Enterokolit – nazik bağırsağın və yoğun bağırsağın selikli qişasının birgə zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Nazik-yoğun bağırsaq iltihabı
- bağırsağın kombinə iltihabı
Xəstəlik haqqında
Enterokolit ən çox infeksion mənşəli olur və kəskin gedişlə xarakterizə edilir. Ən çox törədicilər kimi viruslar çıxış edir, bir qədər az hallarda isə bakterial agentlər. Xəstəliyin qeyri-infeksion formaları bağırsaq selikli qişasının şüa zədələnməsi, autoimmun proseslər və digər amillərlə şərtlənir.
Xəstəliyin aparıcı klinik əlamətləri qarında ağrı və ishal tipində nəcisin pozulmasıdır ki, bu da yoğun bağırsağın suyun geriyə sorulması və nəcisimassalarının bərkiməsi funksiyasının pozulması ilə bağlıdır. Enterokolitin diaqnostikası klinik-laborator və instrumental müayinə nəticələrinə əsaslanır. Törədicilərin identifikasiyası üçün bakterioloji müayinə və ya PZR-diaqnostika aparılır.
Əksər hallarda konservativ terapiya iltihabi prosesi aradan qaldırmağa imkan verir. Ağırlaşmaların (qanaxma, bağırsaq divarının deşilməsi və ya perforasiyası) inkişafı zamanı cərrahi müdaxilə göstərilir.
Enterokolit nazik və yoğun bağırsağın selikli qişasının birgə zədələnməsidir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkim: qastroenteroloq.
Səbəbləri
Ən geniş yayılmış virus törədiciləri rotaviruslardır, son vaxtlar norovirusların etioloji əhəmiyyəti artır. Kəskin bağırsaq infeksiyasının strukturunda virus etiologiyasından sonra növbəti yeri salmonellalar tutur. Bakterial infeksiyaların törədiciləri (Salmonella, Shigella, Campylobacter, Clostridium difficile, Yersinia və s.) yerli, bəzən isə sistem iltihabın inkişafına, çox vaxt isə hemorragik kolit və toksik vəziyyətlərin yaranmasına səbəb olur.
Psevdomembranoz enterokolit klostridiyaların toksigen ştammları (C. Difficile) tərəfindən törədilir. Əsas risk amilləri son 3 ay ərzində antibiotik qəbulu və stasionarda olmağıdır. Antimikrob vasitələrin tətbiqi bağırsağın faydalı mikrobiotasının inkişafını ləngidir və bununla da klostridiyaların vegetativ formalarının aktivləşməsi üçün şərait yaradır. Xəstəliyin maksimal riski antimikrob vasitələrin qəbulundan sonrakı ilk ay ərzində qeyd olunur. Ən böyük təhlükə klindamisin, xinolonlar, sefalosporinlər və karbapenemlərin tətbiqidir. Bununla belə, Clostridium difficile tərəfindən törədilən enterokolit hər hansı antibiotik tərəfindən də başlana bilər. Buna görə antibakterial terapiyanın təyini üçün göstərişlərin ciddi nəzərə alınması vacibdir. C. Difficile ilə yoluxma ehtimalı 65 yaşdan yuxarı xəstələrdə də artır. Risk qrupuna proton pompası inhibitorları və histamin blokatorları ilə müalicə alan xəstələr daxildir.
Şüa enterokolit bədxassəli şişlər səbəbindən qarın boşluğu və ya kiçik çanaq üzərinə şüa terapiyası alan xəstələrdə inkişaf edir. Çox vaxt bu patoloji vəziyyət ilk dəfə ağırlaşmalar mərhələsində kəskin qarın klinikası şəklində üzə çıxır.
İşemik enterokolit aterosklerozu olan yaşlı pasiyentlərdə inkişaf edə bilər. Pozulmuş arterial qan təchizatı bağırsaq selikli qişasının aseptik iltihabına gətirib çıxarır.
Nazik və yoğun bağırsağın qlial hüceyrələrinin autoimmun zədələnməsi xroniki enterokolitin inkişafına səbəb ola bilər. Güman edilir ki, belə mexanizm Kron xəstəliyində də mövcud ola bilər. Bu xəstəlik xüsusilə qadınlarda tez-tez rast gəlinir və ağırlaşmış allerqoloji anamnezlə assosiasiya olunur.
Enterokolitin səbəbini aşkar etmək mümkün olmadıqda, mənşəyi dəqiqləşdirilməmiş kimi diaqnoz qoyulur.
Təsnifat
Etiologiyasına görə enterokolitin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Virus;
- Bakterial;
- Şüa;
- Autoimmun;
- Dəqiqləşdirilməmiş.
Klinik mənzərə
Enterokolitin simptomları spesifikliklə fərqlənmir və əksər hallarda etiologiyadan asılı olmur. Böyüklərdə və uşaqlarda aparıcı simptomlar diareya və ağrıdır. Tipik təzahürlər — sulu nəcis, qarında ağrılar və subfebril temperaturdur. Çox vaxt leykositoz və qanda albumin səviyyəsinin azalması qeydə alınır. Nəcisin tezliyi sutkada 10 dəfəyə çatır, ağır formalarda 20–30 dəfəyə qədər arta bilər. Diareya davamlı xarakter daşıyır və müalicə olmadıqda xəstələrdə tez bir zamanda su-elektrolit pozğunluqları inkişaf edir. Xəstəliyin ağır gedişində aparıcı olan sistem təzahürləri olur: şüurun dolaşıqlığı, yüksək hərarət, təngnəfəslik, yetkin olmayan leykosit formalarının meydana çıxmasına qədər ifadəli leykositoz və ciddi elektrolit pozğunluqları. Xəstəliyin belə gediş variantı olan xəstələrdə diareya olmadıqda belə yoğun bağırsağın toksik dilatasiyası inkişaf edə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Enterokolitin diaqnostikası anamnez, klinik, laborator və instrumental məlumatların kompleks qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Diaqnozu təsdiqləmək üçün laborator-instrumental müayinə metodlarının aparılması zəruridir. Qanın və nəcisin ümumklinik laborator tədqiqatlarında, qarın boşluğunun rentgenoloji və ultrasəs müayinəsində (USM) aşkar edilən dəyişikliklər spesifik deyil. Bununla belə, onlar xəstəliyin ağırlıq dərəcəsini müəyyən etməyə kömək edir. Endoskopik müayinə bağırsaqda morfoloji dəyişikliklərin ifadəlilik dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verir. Psevdomembranoz enterokolitdən şübhələnildikdə diaqnozu təsdiqləməyin əsas metodu nəcisdə C. Difficile toksinlərinin aşkar edilməsidir.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, enterokolitin müalicəsi əsasən konservativ üsullarla aparılır. Lakin ağırlaşmalar inkişaf etdikdə cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Etiotrop antibakterial müalicənin vaxtında təyin edilməsi bakteriyalar tərəfindən törədilən enterokolitin uğurlu müalicəsinin əsasını təşkil edir. Xəstəliyin virus etiologiyasında patogenetik və simptomatik terapiya aparılır. Autoimmun zədələnmə zamanı kortikosteroid preparatlarının qəbulu göstərişdir. Enterokolitin diareya ilə müşayiət olunduğunu nəzərə alaraq, su balansının bərpası üçün bol maye qəbulu, xəstəliyin ağır gedişində isə venadaxili rehidratasiya göstərişdir.
Enterokolitin çoxsaylı residivlərinin inkişafı və müalicəyə pis tabe olması hallarında bağırsaq mikrobiotasının transplantasiyası tətbiq oluna bilər.
Enterokolitin ildırımsürətli gedişində və ya yoğun bağırsağın toksik dilatasiyası, bağırsaq keçməzliyi və ya yoğun bağırsağın perforasiyası inkişaf etdikdə cərrahi müalicə göstərişdir. Total və ya subtotal kolektomiya (yoğun bağırsağın az və ya çox hissəsinin çıxarılması) aparılır.
Reabilitasiya
Əsas müalicə kursundan sonra pəhriz qidalanma prinsiplərinə riayət etmək vacibdir. İstifadə olunan qida termiki, kimyəvi və mexaniki cəhətdən qənaətcil olmalıdır. Həddindən artıq yeməkdən çəkinmək tövsiyə olunur. Bu, bağırsaq selikli qişasının tədricən bərpası üçün şərait yaradacaq.
Profilaktika
Bağırsaq infeksiyaları enterokolitin ən geniş yayılmış səbəblərinə aiddir. Onlar üçün yoluxmanın vahid mexanizmi (oral və ya fekal-oral) və müxtəlif ötürülmə yolları (su, kontakt-məişət və qida) xarakterikdir. Enterokolitin profilaktikası mümkün yoluxma zəncirlərinin qırılmasına yönəldilir. Əllərin sabunla müntəzəm yuyulması, təzə tərəvəz və meyvələrin istifadədən əvvəl diqqətlə yuyulması və digər sanitariya-gigiyena normalarına riayət edilməsi tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Yenidoğulmuşlar arasında nekrotik enterokolitin rastgəlmə tezliyi 0,24% təşkil edir. Risk amillərinə vaxtından əvvəl doğuş, keçirilmiş hipoksiya, inkişaf anomaliyaları, qalxanabənzər vəz funksiyasının çatışmazlığı, xromosom patologiyaları daxildir. Nekrotik enterokolit Escherichia coli, stafilokoklar, enterobakteriyalar və xlamidiyalar kimi patogenlərlə assosiasiya olunur. Bu xəstəlik təcili tibbi yardım göstərilməsini tələb edir. Nekrotik enterokolitin müalicəsinin uğuru terapevtik yardım tələb edən mərhələdən cərrahi yardım tələb edən mərhələyə keçid zamanı diaqnostikanın vaxtında aparılmasından asılıdır. Sonuncu mərhələ eroziyalı, daha sonra isə xoralı zədələnmənin inkişafı və ardınca bağırsaq divarının perforasiyası ilə xarakterizə olunur. Peritonun iltihabı, sərbəst qazın qarın boşluğuna daxil olması və xəstə uşağın vəziyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşməsi zamanı əməliyyat göstərişdir. Cərrahi müdaxiləni vaxtında aparmaq son dərəcə vacibdir, çünki peritonit inkişaf etdikdə letallıq göstəricisi 60%-ə çata bilər.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda enterokolitli pasiyentlərin müayinəsi və müalicəsi ilə qastroenteroloq məşğul olur. Xəstəliyin infeksion mənşəli olduğu hallarda infeksionist həkimin də köməyi tələb olunur.
C. Difficile ilə yoluxmuş pasiyentlərin yoğun bağırsağında «difteritik membranlar»ı xatırladan törəmələr aşkar edilir.
İnfeksion mənşəli enterokolit zamanı müalicə kursunun orta müddəti 7-10 gündür, bundan sonra reabilitasiya aparılır.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
