Süd vəzilərinin xoşxassəli şişləri – ətraf toxumalara infiltrasiya etməyən, metastaz verməyən və sistemik mənfi nəticələrə səbəb olmayan yeni törəmələrdir. Ən çox epitel toxumasından inkişaf edir, lakin süd vəzinin digər toxumalarından da mənşə ala bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mamma vəzisinin xoşxassəli törəmələri
Xəstəlik haqqında
Süd vəzilərinin xoşxassəli şişləri – ətraf toxumalara infiltrasiya etməyən, metastaz verməyən və sistemik mənfi nəticələrə səbəb olmayan yeni törəmələrdir. Ən çox epitel toxumasından inkişaf edir, lakin süd vəzinin digər toxumalarından da mənşə ala bilər.
Nəzərə almaq lazımdır ki, bəzi xoşxassəli xəstəliklər istənilən vaxt potensial olaraq bədxassəli ola bilər. Hər bir şişin özünəxas malignləşmə riski vardır. Bəzilərində – bu, minimaldır və ya sıfıra bərabərdir, buna görə belə pasiyentlər yalnız dinamik müşahidə tələb edir. Digər qadınlarda isə – onkoloji potensial yüksək ola bilər, buna görə patoloji dəyişmiş toxumaların çıxarılmasına qədər aktiv müdaxilə tələb olunur.
Qadınlarda süd vəzinin xoşxassəli şişləri onların morfoloji xüsusiyyətindən və ölçülərindən asılı olaraq tamamilə simptomsuz gediş göstərə bilər və belə yeni törəmələr vizualizasiya diaqnostikası zamanı aşkarlanır. Digər pasiyentlərdə isə süd vəzi şişləri süd vəzilərində narahatlıq və ağrıya səbəb ola, həmçinin məmə ucundan patoloji ifrazatların yaranmasına gətirib çıxara bilər. Bu cür şikayətlər instrumental diaqnostika üçün əsasdır, həmin müayinə zamanı lokal yeni törəmələr aşkar edilir.
Süd vəzilərinin şişini aşkarlamağa imkan verən əsas obyektiv müayinə metodları ultrasəs müayinəsi və rentgenoqrafik mammoqrafiya hesab olunur. Gənc qadınlara ilkin müayinə mərhələsində USM, 40 yaşdan yuxarı qadınlara isə mammoqrafiya aparılması tövsiyə olunur. Öz növbəsində, patoloji dəyişikliklər aşkar edildikdə bir və digər metod bir-birini tamamlayır.
Süd vəziyin xoşxassəli şişi zamanı əməliyyat aparılmalıdırmı? Müalicənin xüsusiyyətləri yeni törəmənin morfoloji xarakteristikası və pasiyentin fərdi onkoloji riski, həmçinin klinik simptomatika ilə müəyyən olunur. Potensial olaraq bədxassələşə bilən şişlər preventiv cərrahi müdaxilə tələb edir. Məsələn, belə taktika axardaxili papillomalar zamanı tətbiq olunur. Bədxassələşməyən (məsələn, lipoma) və ağrı sindromu ilə müşayiət olunmayan süd vəziyin xoşxassəli şişinin müalicəsi, adətən, aparılmır. Belə pasiyentlər mammoloqun nəzarəti altında olurlar. Hər klinik halda orqanizmin ümumi sağlamlaşdırılmasına və onkoloji xəstəliklərin qarşısının alınmasına yönəldilmiş fərdi idarəetmə proqramı tərtib edilir.
Səbəbləri
Hər klinik halda süd vəzi xoşxassəli şişlərinin həqiqi səbəblərini müəyyən etmək mümkün olmur. Ən əhəmiyyətli meyilləndirici amillər bunlar ola bilər:
- Ailə vəziyyəti, cinsi həyat, məişətdə və işdə konfliktli vəziyyətlərlə bağlı psixoemosional stresslər (sadalanan hallar süd vəzisinin işinin neyrohumoral tənzimlənməsini poza bilər);
- Sağlam olmayan qidaya meyillilik – heyvani yağlarla tez-tez təkrarlanan həddindən artıq qidalanma, trans-yağlardan, sadə karbohidratlardan sui-istifadə, rasionda tərəvəz, meyvə, vitamin, mineral və kobud lif çatışmazlığı;
- Əlverişsiz reproduktiv xüsusiyyətlər – menstruasiya funksiyasının erkən başlanması və gec sona çatması, anamnezdə doğuşun olmaması və ya 1 doğuş, ilk doğuşun gec yaşda olması (35 yaş və yuxarı), iri döl ilə doğuş (çəkisi 4 kq-dan çox), hamiləliyin çoxsaylı dayandırılması, laktasiyanın qısa müddətli olması və ya onun tam olmaması;
- Yumurtalıqların pozulmuş funksional vəziyyəti, hansı ki hormonal disbalansa gətirib çıxarır (ilk növbədə bu, progesteronun nisbi və ya mütləq çatışmazlığıdır);
- Ikinci dərəcəli olaraq funksional pozğunluqları başladan yumurtalıqların iltihabi xəstəlikləri;
- Estrogen disbalansı ilə assosiasiya olunan cinsiyyət orqanlarının xəstəlikləri (uşaqlıq mioması, endometrioid patoloji, uşaqlıq selikli qişasının hiperplastik prosesləri);
- Funksional aktivliyinin azalması ilə müşayiət olunan qalxanabənzər vəz xəstəlikləri;
- Böyrəküstü vəz qabığının anadangəlmə disfunksiyası;
- Orqanizmdə prolaktinin həddindən artıq olması;
- Şəkərli diabet və insulinrezistentlik;
- Piylənmə və onunla assosiasiya olunan orqanizmin xroniki iltihabi cavabı;
- Qaraciyərin qeyri-kafi funksional aktivliyi;
- Genetik pozğunluqlar – BRCA-1, BRCA-2 mutant genlərinin daşıyıcılığı.
Bir neçə əlverişsiz amilin birləşməsi süd vəzinin xoşxassəli şişlərinin inkişaf riskini artırır, bunlardan bəziləri zamanla hətta bədxassəli yenitörəmələrin inkişafına da səbəb ola bilər.
Təsnifat
Histoloji əlamətə görə süd vəzinin xoşxassəli şişlərinin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Fibroadenoma – birləşdirici toxuma komponentləri olan epitel şişi;
- Adenoma – süd vəzi toxumasının epitel şişi;
- Lipoma – piy hüceyrələrindən inkişaf edən xoşxassəli şiş;
- Yarpaqlı (filloid) şiş – stromal və epitel komponentlərindən ibarət, fibroadenomaya bənzəyən, lakin müstəqil növ olan nadir fibroepitelial şişdir; xoşxassəli, sərhəd və bədxassəli formaları ola bilər, residivə meyillidir;
- Hamartoma – süd vəzi toxumasının müxtəlif toxuma komponentlərini özündə birləşdirən, kapsullaşmış düyün tipli şişəbənzər zədələnmədir;
- Oleoqranuloma – travma, iltihab və ya cərrahi müdaxilə nəticəsində inkişaf edə bilən piy toxumasının ocaqlı nekrozudur;
- Çıxarıcı axarın tutulması fonunda paycığın genişlənməsi ilə əlaqəli olan süd vəzinin solitar kistası;
- Axardaxili papiloma – axarların epitel və stromal komponentinin onların mənfəzinə doğru lokal proliferasiyasıdır;
- Məmə ucunun adenoması – süd axarlarının daxilində yerləşən papillomadır.
Histoloji təsnifata əsasən, praktik nöqteyi-nəzərdən süd vəzinin bütün xoşxassəli şişləri 2 kateqoriyaya bölünür:
- Atipik dəyişikliklər olmadan yenitörəmələr;
- Hüceyrə atipiyasının meydana çıxması ilə müşayiət olunan yenitörəmələr.
Klinik mənzərə
Süd vəzi xoşxassəli şişinin əsas simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- Zədələnmiş süd vəzi nahiyəsində narahatlıq və ağrılı hisslər – menstruasiya sikli saxlanılmış qadınlarda ağrılar siklik ola bilər (menstruasiyadan əvvəl ikinci fazada müşahidə olunur və onun başlaması ilə keçir) və ya asiklik ola bilər (menstruasiya günü ilə əlaqəsiz yaranır);
- Süd vəzisində lokal bərkimə, adətən şişin yerləşdiyi zonada aşkar olunur;
- Məmə ucu ifrazatı, xarici görünüşünə görə müxtəlif ola bilər (şəffafdan tünd hemorragik ifrazata qədər).
Bəzi şişlər gizli gedişə malik olur və təsadüfən profilaktik müayinə zamanı aşkar edilir.
Klinik simptomatikanın xüsusiyyətləri birbaşa yenitörəmənin morfoloji xarakteristikalarından asılıdır. Belə ki, axardaxili papillomalar tez-tez süd axarlarından qanlı və qəhvəyi ifrazatla təzahür edir. Fibroadenoma və adenomalarda ağrı sindromu geniş yayılmış hal hesab olunur. Oleoqranulomalarda vəz toxumasının lokal bərkiməsi müəyyən olunur, bu bərkimə ətraf toxuma və dəri ilə bitişmiş ola bilər ki, bu da süd vəzi xərçəngi ilə diferensial diaqnostikada çətinlik yaradır. Buna görə USM və ya mamoqrafiyada lokal dəyişikliklər aşkar edilmiş pasiyentlərə genişləndirilmiş müayinə proqramı təyin edilir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə əsasən, süd vəzi xoşxassəli şişlərinin ümumi qəbul olunmuş diaqnostikası aşağıdakı metodları əhatə edir:
- Süd vəzinin klinik müayinəsi və palpasiya;
- Rentgen mammoqrafiyası;
- Süd vəzilərinin ultrasəs skan edilməsi;
- Yüksək onkoloji risk zamanı göstəriş olan diaqnostik punksiya və histoloji müayinə.
Mürəkkəb klinik hallarda kompüter tomoqrafiyasının, maqnit-rezonans müayinəsinin və ya pozitron-emissiya tomoqrafiyasının aparılması məsələsi həll olunur.
Döş vəzisində bədxassəli həcmli prosesdən şübhələnildikdə, mütləq ultrasəs nəzarəti altında punksiya biopsiyası aparılır. Alınan material yalnız histoloji deyil, həm də immunohistokimyəvi (İHQ) müayinəyə məruz qalır. İHQ analizi şiş hüceyrələrində müvafiq zülalların, o cümlədən reseptor zülallarının mövcudluğunu müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da ən rasional müalicə taktikasının seçilməsi üçün vacibdir.
Müalicə
Süd vəzisinin xoşxassəli təbiətli şişlərinin müalicəsi bir çox amildən asılıdır. Bəzi hallarda dinamik müşahidə aparılır, digər hallarda konservativ terapiya təyin olunur, üçüncü hallarda isə cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Konservativ terapiya süd vəzisi strukturlarının hormonları reseptor qavrayışını yaxşılaşdırmağa, metabolik prosesləri optimallaşdırmağa və predispozisiyaedici amilləri korreksiya etməyə yönəldilir. Bəzi pasiyentlərə kompleks terapiyanın tərkibində hormonal preparatların qəbulu tövsiyə olunur.
Xoşxassəli şişlər zamanı əməliyyat aşağıdakı hallarda tövsiyə oluna bilər:
- Proliferativ, atipik fibroadenoma;
- Yeni törəmənin böyük ölçüləri;
- Yüksək onkoloji risklə assosiasiya olunan şişlər (məsələn, daxili axarlı papillomalar, süd vəzisinin yarpaqşəkilli şişi);
- Xəstəliyin simptomatik formaları (ağrı sindromu).
Əməliyyatın standart həcmi – patoloji törəmənin sağlam toxumalar hüdudunda çıxarılmasıdır. Çıxarılan material bədxassəli transformasiyaları istisna etmək üçün mütləq histoloji diaqnostikaya göndərilir.
Reabilitasiya
Süd vəzinin xoşxassəli şişləri ilə əlaqədar aparılan cərrahi müdaxilələr az travmatikdir. Buna görə qısa reabilitasiya dövrü ilə xarakterizə olunur. Şişin çıxarılmasından sonrakı bərpa mərhələsində orta səviyyədə fiziki aktivliyi saxlamaq, sağlam həyat tərzinə riayət etmək və mammoloqa müntəzəm müraciət etmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Süd vəzinin xoşxassəli xəstəliklərinin inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakı tədbirlər faydalıdır:
- Aybaşı tsiklinə nəzarət və ginekoloqda müntəzəm profilaktik müayinələr;
- Aybaşı bitdikdən sonra süd vəzilərinin palpasiya edilməsi və özünü müayinə;
- Siqaretdən və spirtli içkilərin həddindən artıq istifadəsindən imtina;
- Vitaminlər, minerallar və omeqa-3 yağ turşuları ilə zənginləşdirilmiş balanslaşdırılmış rasional qidalanma;
- Kifayət qədər lif qəbulu (gündə tövsiyə olunan norma 30 q təşkil edir);
- Optimal su balansı (gündə təxminən 2 litr təmiz su qəbulu);
- Əmək və istirahətin rasional növbələşdirilməsi;
- Ailədə və işdə əlverişli psixoloji mühitin yaradılması.
Yadda saxla!
Mammoloq-onkoloq üçün süd vəzisinin xoşxassəli şişinin nə demək olduğu əlavə müayinənin nəticələrindən asılı olacaq. Bədxassəli hüceyrələri olmayan hər bir yeni törəmə zərərsiz deyil. Buna görə xoşxassəli şişləri olan pasiyentlərin aparılması üçün vahid standart mövcud deyil, yalnız ümumi tövsiyələr var. Müalicə proqramı hər bir qadın üçün şişin xüsusiyyətləri, başlanğıc sağlamlıq səviyyəsi və mövcud risk faktorları nəzərə alınmaqla fərdi şəkildə hazırlanır.
Suallar və cavablar
Bu cür xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi ilə mammoloq-onkoloq məşğul olur.
Fibroadenoma geniş yayılmış xoşxassəli şişdir və mastopatiyanın (fibroz-kistik xəstəliyin) xüsusi bir variantıdır. Əksər hallarda o, onkoloji təhlükə yaratmır. Lakin patoloji ocaqlarda epitelin proliferasiyası, xüsusən də atipik hüceyrələrin meydana çıxması qeyd olunarsa, süd vəzi xərçənginin inkişaf riski artır. Belə vəziyyətdə yenitörəmənin profilaktik cərrahi çıxarılması tövsiyə oluna bilər.
USM mammar toxumanın vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üçün ən geniş yayılmış metoddur, narahatlıq hissi yaratmır və yaxşı tolere olunur. Exoqrafiya (USM) prekanser və bədxassəli yenitörəmələrin diaqnostikasında əhəmiyyətli kömək göstərə bilər. Malignləşmə baxımından şübhəli olanlar qeyri-bərabər, bulanıq konturlu ocaqlardır; onlar sanki daha dərində yerləşən toxumalara nüfuz edir, həmçinin yüksək vaskulyarizasiya indeksinə malikdirlər (aşağı rezistentli qan axını olan çoxsaylı damarlar). Müasir tövsiyələrə görə, süd vəzinin USM müayinəsinin nəticəsi BI-RADS kateqoriyasına uyğun olmalıdır; bu kateqoriya xoşxassəli və ya bədxassəli prosesin ehtimalını müəyyən edir və göstəriş olduqda həmin pasiyentlərdə vaxtında punksiya aparılmasına kömək edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
