Varikosel xaya venoz pleksusunun genişlənməsidir və daha çox sol tərəfdə rast gəlinir. Bəzi hallarda ağrı, xaya ölçüsündə dəyişiklik və kişi sonsuzluğu ilə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xayanın varikozu
- toxum ciyəsinin varikoz genişlənməsi
Xəstəlik haqqında
Varikosele – xayadan qan aparan toxum kanatiginin venalarının varikoz genişlənməsidir. Əvvəlcə simptomsuz keçsə də, ardıcıl proqressivləşərək xayanın hipotrofiyasına gətirib çıxarır və sonsuzluğa səbəb ola bilər. Patoloji genişlənmiş venalar cırıla bilər və bu, xayalıq nahiyəsində hematomaların yaranmasına səbəb olur.
Xayanın varikoseledən təxminən 10-15% kişi əziyyət çəkir. Daha çox yeniyetmələrdə (14-15 yaşda) və gənc kişilərdə diaqnoz qoyulur. Başlanğıc mərhələdə proses simptomsuz keçdiyi üçün xəstələr həkimə müraciət etmirlər, buna baxmayaraq patoloji proses ağırlaşır, ağırlaşmaların inkişaf riski artır. Məhz buna görə yeniyetmələrin uroloq və ya cərrah həkim tərəfindən müntəzəm profilaktik müayinələri vacibdir. Erkən mərhələdə aşkar edilmiş patologiyanın müalicəsi xəstə üçün daha az travmatikdir, onun ağırlaşma və residiv ehtimalı daha azdır.
Səbəbləri
Xayalar nahiyəsində venoz kələfin genişlənməsi mexanizmi lokal təzyiqin artması və bunun ardınca xayalıqdan qan axınının pozulması ilə əlaqədardır. Artıq maye damarlarda durğunlaşır. Venalar kompensator olaraq genişlənir və qıvrılır.
Bu prosesin əsasında aşağıdakılar dura bilər:
- xayalıq damarlarının anadangəlmə anomaliyaları (venalar kövrək, həddindən artıq uzanandır, adekvat qan axınını təmin etmir);
- venoz damarların daxilindəki klapan aparatının çatışmazlığı (xayalıqdan adekvat qan axını pozulur, qan yenidən xayalar nahiyəsinə qayıdır);
- böyrək damarlarında təzyiqin artması (fizika qanunlarına görə, maye yüksək təzyiqli sahədən aşağı təzyiqli zonaya hərəkət edir; bu halda xayalar əziyyət çəkir).
Yaranma səbəbindən asılı olmayaraq, kişilərdə varikosenin diaqnostikası və müalicəsi standartdır.
Təsnifat
Halların 78-93%-də varikosele birtərəfli xarakter daşıyır. Əsasən solda yerləşən xaya zədələnir. Bu, xayalıqdan qan aparan damarların sol böyrək venasına tökülmə xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır (o, kiçik diametrə malikdir, xaya venası isə ona düz bucaq altında tökülür ki, bu da xayada qan durğunluğu ehtimalını artırır). Halların 5-8%-də xəstəliyin sağtərəfli variantı, 6-8%-də isə ikitərəfli variantı inkişaf edir.
İnkişaf mexanizmindən asılı olaraq varikosele ola bilər:
- birincili (xayalığın venoz şəbəkəsinin ilkin qüsurluluğu mövcuddur);
- ikincili (xaya venası böyrək venalarında təzyiqin artması fonunda genişlənir ki, bu da xaya nahiyəsində qan durğunluğunu provokasiya edir).
Patologiyanın ağırlığı xayalıq damarlarının funksional pozğunluqlarının ifadəliliyi ilə müəyyən edilir. Varikosenin 4 dərəcəsi ayırd edilir:
- 0 – palpasiya zamanı xaya damarlarında dəyişikliklər aşkar edilmir, yalnız xayalıq orqanlarının USM-i aparılarkən verifikasiya olunur;
- І – genişlənmiş venaları cərrah xayalığın palpasiyası zamanı və ya qarındaxili təzyiqin süni olaraq artırılmasına yönəlmiş əlavə funksional sınaqlar (Valsalva sınağı) apararkən aşkar edir;
- ІІ – zədələnmiş damarlar palpasiya zamanı və adi vizual müayinə zamanı aşkar edilir; xəstə uzanmış vəziyyətdə olduqda venalar hələ də sönə bilər;
- ІІІ – venalar hətta rahatlaşmış xəstənin horizontal vəziyyətində belə çılpaq gözlə görünür; zədələnmiş xaya ölçücə kiçilmişdir.
Klinik mənzərə
Varikosele çox vaxt simptomsuz keçir. Erkən mərhələlərdə damarların genişlənməsi xəstəni heç bir şəkildə narahat etmir ki, bu da vaxtında diaqnostikanı gecikdirir. Halların 65-70%-də patologiya cərrah və ya uroloq tərəfindən profilaktik müayinə zamanı, həkim xayalığın vəziyyətini vizual qiymətləndirərkən aşkar edilir. Bəzən kişilər damar şəbəkəsinin nəzərə çarpan qıvrımlığı ilə əlaqəli kosmetik qüsura görə tibbi yardıma müraciət edirlər.
Patoloji prosesin inkişafı ilə xəstə zədələnmiş xaya tərəfində ağrı sindromunun yaranmasını qeyd edir. Əvvəlcə yüngül diskomfort hissi yaranır, sonra isə fiziki yüklənmə və ya gərginləşmə zamanı intensiv olmayan çəkici ağrı yaranır ki, bu da zamanla getdikcə güclənir, qabaqcıl hallarda isə hətta sakit vəziyyətdə də narahat edir. Kişilərdə varikosenin klinik simptomatikasının artması damar sistemində venoz təzyiqin artması ilə əlaqədardır.
Vizual olaraq xayalığın asimmetriyası (zədələnmiş xaya sağlamdan aşağı yerləşir) müəyyən edilə bilər, əl ilə toxunduqda isə venoz durğunluq nəticəsində onun temperaturunun yüksəlməsi hiss olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bu xəstəliyin diaqnostikasının əsasında xəstənin cərrah tərəfindən klinik müayinəsi durur. Həkim xayalığın, zədələnmiş sahə üzərindəki dərinin vəziyyətini vizual qiymətləndirir, genişlənmiş damarların və xayanın özünün palpasiyasını aparır. Varikosenin mərhələsini müəyyən etmək üçün cərrah funksional sınaqlar (Valsalva) yerinə yetirir – xəstədən nəfəsini saxlamağı və ya gərginləşməyi xahiş edir. Damarlar genişləndikdə sınaq müsbət hesab olunur və patoloji sahədə qan durğunluğunu təsdiqləyir.
Diaqnozda şübhələr olduqda xəstəyə xayalıq damarlarının funksional fəallığını qiymətləndirmək üçün doppleroqrafiya ilə USM aparılır.
Əgər varikosele cinsi yetkin xəstədə diaqnoz qoyulubsa, ona həmçinin toxum mayesinin keyfiyyətini qiymətləndirməyə və fertillik pozğunluqlarını aşkar etməyə imkan verən spermoqramma təyin ediləcək.
Müalicə
Müalicə üsulları
Xayalıq venalarının genişlənməsində konservativ terapiya effektiv deyil. Bu halda yeganə düzgün həll əməliyyatdır. Tabletlərin, məlhəmlərin və ya digər medikamentoz maddələrin tətbiqi vəziyyəti yalnız ağırlaşdırır – xəstəlik tədricən proqressivləşməkdə davam edir.
Cərrahi müalicə
Kişilərdə varikosenin müalicəsi üçün aşağıdakılardan istifadə edilə bilər:
- Müxtəlif sahələrdə patoloji damarın bağlanması (okklüziyası) ilə əməliyyatlar. Ən çox daralma/genişlənmə yerlərini həkim əməliyyat zamanı müəyyən edir.
- Venalar arasında anastomozların (birləşmələrin) formalaşmasını təmin edən az invaziv əməliyyatlar. Bu, patoloji sahədən qan axınını yaxşılaşdırır.
Varikosenin müalicəsi üçün optimal olan, arteriyaların və limfatik axarların bütövlüyünü pozmadan xayadan gedən bütün venoz damarların kəsilməsi ilə az invaziv müdaxilədir (Marmar əməliyyatı). Cərrah əməliyyatı kiçik giriş (3 sm-ə qədər) vasitəsilə yerinə yetirir. Az invazivlik reabilitasiya dövrünün müddətinin qısalmasını və ağırlaşmaların inkişaf ehtimalının azlığını təmin edir.
Əgər mikrocərrahi müdaxilə mümkün deyilsə, xəstəyə qarın əzələlərinin kəsilməsi ilə ənənəvi əməliyyat aparılır. Lakin hər il bu cür (daha aqressiv) müdaxilələrin sayı davamlı olaraq azalır.
İvanissevich əməliyyatı. Sol qalça nahiyəsində kiçik kəsik vasitəsilə zədələnmiş xaya venasının bağlanmasını nəzərdə tutur. Bu, varikoseleyə qarşı effektiv mübarizə üsuludur, əməliyyat ambulator şəraitdə lokal və ya venadaxili anesteziya altında aparılır.
Xaya venasının laparoskopik liqasiyası. Cərrahi müdaxilə ümumi narkoz altında qarın boşluğunun üç kiçik deşiyi vasitəsilə aparılır.
Varikosenin mikrocərrahi korreksiyası. Ambulator şəraitdə epidural və ya venadaxili anesteziya altında yerinə yetirilir. Giriş qasıq nahiyəsindəki kəsik vasitəsilə həyata keçirilir, bu kəsik vasitəsilə toxum kanalcığı, xaya və aşağı epiqastral venalar ayrılır və onlar arasında anastomoz yaratmaq üçün istifadə edilir.
Reabilitasiya
Az invaziv əməliyyatlar aparıldıqda xəstənin reabilitasiyası tez və ağırlaşmalar olmadan keçir. Xəstə müdaxilə aparılan gün klinikadan çıxa bilər. Cərrah tikişləri 7-8-ci gün götürür. Belə əməliyyatdan sonra xəstəyə bir həftə ərzində ağır fiziki yükləri və cinsi əlaqələri məhdudlaşdırması tövsiyə olunur. Daha çox istirahət etmək, stresdən qaçmaq və tam qidalanmaq tövsiyə olunur. Əməliyyatdan sonra tam bərpa 10-14 günə qədər çəkir.
Ənənəvi cərrahi müdaxilələrdən sonra reabilitasiya daha tez-tez sarğı dəyişdirilməsini, ağrı sindromu ifadə olunduqda ağrıkəsici preparatların tətbiqini tələb edir. Belə bərpanın müddəti 1-2 aya qədər uzana bilər.
Profilaktika
Varikoselenin spesifik profilaktikası mövcud deyil. Patologiya aşkar edildikdə ixtisaslaşmış köməyə müraciət etmək lazımdır. Əməliyyat nə qədər tez aparılsa, ağırlaşmaların inkişaf riski bir o qədər aşağı olar.
Əgər hər hansı səbəbdən diaqnoz qoyulduğu anda cərrahi müdaxilə aparmaq mümkün deyilsə, pasiyentə çanaq nahiyəsində venoz durğunluğun proqresini azaltmaq üçün aktiv həyat tərzi və qəbizliyin profilaktikası tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Cərrah kimi deyə bilərəm ki, varikosele kifayət qədər geniş yayılmış patologiyadır və yaxşı müalicə olunur. Daha çox oğlanlar və gənc kişilər xəstələnir. Bəzən problemi hətta körpəlik yaşında aşkar etmək mümkündür. Əsas odur ki, vaxtında köməyə müraciət edilsin. Xəstəliyin təhlükəsi onun silinmiş klinik mənzərəsində və mümkün ağırlaşmalarında (sonsuzluq) gizlənir. Patologiyanın yeganə effektiv müalicə üsulu əməliyyatdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Hamiləlik alınmır: cütlük müayinəyə haradan başlamalıdır?
Hamiləlik çətinliyinin qiymətləndirilməsi yalnız qadının analizlərindən ibarət deyil. Hər iki tərəfin tarixçəsi və məqsədli testlər bir plan daxilində…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
