Vulvodiniya vulva nahiyəsində aydın səbəb olmadan ən azı üç ay davam edən xroniki ağrı və ya yanma ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vulvada xroniki ağrı sindromu
Xəstəlik haqqında
Vulvodiniya vulva nahiyəsində — xarici cinsiyyət orqanlarında və uşaqlıq yolunun girəcəyində — ən azı üç ay davam edən, lakin aydın səbəbi (infeksiya, dəri xəstəliyi, travma) aşkar edilməyən ağrı və ya yanma hissidir. Müayinə zamanı dəri və selikli qişa çox vaxt normal görünür, ağrı isə realdır və qadının gündəlik həyatına ciddi təsir göstərir.
Müasir təsəvvürlərə görə, vulvodiniyanın əsasında sinir uclarının həssaslığının artması, ağrı siqnallarının işlənməsinin pozulması və çanaq dibi əzələlərinin gərginliyi durur. Bu, xroniki ağrı sindromudur, «xəyali» və ya yalnız psixoloji problem deyil.
Beynəlxalq qiymətləndirmələrə görə, vulvodiniya geniş yayılmışdır, lakin bir çox qadın uzun müddət həkimə müraciət etmir və ya düzgün diaqnoz almır. Vəziyyət istənilən yaşda, o cümlədən gənc qadınlarda rast gəlinir. Vaxtında qoyulmuş diaqnoz və kompleks müalicə əksər hallarda ağrını xeyli azaltmağa imkan verir.
Səbəbləri
Vulvodiniyanın dəqiq səbəbləri hələ də müəyyən edilməyib. Hesab olunur ki, xəstəlik bir neçə amilin eyni zamanda təsirinin nəticəsidir. Ağrı həssaslığı həddini dəyişən fon vəziyyətləri kimi aşağıdakılar ola bilər:
- yüksək narahatlıq səviyyəsi;
- sıxıntılı əhval-ruhiyyə və depressiya;
- ailə münaqişələri;
- partnyorla cinsi münasibətlərin pozulması;
- yüksək narahatlıq vəziyyəti;
- vulvo-vaginal zonada xroniki iltihabi proseslər;
- menopauza dövründə xüsusilə ifadəli olan uroqenital atrofiya;
- əmizdirmə dövründə, patoloji hiperprolaktinemiya, bədən çəkisinin çatışmazlığı, hipotalamo-hipofizar zonanın funksional pozğunluqları fonunda inkişaf edən estrogen çatışmazlığı vəziyyətləri;
- tampon, ətirli vasitələr, sintetik alt paltarı və s. istifadəsi ilə bağlı vulvar zonanın tez-tez residiv verən kontakt dermatitləri;
- vulvar dermatozlar (skleroatrofik və qırmızı yastı dəmrov);
- cinsiyyət üzvlərini innervasiya edən sinir yollarının inkişafının fərdi xüsusiyyətləri;
- bəzi infeksiyaların nəticələri – xüsusilə kandidoz və papillomavirus zədələnməsinin rolu əhəmiyyətli ola bilər;
- cinsiyyət üzvlərinin mikrotravmatizasiyası;
- sidiklə oksalat turşusu duzlarının ifrazı;
- sinir liflərinin gərilməsinə səbəb ola bilən çanaq dibi əzələlərinin çatışmazlığı;
- embrioloji dövrdə inkişaf edən vulvar neyronların anadangəlmə hiperplaziyası.
Hesab olunur ki, vulvodiniyanın patogenezi sinir həssaslığının artması və yerli qan axınının çoxalması ilə bağlıdır. Bu xəstəlik uzun müddət mövcud olduqda sinir reseptorlarının miqdarının artdığı aşkar edilir.
Portuqaliyalı ginekoloqlar vulva nahiyəsində diskomfort və ağrının yaranmasını provokasiya edə bilən amillərin 3 kateqoriyasını ayırd etmişlər.
- Birinci kateqoriya – yerli iltihabi proseslərdir (sidik və cinsiyyət yollarının infeksiyaları, vulvanın kandidoz və ya herpetik zədələnməsi).
- İkinci kateqoriya – fibromialgiyanın, interstisial sistitin, qıcıqlanmış sidik kisəsi sindromunun və s.-nin nəticəsi ola bilən artmış ağrı həssaslığıdır.
- Üçüncü kateqoriya – onurğanın əyriliyi fonunda və ya çanaq nahiyəsində aparılan cərrahi müdaxilələr nəticəsində çanaq sinirinin patoloji cəlb olunmasıdır.
Təsnifat
Ağrı sindromunun yayılmasına görə vulvodiniya 2 sinfə bölünür:
- generallaşmış, diskomfort bütün vulva nahiyəsində hiss olunduqda;
- lokallaşmış, yalnız ayrıca götürülmüş vulvar zona narahat etdikdə (bu, klitor nahiyəsi və ya uşaqlıq yoluna giriş zonası ola bilər).
Ağrının xarakterinə görə vulvodiniya aşağıdakı formalara bölünür:
- provokasiya olunan — ağrı yalnız toxunma, cinsi əlaqə, tampon qoyulması və ya müayinə zamanı yaranır;
- spontan — ağrı heç bir toxunuş olmadan yaranır;
- qarışıq — hər iki variantın birləşməsi.
Başlanma vaxtına görə birincili (ilk cinsi əlaqədən və ya ilk tampon istifadəsindən başlayan) və ikincili (əvvəllər ağrısız dövrdən sonra yaranan) vulvodiniya ayırd edilir. Ağrı daimi, vaxtaşırı və ya yalnız müəyyən vəziyyətlərdə ola bilər.
Müasir beynəlxalq təsnifata (ISSVD) görə, konkret səbəbi olan vulvar ağrı — infeksion (məsələn, kandidoz, herpes), iltihabi (lixen sklerozus, lixen planus), neoplastik, nevroloji (məsələn, sinirin sıxılması), travmatik və ya hormonal (estrogen çatışmazlığı) — vulvodiniya hesab edilmir; belə hallarda diaqnoz əsas xəstəliyə görə qoyulur və müalicə də ona yönəldilir. Vulvodiniya diaqnozu yalnız bu səbəblər istisna edildikdən sonra qoyulur.
Klinik mənzərə
Vulvodiniyanın əsas əlaməti vulva nahiyəsində uzunmüddətli ağrıdır. Onun xarakteri və yeri qadından qadına fərqlənir, lakin tipik təzahürlər bunlardır:
- yanma, göynəmə, sancma və ya «açıq yara» hissi;
- toxunma zamanı ağrı: cinsi əlaqə, tampon qoyulması, ginekoloji müayinə zamanı;
- uzun müddət oturduqda, velosiped sürdükdə, dar paltar geyindikdə ağrının güclənməsi;
- heç bir toxunuş olmadan da daimi və ya vaxtaşırı yaranan diskomfort;
- qaşınma, gərginlik və ya şişkinlik hissi, halbuki görünən dəyişiklik az olur;
- sidik ifrazından sonra yanma;
- cinsi əlaqədən qaçma, yuxunun pozulması, narahatlıq və əhvalın aşağı düşməsi.
Ağrı bütün vulvanı əhatə edə və ya yalnız bir sahədə — məsələn, uşaqlıq yolunun girəcəyində — hiss oluna bilər. Simptomlar bəzən ilk cinsi əlaqədən və ya tampon istifadəsindən başlayır, bəzən isə uzun illər problemsiz dövrdən sonra yaranır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Vulvodiniya istisna diaqnozudur: onu qoymaq üçün həkim ilk növbədə vulvada ağrıya səbəb ola biləcək digər xəstəlikləri istisna etməlidir. Diaqnostika aşağıdakı mərhələlərdən ibarətdir:
- ətraflı sorğu — ağrının nə vaxtdan başladığı, xarakteri, yeri, onu nəyin provokasiya etdiyi, cinsi həyat, keçirilmiş infeksiyalar və müalicələr, sidik ifrazı və bağırsaq funksiyası;
- vulvanın və uşaqlıq yolunun diqqətli müayinəsi — dəri xəstəliklərinin, atrofiyanın, iltihab və zədələnmə əlamətlərinin axtarılması;
- pambıq çubuq testi — vulvanın müxtəlif nöqtələrinə yüngül toxunmaqla ağrılı sahələrin xəritəsi tərtib olunur;
- uşaqlıq yolundan yaxma və əkmə — kandidoz, bakterial vaginoz, trixomoniaz və digər infeksiyaların istisna edilməsi üçün;
- göstəriş olduqda cinsi yolla ötürülən infeksiyalara analizlər, hormonal müayinə;
- dəridə şübhəli dəyişikliklər olduqda biopsiya;
- çanaq dibi əzələlərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi — onların gərginliyi və ağrılılığı.
Müayinədə başqa səbəb aşkar edilmədikdə və ağrı ən azı üç ay davam etdikdə vulvodiniya diaqnozu qoyulur. Müalicə ağrının forması və yeri, çanaq dibi əzələlərinin vəziyyəti və qadının həyat keyfiyyətinə təsir nəzərə alınaraq fərdi seçilir.
Ağırlaşmalar
Vulvodiniyanın özü həyat üçün təhlükəli deyil və infeksion ağırlaşmalara, sonsuzluğa və ya uşaqlıq yolunun daralmasına səbəb olmur — bunlar vulvodiniyaya bənzər ağrı verə bilən digər xəstəliklərin ağırlaşmalarıdır. Lakin uzunmüddətli ağrı qadına çoxlu narahatlıq gətirir və həyat keyfiyyətini xeyli aşağı salır. Vulvodiniyanın mümkün nəticələri bunlardır:
- cinsi əlaqə zamanı ağrı, cinsi əlaqədən qaçma, libidonun azalması;
- vaginizm — uşaqlıq yolu girəcəyi əzələlərinin qeyri-iradi yığılması, çanaq dibi əzələlərinin xroniki gərginliyi;
- partnyorla münasibətlərdə gərginlik, cinsi əlaqədən qaçma səbəbindən hamiləliyin planlaşdırılmasında çətinliklər;
- narahatlıq, depressiya, yuxunun pozulması;
- uzun müddət oturmaq, idmanla məşğul olmaq və gündəlik fəaliyyətdə məhdudiyyətlər.
Buna görə də vulvodiniya klinik tövsiyələrə uyğun diaqnostika, nəzarət və vaxtında müalicə tələb edir: ağrını azaltmaq və bu nəticələrin qarşısını almaq mümkündür.
Müalicə
Qadınlarda vulvodiniyanın müalicəsi asan məsələ deyil. Hər bir xəstə üçün farmakoloji vasitələrin qəbulunu, psixoloji və cinsi məsləhətləşməni, bəzi tibbi manipulyasiyaları özündə birləşdirə bilən fərdi müalicə proqramı seçilir.
Müalicə proqramı aşağıdakı istiqamətlərdən ibarət ola bilər:
- yerli anesteziya edici gellər vasitəsilə lokal ağrıkəsmə;
- çanaq dibi əzələlərinin fizioterapiyası;
- vaginal genişləndiricilərin tətbiqi;
- elektromiostimulyasiya;
- bioloji əks əlaqə prinsipi üzrə çanaq dibi məşqləri;
- intim sağlamlığın qorunması üçün ixtisaslaşdırılmış vasitələrin tətbiqi.
Psixoloji fonun və cinsi disfunksiyaların korreksiyası vulvodiniyanın müalicəsində aparıcı yerlərdən birini tutur. Psixoterapevt yüksək narahatlıq vəziyyətini aradan qaldırmağa, özünütəhlil aparmağa və provokasiyaedici amili aşkar etməyə, cütlükdə cinsi münasibətləri normallaşdırmağa imkan verən müxtəlif texnikalardan istifadə edir.
Mürəkkəb klinik hallarda, ifadəli ağrı sindromu zamanı antidepresantlardan istifadə edilə bilər. Bu preparatlar mərkəzi səviyyədə sinir impulslarının ötürülməsini blokada edir və neyropatik ağrının ifadəliliyini azaldır. Bəzi xəstələrə antiepileptik vasitələr təyin edilə bilər. Məlum olduğu kimi, vulvodiniya zamanı onlar simptomların ifadəliliyini azaltmağa imkan verir.
Vulvodiniyanın cərrahi müalicəsinin imkanları olduqca məhduddur. İfadəli ağrı sindromu zamanı, müxtəlif qruplardan olan preparatlarla simptomları aradan qaldırmaq mümkün olmadıqda, əməliyyat məsələsi baxıla bilər. Cərrahi müdaxilə yalnız ağrının vaginal dəhliz nahiyəsində lokallaşdığı hallarda tətbiq olunur. Əməliyyat selikli qişanın bir hissəsinin kəsilib çıxarılmasından ibarətdir. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə medikamentoz terapiyanın davam etdirilməsi tələb oluna bilər.
Yerli anestetiklərdən istifadə etməklə inyeksion blokadalar müəyyən müsbət effekt verə bilər. Həmçinin uşaqlıq yolunun dəhlizinə yeridilən A tipli botulinik toksin də tətbiq edilə bilər.
Profilaktika
Vulvodiniyanın dəqiq səbəbləri məlum olmadığı üçün onun xüsusi profilaktikası yoxdur. Lakin vulvanın dərisini qıcıqlanmadan qorumaq və ağrının xroniki formaya keçməsinə səbəb ola biləcək amilləri vaxtında aradan qaldırmaq riski və simptomların şiddətini azalda bilər.
- Pambıq alt paltarı geyinin, çox dar paltardan çəkinin.
- Xarici cinsiyyət orqanlarını ilıq su ilə yuyun, ətirli sabun, gel, dezodorant və nəm salfetlərdən imtina edin, duşlama etməyin.
- Yuyulduqdan sonra dərini sürtmədən, yüngülcə qurulayın.
- Cinsi əlaqə zamanı quruluq olarsa, su əsaslı sürtkü vasitələrindən istifadə edin.
- Uşaqlıq yolunun göbələk və digər infeksiyalarını yalnız həkim təsdiq etdikdən sonra müalicə edin: göbələk əleyhinə kremlərin təkrar-təkrar özbaşına istifadəsi dərini qıcıqlandırır.
- Uzun müddət oturduqda yumşaq yastıqdan istifadə edin, fasilələr verin.
- Ağrı yaranan kimi həkimə müraciət edin — erkən müalicə xroniki ağrı sindromunun formalaşmasının qarşısını almağa kömək edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əgər qadın əvvəllər tibbi yardıma müraciət etməyibsə və diaqnoz qoyulmayıbsa, əvvəlcə ginekoloqun qəbuluna yazılmaq olar. Həkim şikayətləri qiymətləndirəcək, ilkin analizlər kompleksini təyin edəcək və lazım olduqda pasiyenti müvafiq mütəxəssisə yönləndirəcək.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkimlər: ginekoloq, veneroloq, uroloq, nevroloq, infeksionist, psixoloq.
Yadda saxla!
Vulvodiniyanın müalicəsində məlumatlandırma mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Xəstələrin mövcud problem və sonrakı terapiya haqqında məlumatlılığı və əminliyi xəstəliyin psixoemosional aspektləri ilə mübarizədə kömək edir. Vulvodiniyanın inkişafının ən mümkün səbəbini nəzərə alan kompleks müalicə ilə birlikdə bu, tam sağalmaya, cinsi münasibətlərin normallaşmasına və qadın sağlamlığının bərpasına gətirib çıxara bilər. Qadın üçün müalicə prosesinin uzun müddət davam etdiyini, bəzən sınaq və səhv metodundan istifadəni nəzərdə tutduğunu anlamaq vacibdir, bu isə müalicəyə fərdi yanaşma hazırlamağa imkan verir. Lakin ginekoloqun tövsiyələrinə dəqiq əməl etmək arzu olunan nəticəyə nail olmağa imkan verəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
