Uşaqlıqdaxili bitişmələr uşaqlıq boşluğunda çapıq toxumasının yaranmasıdır və Aşerman sindromu kimi də tanına bilər. Menstrual pozuntular, sonsuzluq və hamiləlik problemlərinə səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aşerman sindromu
Xəstəlik haqqında
Bətndaxili yapışmalar (Aşerman sindromu) – bətn boşluğunun divarları arasında birləşdirici toxuma zolaqlarının əmələ gəlməsidir. Yapışmalar nazik (pərdəyəbənzər) ola bilər və ya sıx struktura malik ola bilər. Sinexiyaların əmələ gəlməsi nəticəsində endometriyanın funksiyası pozulur, mayalanmış yumurtahüceyrənin uğurlu implantasiya ehtimalı azalır, hamiləliyin daşınmaması riski artır. Son statistik məlumatlara əsasən, ikincili sonsuzluğu olan qadınların demək olar ki, yarısında məhz bətn amili həlledici rol oynayır.
Səbəbləri
Bətndaxili sinexiyaların əmələ gəlməsinin qızışdırıcı amili endometriumun bazal təbəqəsinin travması hesab olunur. Bu vəziyyətlər buna meyl yaradır:
- travmatik doğuşlar;
- qeysəriyyə kəsiyi;
- abort;
- diaqnostik qaşıma;
- bətn və yumurtalıqların onkopatologiyaları üzrə şüa terapiyası.
Yapışma prosesi düşükdən, dondurulmuş hamiləlikdən və ya mini-abortdan sonra aktivləşə bilər, çünki plasenta qalıqları fibroblastların aktivliyini artırır. Bətnin yapışma xəstəliyinin riskini endometrit – bətn selikli qişasının iltihabı xeyli artırır.
Bətndə yapışma dəyişikliklərinə meyllilik xroniki ginekoloji xəstəliklərin olması ilə müəyyən edilir. İnfeksion iltihab da yapışmaların yaranmasına şərait yarada bilər, lakin əsas səbəb hamiləliklə bağlı müdaxilələr (uşaqlıq boşluğunun qırıntısı – kürettaj) zamanı endometriumun travmasıdır.
Təsnifat
Bətndaxili birləşmələr histoloji quruluşuna görə təsnif edilir:
- yüngül – asanlıqla ayrılan birləşdirici toxuma tellər (bətn selikli qişasının bazal təbəqəsinin hüceyrələri ilə təmsil olunur);
- orta – əzələ və birləşdirici toxumadan ibarət, tez-tez selikli qişa ilə örtülü olan, kəsilməsi güc tələb edən, təsirdən sonra qanaxan tellər;
- ağır – damarsız birləşdirici toxumadan ibarət sıx birləşmələr, ayrılması kəskin çətinləşib, təsirdən sonra qanaxma olmur
Birləşdirici toxuma tellərinin yayılma dərəcəsinə görə yapışma prosesi aşağıdakı kimi ola bilər:
- birinci dərəcə – bətnin həcminin ¼-dən azı bitişib, dib və boruların giriş dəlikləri sərbəstdir;
- ikinci dərəcə – dəyişikliklər həcmin ¾-nə qədərini əhatə edir, ön və arxa divarlar bir-biri ilə yapışıqla birləşməyib, dibin bir hissəsi və boruların giriş dəliklərində yapışıqlar var;
- üçüncü dərəcə – bətnin həcminin ¾-dən çoxu birləşmələrlə doludur, divarların yapışması mümkündür, fallop borularının dibi və giriş dəlikləri örtülüb.
Avropa təsnifatı histerografiya və histeroskopiya nəticələrinə əsaslanır, sinexiyaların uzunluğunu və endometriumun zədələnmə dərəcəsini nəzərə alır. Bu təsnifata görə, bətndə yapışma prosesi ardıcıl olaraq 5 mərhələdən keçə bilər:
- birinci – bətn borularının ağızları toxunulmayıb, birləşmələr nazikdir, histeroskopik yolla asanlıqla dağılır;
- ikinci – sıx konsistensiyaya malik tək birləşmə müəyyən edilir, bu zaman dib və boruların ağızları sərbəst qalır;
- üçüncü – izolə olunmuş sahələri birləşdirən çoxsaylı sıx birləşmələr aşkar edilir, bətn borularının obliterasiyası yalnız bir tərəfdən müşahidə olunur;
- dördüncü – bətn boşluğunda çoxsaylı sıx tellər mövcuddur, boruların hər iki ağzı qismən örtülüb;
- beşinci – bətn boşluğunda sinexiyalar mövcuddur, endometriumun geniş çapıqlaşması, davamlı amenoreya və ya hipomenoreya müşahidə olunur.
Klinik mənzərə
İnkişafın erkən mərhələlərində bətn boşluğundakı yapışıqlar özünü heç cür göstərmir. Qarnın aşağı hissəsində dövri ağrılar və əvvəllər ağrılı olan menstruasiyaların güclənməsi mümkündür. Bətn boşluğunun böyük həcmini əhatə edən ifadəli dəyişikliklərdə menstrual ifrazatın həcminin azalması menstruasiyaların müddətinin artması ilə birləşə bilər.
Əksər hallarda əsas simptom mayalanma ilə bağlı problemlərdir. Kontrasepsiyanın olmamasına baxmayaraq hamiləlik baş vermir. Bəzi qadınlarda erkən mərhələlərdə təkrarlanan düşüklər müşahidə olunur. Ağır hallarda, bətnin aşağı hissələrində birləşmə olduqda, endometriumun yuxarı şöbələri isə normal fəaliyyət göstərdikdə, hematometra inkişaf edə bilər. Bu halda menstrual qan çölə çıxış tapmır, buna görə də qarnın aşağı hissəsində intensiv spazmatik ağrılar yaranır (bətn menstrual ifrazatı çölə çıxarmağa çalışır, lakin bu cəhdlər nəticəsiz qalır).
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bətn boşluğu daxilindəki yapışıqlar ginekoloji müayinə zamanı aşkar edilmir. Qadın bətndaxili manipulyasiyalar barədə məlumat verdikdə və mayalanma ilə bağlı problemlərdən şikayət etdikdə həkimdə sinexiyalara şübhə yaranır.
Sinexiyaları aşkar etməyə orqanın boşluğuna kontrast məhlulu yeridilən bətnin rentgenoloji müayinəsi – histerosalpinqoqrafiya imkan verir. Bu zaman bətnin qeyri-bərabər dolması aşkar edilir. Kontrast yeridildikdən sonra boşluq çoxkameralı görünür. Müxtəlif şöbələr dar keçidlərlə birləşir. Analoji üsul hidrosonoqrafiyadır – bu, bətn boşluğuna fizioloji məhlulun yeridilməsi ilə birləşən bətn və əlavələrin USM-idir.
Yapışıqların olmasını obyektiv qiymətləndirməyə histeroskopiya imkan verir. Prosedur zamanı həkim boyunu genişləndirir, bətnə miniatür kamera ilə təchiz edilmiş xüsusi cihaz – histeroskop yeridir. Bətn boşluğuna daxildən baxış zamanı müxtəlif uzunluqda və konsistensiyada tellər aşkar edilir.
Kompleks diaqnostika çərçivəsində həmçinin endometriumun aspirasion biopsiyası aparılır. İmmunohistokimyəvi analiz hüceyrələrin dəyişmə dərəcəsini və bətnin daxili qatının funksional vəziyyətinin qorunmasını qiymətləndirməyə imkan verir. Material paypel vasitəsilə götürülür ki, bu da bətn toxumalarının travmatizasiyasını minimuma endirir.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə üsulları
Bətndaxili sinexiyaların kompleks müalicəsi xəstənin menstrual tsiklinin və reproduktiv funksiyasının bərpasına yönəlib. Müalicə birləşmələrin cərrahi yolla aradan qaldırılmasını və endometriumun konservativ üsullarla bərpasını nəzərdə tutur. Yapışma prosesinin səbəblərinin aşkar edilməsi və sonrakı terapevtik taktikanın korreksiyası mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Konservativ müalicə
Endometriumun dövri yenilənməsini bərpa etmək məqsədilə hormonal preparatlar təyin edilir. İltihabın infeksion təbiəti olduqda həkim antibiotiklər seçir. Həmçinin çanaq orqanlarında mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmaq üçün preparatlar, vitaminlər təyin edilə bilər.
Cərrahi müalicə
Yapışmaların cərrahi müalicəsi bətn boşluğunun bütövlüyünü bərpa etmək məqsədilə sinexiyaların kəsilməsini nəzərdə tutur. Zolaqlar histeroskop, endoskopik qayçılar, histerorezektoskop vasitəsilə kəsilir. Manipulyasiyalar sağlam toxumaların zədələnməsinə yol verməmək üçün videonəzarət altında aparılır.
Reabilitasiya
Yapışmaların kəsilməsi əməliyyatı texniki cəhətdən sadə prosedur hesab olunur və çox vaxt ambulator qaydada aparılır. Bir neçə saatlıq stasionar müşahidədən sonra xəstə evə buraxıla bilər. Müdaxilənin həcmindən asılı olaraq iltihab əleyhinə vasitələr və antibiotiklər təyin edilir.
2-3 həftə ərzində qadına ciddi fiziki və ya psixoemosional yüklənmələrə məruz qalması, cinsi əlaqəyə girməsi, hovuza, saunaya getməsi, su hövzələrində çimməsi tövsiyə edilmir.
Profilaktika
Bətndaxili yapışmaların əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün qadınlar mütəmadi olaraq ginekoloq tərəfindən profilaktik müayinədən keçməlidirlər. Bu, infeksion xəstəliklərin və hormonal pozğunluqların erkən diaqnostikasını aparmağa imkan verir.
Ginekologiyada invaziv diaqnostik metodların əsaslandırılmış şəkildə tətbiqi mühüm profilaktik tədbirdir. Müdaxilələrdən sonra ağırlaşmaların profilaktikası məqsədilə əməliyyatdan sonrakı dövrdə həkimin tövsiyələrinə əməl etmək və ağırlaşmaların inkişaf simptomları olduqda vaxtında yardım üçün müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Yapışıqlar adətən hamilə qalmaq istəyən reproduktiv yaşlı qadınlarda aşkar edilir. Belə xəstələrin əksəriyyətinin anamnezində abort müdaxiləsi və/yaxud çanaq orqanlarının xroniki iltihabına dair göstəriş var. Qadınlar illərlə vaginadan patoloji ifrazatı və qarnın aşağı hissəsindəki çəkici ağrıları görməzdən gələ bilər. Bu zaman iltihabi proses yayılır, yerli immunitetin işi pozulur. Bu dəyişikliklərin nəticəsi bətndaxili yapışıqların və qarın boşluğunda sinexiyaların formalaşmasıdır.
Hamilə qalmaq şansı var, lakin vaxtında diaqnostika və xəstəliyin düzgün müalicəsi şərti ilə. Əks halda patoloji dəyişikliklər bətn boşluğunun getdikcə daha böyük həcmini əhatə edir, endometriumun funksiyaları pozulur və hətta cərrahi əməliyyat da həmişə doğum funksiyasını bərpa etməyə imkan vermir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Vərdişi düşük
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
Suallar və cavablar
Adi ginekoloji baxış zamanı bətndaxili yapışıqları görmək mümkün deyil, ona görə diaqnoz üçün əlavə müayinələr tələb olunur — ultrasəs müayinəsi, histerosalpinqoqrafiya (bətn boşluğunun rentgen-kontrast müayinəsi) və ya histeroskopiya, yəni bətn boşluğuna kamera vasitəsilə birbaşa baxış. Histeroskopiya həm ən dəqiq diaqnostika, həm də bəzi hallarda eyni zamanda müalicə üsulu hesab olunur. Müayinənin seçimi keçirilmiş bətndaxili müdaxilələr və şikayətlərin xarakterinə görə həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Bitişmələr cərrahi yolla aralandıqdan sonra bətn boşluğunun forması bərpa olunur və hamilə qalma ehtimalı artır, lakin nəticə yapışmaların ilkin dərəcəsindən və endometriyanın nə qədər zədələnmiş olmasından asılıdır. Yüngül formalarda proqnoz adətən əlverişlidir, ağır və geniş yayılmış yapışmalarda isə implantasiya çətinlikləri qala bilər. Əməliyyatdan sonra hormonal terapiya və nəzarət müayinələri təyin oluna bilər, hamiləliyin planlaşdırılması vaxtını ginekoloq fərdi qaydada müəyyən edir.
Təəssüf ki, bətndaxili yapışıqların aralanmasından sonra onların təkrar əmələ gəlmə ehtimalı mövcuddur, xüsusən ağır formalarda. Bunun qarşısını almaq üçün əməliyyatdan sonra bətn boşluğuna müvəqqəti maneə vasitələri qoyula, hormonal preparatlar təyin oluna və nəzarət histeroskopiyası tövsiyə oluna bilər. Təkrarlanma riski yapışmaların ilkin həcmindən və toxumanın zədələnmə dərinliyindən asılıdır, ona görə müalicədən sonra müntəzəm həkim nəzarətindən keçmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
