların yüksək riski.
Bəzi hallarda immunosupressiv preparatların təyin edilməsi məsələsi həll olunur. Onlar autoimmün xəstəlikləri olan və kortikosteroid terapiyası effektiv olmayan xəstələrə göstərişli ola bilər. Oftalmoloqların arsenalında müasir genlə mühəndislik preparatları da mövcuddur – bunlar alfa-tipli şiş nekrozu amilini blok edən və beləliklə ağırlaşmaların inkişafının qarşısını alan monoklonal antitellərdir.
Xronik residivləşən prosesdə şüşəyəbənzər cismə implantasiya edilən kortikosteroid implantının qoyulması göstərişli ola bilər. Dozalanmış şəkildə ayrılan preparat iltihabi reaksiyaları bloklamağa və ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almağa imkan verir.
Ağırlaşmalar inkişaf etdikdə cərrahi müalicə göstərişdir. Əməliyyat aşağıdakı hallarda tövsiyə olunur:
- ağırlaşmış katarakta;
- ikincili qlaukoma;
- gözdaxili strukturlar arasında sıx fibroz membranlar və tellər;
- retinal ayrılma;
- neovaskulyarizasiya.
Cərrahi müdaxilənin növü inkişaf etmiş ağırlaşmanın xarakterinə görə müəyyən edilir.
Reabilitasiya
Oftalmoloji əməliyyatdan sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək lazımdır:
- həddindən artıq fiziki aktivlikdən və ağırlıq qaldırmaqdan çəkinmək;
- əməliyyat olunmuş gözü suyun düşməsindən qorumaq;
- küçədə ultrabənövşəyi spektri saxlayan günəş eynəyi taxmaq;
- sauna və hamama getməmək, isti vanna qəbul etməmək.
Məhdudiyyətlər bütün reabilitasiya dövrünə şamil edilir. Toxumalar tam bərpa olduqdan sonra oftalmoloq adət olunmuş həyat tərzinə qayıtmağa icazə verəcək.
Profilaktika
Qeyri-infeksion mənşəli uveitin profilaktikası fon autoimmun prosesin adekvat kompensasiyasına yönəlmişdir. Bunun üçün profil mütəxəssisi (revmatoloq, pulmonoloq və s.) tərəfindən müntəzəm müşahidə tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Damar qişasının iltihabına səbəb ola biləcək fon patologiyaları olan pasiyentlərə şikayət olmadıqda belə mütəmadi olaraq oftalmoloqu ziyarət etmək tövsiyə olunur. Profilaktik müayinələr mümkün problemi erkən mərhələlərdə aşkar etməyə və ağırlaşmaların inkişafını gözləmədən müvafiq müalicəni aparmağa imkan verir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
