Epididimit – xayaların əlavə hissəsinin infeksion-iltihabi zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xaya əlavəsinin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Kəskin gedişli epididimitin əlamətləri, statistikaya görə, 18-50 yaş kateqoriyasına aid kişilərdə rast gəlinir.
Xaya əlavəsinin iltihabı cinsi yetkinliyə çatmamış oğlanlarda da müşahidə oluna bilər. Lakin böyüklərdən fərqli olaraq, onlarda epididimit əksər hallarda sistemik iltihaba cavab olaraq inkişaf edən ikincili prosesdir. 2-dən 13 yaşadək oğlanlarda rastgəlmə tezliyi 0,12% təşkil edir.
Epididimit xaya artımının infeksion-iltihabi zədələnməsidir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkim: uroloq.
Səbəbləri
Uzun müddət hesab olunurdu ki, xaya əlavəsinin iltihabı steril olmayan sidiyin geriyə atılması nəticəsində inkişaf edir. Lakin sonradan məlum oldu ki, belə mexanizm 100 haldan 1-dən də az hallarda baş verir.
Hazırda gənc kişilərdə kəskin və xroniki epididimitin əsas səbəbi cinsi yolla keçən infeksiyalardır. Ən çox rast gəlinən törədicilər kimi qonokok, Chlamydia trachomatis və genital mikoplazma tanınır. 35 yaşdan yuxarı kişilərdə xaya əlavəsinin iltihabi zədələnməsinə şərti-patogen bağırsaq florası (bağırsaq çöpü, fekal enterokok, protey, göy-yaşıl irin çöpü) səbəb ola bilər. Özünə xas olmayan mühitə (cinsiyyət yollarına) düşdükdə, bu mikroorqanizmlər çox vaxt kəskin formadan xroniki formaya keçən iltihabi prosesin inkişafına gətirib çıxarır. Yaşlı kişilərdə epididimitin törədiciləri rolunda sidikdə aşkarlanan bakteriyalar da çıxış edə bilər. Belə yoluxma ehtimalını steril olmayan sidiyin toxumçıxarıcı axacağa reflüksünə səbəb olan amillər artıra bilər:
- qazanılmış sidik kanalının daralmaları;
- prostatın xoşxassəli hiperplaziyası (adenoma);
- sidik kisəsinin boynunun sıxılması.
Gonada əlavəsinin infeksion zədələnməsi bəzən sidik-cinsiyyət orqanlarının təbii mikrobiomunun dəyişməsinə meyil yaradan tibbi müdaxilələrdən sonra inkişaf edir. Beləliklə, risklər prostat vəzində aparılan əməliyyatlardan sonra, uretral kateter yeridildikdən sonra və sistoskopiyadan sonra artır.
Xroniki epididimit spesifik mikroorqanizmlər – vərəm mikobakteriyaları və ya solğun treponema tərəfindən törədilə bilər. Buna görə də diaqnostika proqramına vərəm və ya sifilitik infeksiyaya görə müayinələrin daxil edilməsi tövsiyə olunur.
Təsnifat
Xəstəliyin gediş xarakterindən asılı olaraq epididimitin 3 növü ayrılır:
- kəskin – iltihab 1,5 aydan az davam edir;
- yarımkəskin – proses 1,5-6 ay ərzində aradan qalxır;
- xroniki – iltihabi proses 6 aydan uzun müddət davam edir;
Lokalizasiyaya görə xəstəlik belə ola bilər:
- tək tərəfli – halların 90%-dək;
- ikitərəfli – halların 10%-dək.
Əgər patoloji prosesə təkcə əlavə deyil, həm də xaya cəlb olunursa, həkimlər bu vəziyyəti orxiepididimit adlandırırlar. Belə iltihaba orqanların anatomik yaxınlığı, infeksiyanın asan yayılması və mikrosirkulyasiyanın pozulması şərait yaradır.
Klinik mənzərə
Kişilərdə kəskin epididimitin simptomlarına aşağıdakılar daxildir:
- intensiv ağrı, hansı ki, yalnız xayalığa deyil, həmçinin qasıq nahiyəsinə və qarnın aşağı hissəsinə də yayıla bilər (ağrı tədricən artır);
- xayalığın şişməsi və qızarması;
- qasıq nahiyəsində limfa düyünlərinin böyüməsi.
Xroniki epididimitdə gedişin dalğavari xarakteri qeyd olunur. Remissiya dövründə simptomlar demək olar ki, tamamilə olmur və yalnız kəskinləşmə dövründə meydana çıxır; bu, bağırsaq funksiyasının pozulması, soyuma, sidik kisəsinin vaxtında boşaldılmaması, yanaşı infeksiyalarla provokasiya oluna bilər. Xroniki epididimit çox vaxt reproduktiv disfunksiyaya gətirib çıxarır, buna görə kişilər cütlükdə mayalanma ilə bağlı problemlərdən şikayət edirlər. Ağrı sindromu xayalıq nahiyəsində daimi və ya periodik diskomfortla xarakterizə olunur. Ağrı adətən hərəkət zamanı yaranır. Remissiya dövründə iltihab əlamətləri (şişkinlik və qızartı) adətən olmur, kəskinləşmə zamanı isə onlar yenidən meydana çıxa bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Epididimit əlamətləri olan kişinin diaqnostik proqramına aşağıdakı testlər daxil ola bilər:
- Ümumi klinik sidik analizi, tez-tez leykositlərin normadan artıq olduğu aşkar edilir;
- Xaya kisəsi orqanlarının ultrasəs müayinəsi, hansı ki, ödem və qan dövranının pozulması nəticəsində xaya artacağının böyüməsini aşkar etməyə, həmçinin formalaşan absesi diaqnostika etməyə imkan verir;
- Böyrəklərin ultrasəs müayinəsi və Sidik kisəsinin yanaşı patologiyanı istisna etmək üçün;
- xlamidiyalar, mikoplazmalar, qonokoklar üzrə PZR testi;
- vərəm üzrə müayinə.
Diaqnostika yalnız diaqnozun dəqiqləşdirilməsinə və oxşar xəstəliklərin, xüsusən toxum ciyəsinin burulmasının istisna edilməsinə deyil, həm də artacaqdakı iltihabi prosesin ən ehtimal olunan səbəbinin aşkar edilməsinə yönəlmişdir.
Xidmətlər
Müalicə
Kəskin prosesin ilkin mərhələlərinin müalicəsi konservativ terapiyanın aparılmasını nəzərdə tutur. Onun qeyri-effektivliyi və ağırlaşmış hallarda cərrahi müdaxilə məsələsi gündəmə gələ bilər. Operativ müalicə üçün göstərişlər və əməliyyatın həcmi hər bir pasiyent üçün fərdi olaraq həkimlər konsiliumu tərəfindən müəyyən edilir.
Xaya artacağının xroniki iltihabı dərman müalicəsi və fizioterapiya prosedurlarının aparılmasını tələb edir. Xəstəliyin bu formasında, bir qayda olaraq, əməliyyatlar icra edilmir.
Kəskin epididimitin simptomlarını aradan qaldırmaq üçün müalicənin əsasını antibakterial terapiya təşkil edir. Antibiotik seçərkən uroloq kişinin yaşını, yanaşı xəstəliklərin mövcudluğunu və iltihabi prosesin ifadəlilik dərəcəsini nəzərə alır. Çətin klinik hallarda həkim bakterioloji müayinənin və PZR testinin nəticələrinə əsaslanır.
Xroniki epididimitdə mikroblu törədicinin səbəbkar rolu ikinci plana keçir. Onun ilkin olaraq yaratdığı patoloji proses mikrotsirkulyasiyanın pozulması, durğunluq halları və sekretor pozğunluqlarla dəstəklənir. Buna görə də konservativ müalicə proqramına antibiotiklər yalnız xəstəliyin kəskinləşməsi dövründə əlavə edilir. Terapiyanın əsasını fizioterapiya prosedurları və qan təchizatını yaxşılaşdıran preparatlar təşkil edir.
Xəstəliyin kəskin formasında cərrahi müdaxilə patoloji prosesin ağır gedişi zamanı aparılır. Əməliyyatın həcmi xaya kisəsi orqanlarının zədələnmə dərəcəsi ilə müəyyən edilir. Belə ki, bütün artacanı əhatə edən irinli proses zamanı onun tamamilə çıxarılması (epididimektomiya) aparılır. Əgər destruktiv dəyişikliklər məhduddursa, onda yalnız orqanın zədələnmiş hissəsi çıxarılır. Əgər əməliyyat zamanı xayanın nekrozu aşkar edilərsə, bu, onun çıxarılması üçün göstərişdir (orxektomiya).
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra əməliyyat yarasının antiseptiklərlə işlənməsi aparılır və steril sarğılar qoyulur. Bir neçə gün ərzində pasiyent infeksion-iltihabi ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almaq üçün antibiotiklər qəbul edir.
Əgər irinli proses xayaya keçibsə və gonda çıxarılıbsa, əməliyyatdan sonrakı dövrdə testosteron səviyyəsi araşdırılmalıdır. Androgen çatışmazlığı olduqda androloq əvəzedici hormon terapiyası seçir.
Profilaktika
Xaya artacağında iltihabi prosesin inkişafı riskini azaltmaq üçün aşağıdakılar tövsiyə olunur:
- təsadüfi cinsi əlaqələr zamanı prezervativdən istifadə etmək (cinsi infeksiyanın ötürülməsi ehtimalını azaltmağa imkan verir);
- sidik-cinsiyyət sistemi xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək;
- soyumaqdan çəkinmək;
- bağırsağın nizamlı boşalması üçün onun funksiyasını normallaşdırmaq.
Yadda saxla!
Kəskin epididimitin təxminən hər onuncu halı xaya kisəsi travması ilə əlaqədardır. Patoloji prosesə xaya artacağının ikincili cəlb olunması ehtimalını əmələ gəlmiş hematomalar (qan sızmaları) artırır. Bu faktı nəzərə alaraq, xaya kisəsi orqanlarına ehtiyatla yanaşmaq lazımdır və əgər hər hansı səbəbdən onlar zərbəyə və ya sıxılmaya məruz qalıbsa, ilk fürsətdə uroloqa müraciət etmək vacibdir (hətta simptomlar olmadıqda belə).
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostik və müalicə prosesinə uroloq cavabdehdir. Həkim terapiyanı seçir və onun effektivliyinə nəzarət edir.
Yoluxmanın əsas yolları aşağıdakılar hesab olunur:
- törədicilərin toxumçıxarıcı axar boyunca daxil olması – ən çox rast gəlinən variantdır, bu zaman infeksiya aşağı şöbələrdən yuxarıya doğru qalxır;
- törədicinin qan axını ilə daxil olması – məsələn, angina zamanı, dərialtı toxumanın irinli iltihabında bakteriyalar ilkin ocaqdan xayanın əlavə hissəsinə çata və iltihaba səbəb ola bilər;
- limfa mayesinin axını ilə daxil olması – adətən çanaq orqanlarında iltihab olduqda baş verir;
- xayadan əlavə hissəyə daxil olması – bu variant çox vaxt virus mənşəli olduqda rast gəlinir.
Müalicə olmadıqda, xayanın əlavə hissəsindəki kəskin proses absesin inkişafı ilə irinli-dağıdıcı formaya keçə bilər. Sonuncu təcili cərrahi müdaxilə – irinli boşluğun açılması və drenajı üçün göstərişdir.
Təxminən xəstələrin 15%-ində kəskin epididimit xroniki formaya keçə bilər. Bu halda xayanın əlavə hissəsində distrofik və sklerotik proseslər inkişaf edir, bunun nəticəsində toxumçıxarıcı axarların keçiriciliyi pozulur və kişi sonsuzluğunun obstruktiv forması inkişaf edir (spermatozoidlərin daşınması pozulur). Epidemioloji tədqiqatların göstərdiyi kimi, birtərəfli epididimoorxitdən sonra infertilliyin yayılması 20-30%, ikitərəfli prosesdən sonra isə təxminən 80%-dir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
