Autoimmun hepatit – xroniki iltihabi qaraciyər xəstəliyidir, onun əsasında orqanizmin immun sistemi tərəfindən öz hepatositlərinə qarşı anticisimlərin əmələ gəlməsi dayanır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Lupoid hepatit
Xəstəlik haqqında
Autoimmun hepatit – xroniki iltihabi qaraciyər xəstəliyidir, onun əsasında orqanizmin immun sistemi tərəfindən öz hepatositlərinə qarşı anticisimlərin əmələ gəlməsi dayanır. Vaxtında başlanmış adekvat terapiya olmadıqda xəstəlik remissiyasız gedişlə getdikcə proqressivləşir və 3-5 il ərzində qaraciyər sirrozu və qaraciyər çatışmazlığının formalaşmasına gətirib çıxarır. Əksinə – pasiyent həkimin bütün tövsiyələrinə əməl etdikdə, təyin edilmiş preparatları vicdanla hər gün qəbul etdikdə, əksər hallarda xəstəliyin öhdəsindən gəlmək və insanın həyatını uzun illər qorumaq mümkün olur.
Qastroenteroloq və hepatoloq həkimləri autoimmun hepatitin gediş xüsusiyyətləri, diaqnostika prinsipləri və effektiv müalicə sxemləri haqqında ən yeni dünya məlumatlarına malikdirlər. Qısa müddətdə onlar düzgün diaqnoz qoyacaq və pasiyentə həmin patologiyanın terapiyası ilə bağlı düzgün tövsiyələr verəcəklər.
Autoimmun hepatit 80% hallarda 18-40 yaş arası qızlarda və qadınlarda inkişaf edir, yalnız hər 5 halda 1-də uşaqlar, yeniyetmələr və ya kişilər bu xəstəliyə tutulur. Xroniki hepatitlərin strukturunda bu patologiya böyüklər arasında 10-20%, uşaqlar arasında isə 2% təşkil edir. Xəstəlik sürətlə proqressivləşən gedişlə xarakterizə olunur, bəzən ildırımvari gedişlə keçir. Ağır, terapiyaya çətin tabe olan hallar 18 yaşadək pasiyentlər üçün daha xarakterikdir.
Səbəbləri
Bu xəstəliyin inkişaf səbəbləri hazırda hələ tam aydın deyil. Sübut edilmişdir ki, ondan əziyyət çəkən xəstələrin 80-85%-də genetik xüsusiyyət — HLA kompleksinin antigenləri ilə əlaqəlilik mövcuddur ki, bu da autoimmun mənşəli xəstəliklərin inkişaf ehtimalını yüksək edir. Patologiyanın başlanmasını provokasiya edə bilər:
- bəzi infeksiyalar (qızılca, hepatit, Epstein-Barr virusu);
- dərman vasitələri (göbələkəleyhinə preparatlar, QSİƏP, interferon);
- immunçatışmazlıqlar.
Təsnifat
Pasiyentdə aşkar olunan autoanticisimlərin növündən asılı olaraq, autoimmun hepatitin 3 tipi fərqləndirilir:
- I tip. Qanda antinüvə, antisəlis əzələ anticisimlərinin və/və ya neytrofillərin sitoplazmasına qarşı anticisimlərin (ANA, SMA, pANCA) mövcudluğu ilə xarakterizə olunur. İmmunosupressorlarla müalicəyə yaxşı cavab verir, xəstəliyin bu formasının vaxtında başlanmış müalicəsi ilə onun davamlı remissiyasına nail olmaq mümkündür. Müalicənin olmaması patologiyanın debutundan 3 il ərzində qaraciyər sirrozunun formalaşmasına gətirib çıxarır.
- II tip. Öz qaraciyər və böyrəklərinin mikrosomlarına qarşı anticisimlərin (anti-LKM-I) əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. «Autoimmun hepatit» diaqnozu qoyulmuş hər 10 pasiyentdən təxminən 1-də qeyd olunur. Daha çox uşaqlarda inkişaf edir. I tiplə müqayisədə müalicəyə daha pis tabe olur, immunosupressorun ləğvi çox vaxt xəstəliyin residivinə səbəb olur, sirroz daha sürətlə formalaşır.
- III tip. Pasiyentin qanında qaraciyər və qaraciyər-mədəaltı vəzi antigeninə qarşı anticisimlər (anti-SLA və anti-LP) aşkar edilir.
Klinik gediş xüsusiyyətlərinə görə autoimmun hepatitin kəskin və xroniki formaları fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin təzahürləri çox müxtəlifdir. Bir sıra hallarda o, klinik simptomlar olmadan keçir, yalnız digər patologiya ilə bağlı müayinə zamanı aşkar edilmiş qanın biokimyəvi analizindəki dəyişikliklərlə xarakterizə olunur. Əsasən kəskin şəkildə debüt edir, kəskin virus hepatitinin parlaq klinik mənzərəsi ilə (sarılıq, tünd sidik, iştahanın azalması, ifadəli asteniya) hətta iltihabi prosesin fulminant (ildırımvari) formasına qədər. Bu cür simptomlardan bir ay sonra autoimmun hepatit xroniki formaya transformasiya olunur, aşağıdakılarla özünü göstərir:
- bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq hissi, ağrı;
- dərinin və görünən selikli qişaların saralması;
- dərinin qaşınması;
- ürəkbulanma;
- limfa düyünlərinin böyüməsi.
Obyektiv olaraq bu zaman qaraciyər və dalağın böyüməsi aşkar olunur.
Çünki bu patologiyanın əsasını sistemik iltihab təşkil etdiyindən, təkcə qaraciyər deyil, digər orqan və sistemlər də zədələnir. Autoimmun hepatitin qaraciyərdən kənar əlamətləri aşağıdakılar ola bilər:
- iri oynaqlarda köçəri ağrılar (miqrasiyaedici poliartrit);
- hormonal pozğunluqlar (oğlanlarda ginekomastiya, hirsutizm, qadınlarda menstrual siklin pozğunluqları);
- vaskulitlər;
- dərinin zədələnməsi (hemorragik və ya sızanaqlı səpmə, üzdə, yuxarı ətraflarda teleangiektaziyalar, dartılma izləri (striyalar), ovuclarda qızartı (palmar eritema).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Autoimmun hepatitin diaqnostikasına belə müayinələr kömək edəcək:
- qanın biokimyəvi analizi (AlAT, AsAT, QF, albumin, qamma-qlobulin, bilirubin, immunoqlobulin G konsentrasiyası);
- anticisimlərin titrinin müəyyən edilməsi;
- virus hepatitlərinin markerlərinə analiz;
- qaraciyər biopsiyası.
Qarın boşluğu orqanlarının USM və ya MRT-si müstəqil diaqnostik əhəmiyyət daşımır, lakin qaraciyər və dalağın böyüməsini göstərəcəkdir.
«Autoimmun hepatit» diaqnozu qoyularkən qaraciyərin mümkün olan bütün digər xəstəlikləri istisna edilməlidir – bu, məcburi beynəlxalq meyarlardan biridir.
Müalicə
Autoimmun hepatitin müalicəsinin əsas məqsədi immun sisteminin öz orqanizmin hüceyrələrinə qarşı aktivliyini azaltmaqdır. Bunun üçün immunosupressorlar – immuniteti zəiflədən preparatlar – tətbiq olunur. Adətən müalicəyə monoterapiya ilə başlanır, lakin onun səmərəsizliyi olduqda və ya birləşmiş patologiya hallarında eyni vaxtda bir neçə (2 və ya 3) preparatdan istifadə edilir, qlükokortikoidlər sitostatiklərlə birləşdirilir. Müalicə kursu uzunmüddətlidir – yarım ildən 2-3 ilə qədər, bəzən isə pasiyentə terapiyanı ömürboyu qəbul etmək tövsiyə olunur.
Əgər immunosupressorlarla 4 il ərzində müalicə xəstəliyin remissiyasına gətirib çıxarmırsa, həmçinin pasiyentin bu preparatlara son dərəcə pis dözümlülüyü hallarında, dərman müalicəsinə yeganə alternativ qaraciyər transplantasiyası olur.
Reabilitasiya
Bu diaqnoz qoyulmuş pasiyentlər qastroenteroloq və ya hepatoloqun dispanser müşahidəsi altında olmalı, vəziyyətin dinamikasını qiymətləndirmək üçün vaxtaşırı müayinələrdən keçməli, uzun müddət dəstəkləyici müalicə qəbul etməlidirlər.
Profilaktika
Bu xəstəliyin ilkin profilaktikası mümkün deyil. İkincili profilaktika (ağırlaşmaların profilaktikası) xəstəliyin gedişinə nəzarət üçün müntəzəm müayinələrin aparılması, onun residivinin vaxtında aşkarlanması və müalicənin gücləndirilməsi ilə həkim nəzarətini əhatə edir. Həmçinin autoimmun hepatitdən əziyyət çəkən pasiyentlər stresslərdən uzaq durmalı, fiziki cəhətdən həddindən artıq yüklənməməli, rasional və balanslaşdırılmış qidalanmalı, dərman preparatlarını nəzarətsiz qəbul etməməlidirlər.
Yadda saxla!
Mütəxəssis kimi deyə bilərəm ki, autoimmun hepatit nadir hallarda izolə şəkildə gedir – çox vaxt digər orqan və sistemlərin autoimmun xəstəlikləri ilə əlaqələnir:
- qan xəstəlikləri (hemolitik anemiya, trombositopenik purpura);
- revmatoloji xəstəliklər (sistem sklerodermiya, revmatoid artrit);
- mədə-bağırsaq traktının patologiyaları (qeyri-spesifik xoralı kolit, Kron xəstəliyi);
- endokrin xəstəliklər (şəkərli diabet, autoimmun tireoidit);
- sidik-ifrazat sisteminin xəstəlikləri (proliferativ qlomerulonefrit) və digərləri.
Birləşmiş patologiya həkimdən pasiyentə daha diqqətli yanaşma və onun vəziyyətinə nəzarətlə bağlı daha böyük səylər, pasiyentdən isə müalicə prosesinə aid mütəxəssisin bütün tövsiyələrinə məsuliyyətlə əməl etməyi tələb edir. Yalnız belə yanaşma xəstəliyin gedişini nəzarət altına almağa və pasiyentin yüksək həyat keyfiyyətini uzun müddət qorumağa kömək edəcəkdir.
Suallar və cavablar
Bu xəstəlik xroniki gedişlə xarakterizə olunur, buna görə ondan tam sağalmaq mümkün deyil. Lakin vaxtında başlanmış adekvat terapiya 5 xəstədən 4-nün remissiyaya nail olmasına və 20 ildən çox xoşbəxt yaşamasına kömək edir.
İmmunosupressorların düzgün dozaları şərti ilə belə bir vəziyyətdə iki çıxış yolu var: preparatı təsirinə görə oxşar, lakin fərqli kimyəvi formulu olan analoqa dəyişmək (ola bilsin, onun qəbulu fonunda sizdə arzuolunmaz effektlər yaranmayacaq) və ya əməliyyata – qaraciyər transplantasiyasına müraciət etmək.
Bəli, bilər. Bu xəstəliyin təbiəti autoimmun xarakterlidir və immunitet anticisimləri təkcə qaraciyər hüceyrələrinə deyil, həm də digər orqanlara qarşı da yarada bilər – xüsusən də oynaqlar zədələnə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Piy hepatozu haqqında hər şey
Piy hepatozu (steatoz), steatohepatit - qaraciyərdə piy toxumasının həddindən artıq toplanması, qaraciyər funksiyasının pozulması və mümkün olan sirroz…
İstiqamət: Hepatologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
