Hepatomeqaliya – qaraciyərin anormal böyüməsi və diffuz dəyişiklik əlamətləri ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyətdir. Bu, müstəqil xəstəlik deyil, viral hepatitlərdən başlayıb sirroza qədər müxtəlif patologiyaların çoxsaylı simptomlarından biri kimi çıxış edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qaraciyərin böyüməsi
- qaraciyər ölçüsünün artması
Xəstəlik haqqında
Normada qaraciyər nisbətən yumşaq konsistensiyaya malikdir. Palpasiya zamanı onun aşağı kənarı sağ qabırğa qövsü altında müəyyən edilə bilər, lakin o, 1–2 sm-dən artıq çıxmamalıdır. Orqanın sağ orta körpücük xətti boyunca ölçüsü 12 sm-dən çox olduqda və ya epiqastral zonada (günəş kələfi nahiyəsində) asanlıqla palpasiya olunduqda patoloji böyümədən danışılır.
Səbəbləri
Hepatomeqaliya çoxsaylı xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Ən çox qaraciyərin böyüməsi qaraciyərin yağlı xəstəliyi səbəbindən baş verir; damar pozğunluqları (qapı venasının zədələnməsi, tromboz, venoz durğunluq və s.) də onun səbəbi ola bilər.
Hepatomeqaliyanın digər səbəbləri bunlardır:
- Qaraciyərin kəskin infeksion-iltihabi zədələnmələri (hepatitlər, infeksion mononukleoz, qeyri-spesifik xolangit və s.);
- Orqanın özündə və ya ətraf strukturlarda xoşxassəli və bədxassəli yenitörəmələr;
- Amiloidoz;
- Hemoxromatoz;
- Qida zəhərlənmələri;
- Qaraciyərin yağlı xəstəliyi;
- Bəzi ürək-damar patologiyaları.
Hepatomeqaliya riski daha yüksək olan insanlar:
- Endokrin pozğunluqlardan əziyyət çəkənlər;
- Sistematik olaraq alkoqollu içkilər qəbul edənlər, bu zaman alkoqolun möhkəmliyi rol oynamır;
- Çoxlu müxtəlif dərman preparatları qəbul edənlər;
- Dərman vasitələrindən təyinatına uyğun istifadə etməyərək dozanı artıran və ya qəbul sxemini dəyişənlər;
- Kimya sahəsindəki müəssisələrdə işləyirlər;
- Piylənmədən əziyyət çəkirlər;
- Az hərəkət edirlər.
Orqanın mexaniki zədələnmələri, autoimmun vəziyyətlər, qaraciyər sisteminin anadangəlmə inkişaf qüsurları da qaraciyərin patoloji böyüməsinə səbəb ola bilər.
Təsnifat
Ağırlıq dərəcəsinə görə hepatomeqaliya aşağıdakı kimi olur:
- Mülayim: orqanın toxumalarında yalnız instrumental müayinə zamanı görünən cüzi dəyişikliklər baş verir;
- İfadəli: qaraciyər normadan xeyli böyüyür və qarın boşluğunun qonşu orqanlarını sıxışdıra bilər.
Əksər hallarda mütəxəssislər xəstəliyin inkişaf səbəbini nəzərə alaraq sindromu bir neçə tipə bölürlər. Hepatomeqaliya endokrin zədələnmələr, intoksikasiya, travma, qan dövranı pozğunluqları və s. Ilə şərtlənə bilər. Diaqnozun qoyulmasında patoloji dəyişikliklərin lokalizasiyası da nəzərə alınır.
Klinik mənzərə
Klinik mənzərə ilkin xəstəliklə müəyyən olunur. Qaraciyərin mülayim böyümə forması uzun müddət özünü göstərməyə bilər, xüsusilə gənclərdə. Yetkinlərdə ifadəli hepatomeqaliya zamanı simptomlar bunlar olur:
- Sağ tərəfdə qabırğaların altında narahatlıq, ağrı, hərəkət zamanı daha intensiv olan;
- Ağız boşluğundan xoşagəlməz qoxu;
- Meteorizm (bağırsaqlarda qazların artmış əmələ gəlməsi);
- Ishalla növbələşən qəbizlik;
- Ürəkbulanma, xüsusilə qida qəbulundan, alkoqoldan sonra özünü göstərən;
- Dərinin qaşınması;
- Iştahanın azalması;
- Bədəndə petexiyalar tipli səpgilər;
- Yuxu pozğunluqları;
- Emosional sabitsizlik.
Virus hepatiti fonunda yaranmış hepatomeqaliya dərinin və göz skleralarının, selikli qişaların saralması, orqanizmin ümumi intoksikasiya simptomları ilə müşayiət olunur. Sirroz zamanı qaraciyər nəzərəçarpacaq dərəcədə sərtləşir, tez-tez qanaxmalar yarana bilər, ürəkbulanma və epiqastrium nahiyəsində ağrı isə daimi xarakter daşıyır.
Hepatomeqaliya xoşxassəli və ya bədxassəli yenitörəmələr tərəfindən provokasiya edildiyi halda, şiş tərəfdə qarının həcmi arta bilər. Xəstəni ağrı, dispeptik əlamətlər (qidanın həzm olunmasının pozulmaları) narahat edir, qarın boşluğunda sərbəst maye toplanır.
Qaraciyərin toksik zədələnməsi zamanı ən çox aparıcı əlamət yalnız orqanın patoloji böyüməsi olur. Bəzi hallarda dözülməz dəri qaşınması, ürəkbulanma, dərinin, göz ağlarının və selikli qişaların saralması yaranır.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkimin yerində müayinə zamanı ilkin tədbirləri bunlardır:
- Xəstənin sorğulanması, anamnezinin, şikayətlərinin toplanması;
- Dəri örtüklərinin, selikli qişaların, göz skleralarının rənginin qiymətləndirilməsi;
- Perkussiya (döymə), qaraciyərin palpasiya olunması, onun yerləşməsinin və ölçüsünün müəyyən edilməsi.
Hepatomeqaliya səbəbini müəyyən etmək və orqanın böyüməsini obyektiv qiymətləndirmək üçün laborator-instrumental müayinə metodlarının kompleksi təyin edilir. Buna daxildir:
- Qaraciyərin və qarın boşluğunun digər orqanlarının ultrasəs müayinəsi;
- Qaraciyər biopsiyası (yenitörəmə şübhəsi olduqda);
- Ümumi klinik qan analizi;
- Biokimyəvi qan analizi;
- Infeksiyalar üçün PZR.
Zərurət olduqda, qarın boşluğu orqanlarının MKT, radioizotop skanlaması, doppleroqrafiya ilə USM və digər müayinə üsullarını əhatə edən genişləndirilmiş diaqnostika təyin edilir.
Müalicə
Terapiya taktikası ilkin xəstəliyə görə müəyyən edilir.
Müalicədə istifadə olunan dərman preparatları sırasına aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Hepatoprotektorlar;
- Virus əleyhinə vasitələr;
- Antibiotiklər;
- Antikoaqulyantlar;
- Hormonal preparatlar;
- Ürək preparatları.
Detoksikasiya tədbirləri aparılır, elektrolit balansı bərpa olunur.
Hepatomeqaliyanın müalicəsində təkcə düzgün seçilmiş dərman vasitələri deyil, həm də xəstənin qidalanmasının, həyat tərzinin korreksiyası son dərəcə böyük əhəmiyyət daşıyır. Alkoqoldan, yağlı məhsullardan, qızardılmış, ədviyyatlı, marinad edilmiş yeməklərdən, sürətli karbohidratlardan, ədviyyatlardan tamamilə imtina etmək lazımdır. Həkim orqanizmdə zəruri mikroelementlərin tələb olunan səviyyəsini saxlamaq üçün lazım olan minerallar və vitaminlər kompleksini təyin edə bilər.
Qaraciyərin onkoloji zədələnmələrində şüa, radio- və ya kimyaterapiya təyin olunur. Abses olduqda drenaj aparılır.
Əgər konservativ terapiyadan effekt yoxdursa və ya hepatomeqaliyaya və digər simptomlara səbəb olmuş xəstəlik qabaqcıl mərhələdədirsə, cərrahi müalicə göstərişdir. Ən mürəkkəb hallarda orqanın zədələnmiş hissəsinin çıxarılması və ya qaraciyər transplantasiyası barədə qərar qəbul edilir.
Reabilitasiya
Proqnozlar hepatomeqaliyaya səbəb olan ilkin xəstəliyə, pasiyentin yaşına və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə, aparılan müalicənin taktikasına bağlıdır. Reabilitasiya zamanı aşağıdakılar vacibdir:
- Alkoqoldan və ağır fiziki yüklərdən imtina etmək;
- Qidalanmaya diqqət etmək;
- Maye qəbulu rejiminə riayət etmək;
- Hamamlara, saunalara, hovuzlara və ictimai çimərliklərə getməmək;
- Kənar şəxslərlə, yaxın zamanda xəstələnmiş qohumlar və dostlarla təmasları minimuma endirmək;
- Orqanizmin soyumasına yol verməmək.
Müalicə edən həkim pasiyentin orqanizminin xüsusiyyətlərini və onun hazırkı vəziyyətini nəzərə alaraq reabilitasiya dövrü üçün fərdi tövsiyələr verəcəkdir. Təyinatlara ciddi şəkildə riayət etmək və preparatların qəbulu sxeminə müstəqil düzəlişlər etməmək çox vacibdir.
Profilaktika
Qaraciyərin zədələnməsi və sonrakı hepatomeqaliya riskini azaltmaq üçün bunlar lazımdır:
- Sağlamlığa nəzarət etmək, kəskin və xroniki patologiyaların vaxtında müalicəsini aparmaq;
- Mütəmadi olaraq profilaktik müayinələrdən keçmək və analizlər vermək;
- Balanslaşdırılmış qida rasionuna riayət etmək, potensial zərərli məhsulları (fast-fud, qızardılmış və hisə verilmiş məhsullar, kəskin ədviyyatlar, snəklər və s.) məhdudlaşdırmaq;
- Istənilən gücdə olan alkoqollu içkilərin qəbulunu maksimum dərəcədə azaltmaq;
- Sistem təsirli dərman preparatları ilə özbaşına müalicə ilə məşğul olmamaq;
- Qəbul edilən ağrıkəsiciləri, hərarətsalıcıları və digər reseptsiz vasitələri annotasiyada göstəriləndən uzun müddət istifadə etməmək;
- Sağlam həyat tərzi sürmək, piylənmənin və hipodinamiyanın qarşısını almaq;
- Zərərli maddələrlə işləyərkən təhlükəsizlik texnikasına riayət etmək.
İrsi və ya anadangəlmə qaraciyər xəstəlikləri olan pasiyentlər mütəxəssislərin dispanser nəzarətində olmalı və öz vəziyyətlərini daimi olaraq nəzarətdə saxlamalıdırlar.
Yadda saxla!
Hepatomeqaliya müxtəlif xəstəlikləri müşayiət edə bilər və onlar həmişə birbaşa qaraciyərlə əlaqəli olmur. Bəzi hallarda sindromun uzunmüddətli, hətta xroniki gedişi ürək-damar patologiyalarından əziyyət çəkən insanlar üçün xarakterikdir. Ən çox anadangəlmə ürək qüsurundan söhbət gedir. Yaşlı insanlarda hepatomeqaliya çox vaxt keçirilmiş infarktdan sonra aşkar edilir. Neoplastik proseslərdə kolossal dəyişikliklər baş verir: qaraciyər o qədər böyüyür ki, onun çəkisi ayrı-ayrı hallarda 20 kq-a qədər çata bilər.
Hepatomeqaliya hallarının böyük əksəriyyəti düzgün olmayan həyat tərzi ilə bağlıdır, deməli, düzgün yanaşma ilə proses geridönəndir. Öz sağlamlığınıza nəzarət etmək, sağlam qidalanma prinsiplərinə riayət etmək, alkoqoldan sui-istifadə etməmək çox vacibdir. Dərmanları sadəcə belə, ehtiyat üçün qəbul etmək olmaz və nasazlıq əlamətləri varsa, mütləq peşəkar həkimlərdən kömək istəmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Bəli, dolayısı ilə ovuc dərisinin qızarması, xüsusilə bədəndə səpkilər, ürəkbulanma, dilin qızarması və sağ böyrəkaltı nahiyədə iynələnmə ilə birlikdə, qaraciyər zədələnməsindən xəbər verə bilər. Lakin belə diaqnozlar qiyabi qoyulmur. Təhlükəli vəziyyətləri istisna etmək üçün müayinədən keçmək lazımdır.
Tam olaraq yox. Əgər törəmə kiçikdirsə, qonşu orqanların və qaraciyərin işinə təsir göstərmirsə, hepatomeqaliya mülayimdirsə və ümumi vəziyyət yaxşıdırsa, gözləmək və müşahidə etmək olar. Daha dəqiq demək yalnız müayinədən sonra mümkündür.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
