Kəskin koronar sindrom ürək əzələsinin qanla təchizatının qəfil pozulması ilə gedən vəziyyətlərin ümumi adıdır: qeyri-stabil stenokardiya və miokard infarktı. Döş qəfəsində şiddətli ağrı ilə özünü göstərir və təcili tibbi yardım tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- KKS
- kəskin koronar çatışmazlıq
- qeyri-stabil stenokardiya
- ST seqmentinin qalxması ilə və qalxması olmadan miokard infarktı
Xəstəlik haqqında
Ürək əzələsi (miokard) koronar arteriyalar vasitəsilə qanla təchiz olunur. Bu arteriyalarda illər ərzində aterosklerotik lövhələr toplanır. Lövhə çatladıqda və ya səthi zədələndikdə onun üzərində tromb əmələ gəlir, damar qəfildən daralır və ya tam tutulur. Miokardın bir hissəsi oksigen almır və qan axını tez bərpa olunmazsa, bu sahənin hüceyrələri ölməyə başlayır.
«Kəskin koronar sindrom» termini həkimlərin ilk saatlarda, diaqnoz tam dəqiqləşməzdən əvvəl istifadə etdiyi ümumi anlayışdır. Sonra EKQ və analizlərə əsasən konkret diaqnoz qoyulur: ST qalxması ilə infarkt, ST qalxması olmadan infarkt və ya qeyri-stabil stenokardiya. Ürək-damar xəstəlikləri dünyada ölüm səbəbləri arasında ilk yerdədir və kəskin koronar sindrom onların ən təhlükəli təzahürüdür. Daha çox orta və yaşlı insanlarda, ürək-damar risk amilləri olanlarda rast gəlinir, lakin siqaret çəkən gənclərdə də inkişaf edə bilər.
Müalicənin nəticəsi birbaşa vaxtdan asılıdır: arteriya nə qədər tez açılsa, ürək əzələsi bir o qədər çox xilas olunur. Ona görə əlamətlər yarandıqda dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Səbəbləri
Əsas səbəb koronar arteriyaların aterosklerozudur. Aterosklerozun inkişafını sürətləndirən və lövhənin çatlamasına şərait yaradan risk amilləri:
- siqaret çəkmə — damar divarını zədələyir, tromb əmələgəlməsini artırır; passiv siqaret çəkmə də zərərlidir;
- arterial hipertenziya — damar divarına daimi yüklənmə yaradır;
- yüksək xolesterin — xüsusən «pis» xolesterin lövhələrin əsas tərkib hissəsidir;
- şəkərli diabet — damarların zədələnməsini sürətləndirir, ağrısız infarkt riskini artırır;
- piylənmə, az hərəkətli həyat tərzi, qeyri-sağlam qidalanma;
- yaş və cins — yaş artdıqca risk yüksəlir; kişilərdə daha erkən, qadınlarda menopauzadan sonra;
- ailədə erkən ürək-damar xəstəlikləri;
- xroniki böyrək xəstəliyi, xroniki stress, depressiya.
Daha nadir səbəblər: koronar arteriyanın spazmı, disseksiyası (xüsusən gənc qadınlarda, o cümlədən hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövrdə), emboliya, kokain və digər stimulyatorların istifadəsi. Ağır anemiya, qızdırma, ritm pozuntusu kimi hallar ürəyin oksigenə tələbatını artıraraq mövcud daralma fonunda işemiyaya səbəb ola bilər.
Təsnifat
- ST seqmentinin qalxması ilə miokard infarktı — arteriya adətən tam tutulub; mümkün qədər tez reperfuziya (qan axınının bərpası) tələb edir;
- ST seqmentinin qalxması olmadan miokard infarktı — arteriya qismən tutulub, qanda miokardın zədələnmə markerləri yüksəlib;
- qeyri-stabil stenokardiya — işemiya əlamətləri var, lakin zədələnmə markerləri yüksəlməyib; yaxın vaxtda infarkt riski yüksəkdir.
Bu bölgü müalicə taktikasını və təcili koronaroqrafiyanın vaxtını müəyyən edir.
Klinik mənzərə
Kəskin koronar sindromun əsas əlaməti döş qəfəsində ağrı və ya narahatlıq hissidir. Tipik əlamətlər:
- döş sümüyünün arxasında sıxıcı, basıcı, yandırıcı ağrı və ya ağırlıq hissi;
- ağrının sol qola, çiyinə, boyuna, alt çənəyə, kürəyə və ya qarnın yuxarı hissəsinə yayılması;
- ağrının istirahətdə yaranması və ya 15–20 dəqiqədən çox davam etməsi, əvvəlki stenokardiyanın tezləşməsi və ağırlaşması;
- nəfəs darlığı;
- soyuq tər, solğunluq;
- ürəkbulanma, qusma;
- başgicəllənmə, halsızlıq, bayılma;
- ölüm qorxusu, güclü narahatlıq.
Yaşlılarda, qadınlarda və diabetli insanlarda əlamətlər qeyri-tipik ola bilər: yalnız nəfəs darlığı, qəfil halsızlıq, ürəkbulanma və ya qarnın yuxarı hissəsində ağrı. Belə hallar tez-tez «mədə ağrısı» və ya «yorğunluq» kimi qiymətləndirilir və müraciət gecikir.
Təcili 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər döş qəfəsində ağrı və ya sıxılma hissi bir neçə dəqiqədən artıq davam edir, istirahətdə keçmir, tər, nəfəs darlığı, ürəkbulanma, bayılma ilə müşayiət olunur. Gözləmək, özünüz maşın sürmək və ya «səhərə qədər baxaq» demək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika təcili yardım maşınında başlayır və müalicə ilə paralel aparılır. Həkim ağrının xarakterini, başlama vaxtını, risk amillərini və qəbul edilən dərmanları soruşur, təzyiqi və nəbzi ölçür, ürəyi və ağciyərləri dinləyir. Əsas müayinələr:
- EKQ — ilk təmasdan sonra mümkün qədər tez, ideal olaraq təcili yardım maşınında; ST seqmentinin qalxmasını aşkar edir və müalicə taktikasını müəyyənləşdirir; dəyişikliklər dinamikada izlənir;
- yüksək həssas troponin — ürək əzələsinin zədələnməsinin göstəricisi; bir neçə saat fərqlə təkrar ölçülür;
- exokardioqrafiya — ürəyin yığılma funksiyasını, zədələnmiş sahəni və ağırlaşmaları göstərir;
- koronaroqrafiya — tutulmuş arteriyanı aşkarlamaq və eyni zamanda stentləmə ilə müalicə etmək üçün;
- laborator müayinələr — qanın ümumi analizi, koaqulogramma, elektrolitlər, kreatinin, qlükoza, lipid spektri.
Differensial diaqnostika ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, aortanın disseksiyası, perikardit, pnevmotoraks, qida borusu və mədə xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- qəfil ürək dayanması, mədəciklərin fibrilyasiyası — ən çox ilk saatlarda;
- kəskin ürək çatışmazlığı, ağciyər ödemi, kardiogen şok;
- ürək ritminin və keçiriciliyin pozulması;
- ürək divarının cırılması, mitral qapağın zədələnməsi;
- perikardit;
- sol mədəciyin anevrizması, ürək boşluğunda tromb və emboliyalar, o cümlədən insult;
- xroniki ürək çatışmazlığı, təkrar infarkt.
Müalicə
Müalicə təcili yardım maşınında başlayır və ixtisaslaşdırılmış kardiologiya mərkəzində davam etdirilir. Məqsəd tutulmuş arteriyada qan axınını bərpa etmək, yeni tromb əmələgəlməsinin qarşısını almaq və ağırlaşmaları önləməkdir.
Reperfuziya. ST qalxması ilə infarktda tutulmuş arteriya mümkün qədər tez açılmalıdır — əsas üsul təcili koronaroqrafiya ilə stentləmədir (perkutan koronar müdaxilə). Bu imkan vaxtında olmadıqda trombolitik terapiya aparılır. ST qalxması olmayan formada koronaroqrafiyanın vaxtı riskin dərəcəsinə görə müəyyən edilir: yüksək riskdə — təcili, digər hallarda — ilk saatlar və ya günlər ərzində.
Dərman müalicəsi (preparatları və müddəti yalnız həkim seçir):
- antitrombositar preparatlar — adətən iki preparatın birlikdə istifadəsi (ikili antitrombositar müalicə); stentin və arteriyanın yenidən trombozunun qarşısını alır;
- antikoaqulyantlar — kəskin dövrdə;
- yüksək intensivlikli statinlər — xolesterini azaldır, lövhəni stabilləşdirir;
- beta-blokatorlar, AÇF inhibitorları və digər ürəyi qoruyan preparatlar — göstərişə görə;
- nitratlar — ağrının aradan qaldırılması üçün, təzyiq aşağı olmadıqda.
Cərrahi müalicə. Çoxdamarlı zədələnmədə və ya stentləmə mümkün olmadıqda aorto-koronar şuntlama aparılır.
Təcili yardım gələnə qədər fiziki fəaliyyəti dayandırmaq, oturmaq, sıxan paltarı boşaltmaq və dispetçer həkimin göstərişlərinə əməl etmək lazımdır. Ağrını «ürək damcıları» ilə keçirməyə çalışmaq, özünüz xəstəxanaya getmək və ya təcili yardımı gecikdirmək olmaz. Taburcu olduqdan sonra təyin edilmiş preparatları özbaşına dayandırmaq qəti qadağandır.
Reabilitasiya
- kardioreabilitasiya proqramı — həkim nəzarəti altında tədricən artırılan məşqlər, təhsil, psixoloji dəstək;
- ikili antitrombositar müalicənin həkimin təyin etdiyi müddət ərzində fasiləsiz qəbulu;
- siqaretdən tam imtina;
- təzyiqin, xolesterinin və şəkərin hədəf səviyyələrdə saxlanılması;
- işə, maşın sürməyə və cinsi həyata qayıdışın həkimlə müzakirəsi;
- depressiya və narahatlıq əlamətlərinə diqqət — onlar bərpanı ləngidir və müalicə tələb edir.
Profilaktika
- siqareti tərk etmək və passiv siqaret çəkmədən qaçmaq;
- sağlam qidalanma — tərəvəz, meyvə, balıq, tam taxıl; duz, şəkər və doymuş yağların azaldılması;
- müntəzəm fiziki aktivlik — həftənin çox günü orta intensivlikli yeriş və ya digər hərəkət;
- sağlam bədən çəkisini saxlamaq;
- arterial təzyiqin, xolesterinin, qan şəkərinin müntəzəm yoxlanılması və müalicəsi;
- stabil stenokardiyası olanlarda ağrının xarakteri dəyişdikdə vaxtında müraciət;
- ailə üzvlərini infarkt əlamətləri və 103-ə zəng etmək qaydası ilə tanış etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kəskin əlamətlərdə dərhal 103-ə zəng edin. Kəskin dövrdən sonra müşahidə və risk amillərinin nəzarəti ilə kardioloq məşğul olur; profilaktik müayinələri ailə həkimi və ya terapevt aparır.
Yadda saxla!
Kəskin koronar sindromda vaxt — ürək əzələsidir.
- Döş qəfəsində beş dəqiqədən çox davam edən və ya istirahətdə keçməyən ağrı, xüsusən tər, nəfəs darlığı və ürəkbulanma ilə — dərhal 103-ə zəng edin.
- Özünüz maşın sürərək xəstəxanaya getməyin.
- Qadınlarda, yaşlılarda və diabetlilərdə infarkt ağrısız, yalnız halsızlıq və nəfəs darlığı ilə keçə bilər.
- Stentləmədən sonra antitrombositar preparatları kardioloqla razılaşdırmadan dayandırmayın — bu, stentin trombozuna səbəb ola bilər.
Faydalı Məqalələr
İnfarkt öncəsi vəziyyət
İnfarkt öncəsi vəziyyət — adətən birbaşa kəskin miokard infarktından əvvəl gələn təhlükəli, kritik vəziyyətdir. Onun səbəbi ürək əzələsinin…
İstiqamət: Kardiologiya
Ürək xəstəliklərinin diaqnostikasında veloerqometriya
Ürəyin işemik xəstəliyi – əsasında ürək əzələsini (miokardı) qanla təmin edən koronar (ürək) arteriyalarında qan dövranının pozulması duran…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
İnfarkt kəskin koronar sindromun formalarından biridir. KKS ümumi termindir və həm miokard infarktını, həm də qeyri-stabil stenokardiyanı əhatə edir. İlk saatlarda həkimlər bu termini istifadə edir, müayinədən sonra isə dəqiq diaqnoz qoyulur.
Fiziki fəaliyyəti dayandırın, oturun və ya yarımoturaq vəziyyətdə uzanın, dərhal 103-ə zəng edin. Həkim əvvəllər nitrat preparatı təyin edibsə və təzyiq aşağı deyilsə, onun göstərişinə uyğun istifadə edin. Aspirin qəbulu barədə dispetçer həkimlə məsləhətləşin — onu yalnız onun göstərişi ilə və allergiya olmadıqda qəbul edin. Tək qalmayın və qapını açıq saxlayın.
İkili antitrombositar müalicə adətən bir neçə aydan bir ilə qədər, bəzi hallarda daha uzun davam edir; sonra bir preparat davam etdirilir. Statinlər və digər profilaktik dərmanlar isə çox vaxt həyat boyu qəbul edilir. Müddəti kardioloq müəyyən edir.
Qadınlarda, eləcə də yaşlılarda və diabetli insanlarda klassik döş ağrısı olmaya bilər. Əvəzinə qəfil halsızlıq, nəfəs darlığı, ürəkbulanma, kürək və ya çənə ağrısı ön planda ola bilər. Belə əlamətlər də ciddi qəbul edilməlidir.
Bəli, vaxtında müalicə alan pasiyentlərin çoxu işə və adi fəaliyyətinə qayıdır. Bunun üçün kardioreabilitasiya, dərmanların müntəzəm qəbulu və həyat tərzinin dəyişdirilməsi vacibdir. Fiziki yüklənməni, maşın sürməyi və cinsi həyatı nə vaxt bərpa etmək olacağını kardioloq fərdi olaraq müəyyən edir.
Bəli, daha nadir olsa da, gənclərdə də kəskin koronar sindrom rast gəlinir. Əsas səbəblər siqaret, irsi yüksək xolesterin, diabet, stimulyatorların istifadəsi və koronar arteriyanın spazmı və ya disseksiyasıdır. Yaşdan asılı olmayaraq, tipik döş ağrısı zamanı təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Kardiologiya üzrə xəstəliklər
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
- Atrioventrikulyar blokada
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Klinikada fərdi hazırlanmış stent-qraftın tətbiqi ilə qarın aortası anevrizmasının uğurlu endoprotezlənməsinin klinik nümunəsi
Qarın aortasının anevrizması (QAA) — aortanın 3 sm-dən çox genişləndiyi və ya diametrinin normal ölçünü 1,5 dəfə üstələdiyi…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
