İstmiko-servikal çatışmazlıq hamiləliyin ikinci trimestrində uşaqlıq boynunun ağrısız qısalması və açılmasıdır. Gec düşük və vaxtından əvvəl doğuşun səbəblərindən biridir; vaxtında aşkar edildikdə tikiş və ya proqesteronla hamiləliyi qorumaq mümkündür.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Uşaqlıq boynunun çatışmazlığı
- servikal çatışmazlıq
- İSÇ
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq boynu hamiləlik boyu bağlı qalaraq dölü uşaqlıq boşluğunda saxlayır və yalnız doğuşa yaxın yumşalır, qısalır və açılır. İstmiko-servikal çatışmazlıqda bu proses vaxtından əvvəl – çox vaxt hamiləliyin ikinci trimestrində – yığılmalar və ağrı olmadan başlayır.
Nəticədə döl kisəsi açılmış servikal kanala sallana, infeksiyalaşa və partlaya bilər, bu da gec düşük və ya çox erkən doğuşa səbəb olur. Problem çox vaxt əvvəlki hamiləliyin ikinci trimestrdə ağrısız itirilməsindən sonra aşkar edilir. İlk hamiləlikdə isə çox vaxt heç bir əlamət vermir və yalnız USM-də uşaqlıq boynunun qısalması ilə özünü göstərir.
Müasir yanaşmada uşaqlıq boynunun uzunluğu transvaginal USM ilə ölçülür və risk qrupundakı qadınlarda erkən profilaktik tədbirlər görülür. Vaxtında aşkar edilmiş istmiko-servikal çatışmazlıq hamiləliyin uğurla davam etdirilməsinə mane olmur: düzgün müşahidə və müalicə ilə bir çox qadın uşağını vaxtında və ya vaxta yaxın dünyaya gətirir.
Səbəbləri
İstmiko-servikal çatışmazlıq uşaqlıq boynunun toxumasının mexaniki və ya funksional zəifliyi ilə bağlıdır. Çox vaxt bir neçə amil birlikdə rol oynayır, bəzi hallarda isə səbəb müəyyən edilmir.
- uşaqlıq boynu üzərində əvvəlki əməliyyatlar – konizasiya, geniş ekssiziya; boynun toxumasının bir hissəsinin çıxarılması onun möhkəmliyini azaldır;
- uşaqlıq boynunun travmaları – əvvəlki doğuşlar zamanı dərin cırılmalar, abort və ya diaqnostik prosedurlar zamanı mexaniki genişləndirmə;
- uşaqlığın anadangəlmə anomaliyaları – ikibuynuzlu, arakəsməli uşaqlıq və digər inkişaf qüsurları;
- birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi – bəzi irsi sindromlarda toxumaların elastikliyi və möhkəmliyi azalır;
- uşaqlığın həddindən artıq gərilməsi – çoxdöllü hamiləlik, çoxsululuq; uşaqlıq boynuna düşən təzyiq artır;
- hormonal amillər – proqesteronun təsirinin kifayət etməməsi, boynun vaxtından əvvəl yumşalması;
- infeksiya və iltihab – uşaqlıq yolu və uşaqlıq boynu infeksiyaları boynun yetişməsini sürətləndirə bilər;
- anamnez – əvvəlki hamiləliklərdə ikinci trimestrdə ağrısız düşük və ya çox erkən doğuş ən vacib risk amilidir.
Təsnifat
- travmatik – uşaqlıq boynunun əvvəlki zədələnmələri və əməliyyatlarından sonra;
- funksional – hormonal və ya birləşdirici toxuma ilə bağlı amillər fonunda;
- anadangəlmə – uşaqlığın inkişaf anomaliyaları ilə birlikdə.
Klinik praktikada həmçinin «anamnezə əsaslanan», «USM-ə əsaslanan» və «baxışa əsaslanan» (artıq açılma aşkar edildikdə) hallar fərqləndirilir – bu, müalicə taktikasını müəyyən edir.
Klinik mənzərə
İstmiko-servikal çatışmazlığın əsas xüsusiyyəti onun çox vaxt əlamətsiz getməsidir: qadın ağrı və yığılma hiss etmir, uşaqlıq boynunun qısalması isə yalnız USM-də və ya ginekoloji baxışda aşkar olunur. Buna görə risk qrupundakı qadınlar üçün planlı müayinələr xüsusilə vacibdir.
Mümkün əlamətlər:
- uşaqlıq yolunda təzyiq, ağırlıq, «nəsə aşağı enir» hissi;
- ifrazatın artması və ya xarakterinin dəyişməsi – daha sulu, selikli və ya qanlı ifrazat;
- selikli tıxacın vaxtından əvvəl ayrılması;
- qarnın aşağı hissəsində və beldə yüngül, qeyri-müəyyən narahatlıq;
- tez-tez sidiyə getmə ehtiyacı, kiçik çanaqda dolğunluq hissi;
- su axması – dölyanı mayenin axması.
Bu əlamətlər spesifik deyil və hamiləlikdə başqa səbəblərdən də yarana bilər, lakin ikinci trimestrdə onları heç vaxt nəzərsiz qoymaq olmaz.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- uşaqlıq yolundan su və ya qan axırsa;
- müntəzəm yığılmalar, qarnın aşağı hissəsində dalğavari ağrılar başlayıbsa;
- hərarət yüksəlib, ifrazat xoşagəlməz iyli olubsa;
- uşaqlıq yolunda yad cism hissi və ya güclü təzyiq yaranıbsa.
Belə hallarda dərhal doğum evinə getmək və ya 103-ə zəng etmək lazımdır, evdə gözləmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz anamnez, ginekoloji baxış və transvaginal USM nəticələrinin birlikdə qiymətləndirilməsi əsasında qoyulur. Həkim əvvəlki hamiləliklərin necə bitdiyini, uşaqlıq boynu üzərində əməliyyatları və doğuşlarda ağırlaşmaları ətraflı soruşur.
- anamnez – ikinci trimestrdə ağrısız düşüklər, çox erkən doğuşlar, uşaqlıq boynu əməliyyatları;
- transvaginal USM ilə uşaqlıq boynunun uzunluğunun ölçülməsi – əsas və etibarlı üsuldur; risk qrupunda ikinci trimestrdə müntəzəm aparılır; boynun qısalması və daxili dəliyin huni şəklində açılması diqqət tələb edir;
- güzgü ilə baxış – xarici dəliyin açılmasının, döl kisəsinin vəziyyətinin və ifrazatın xarakterinin qiymətləndirilməsi;
- infeksiyalara müayinə – uşaqlıq yolundan yaxmalar, lazım olduqda bakterioloji əkmə;
- uşaqlığın anomaliyalarının müayinəsi – göstəriş olduqda, adətən hamiləlikdən kənar dövrdə.
Uşaqlıq boynunun barmaqla müayinəsi qısalmanı etibarlı qiymətləndirməyə imkan vermir, ona görə əsas üstünlük transvaginal USM-ə verilir. Bu müayinə hamiləlik üçün təhlükəsizdir və ağrısızdır. Risk qrupundakı qadınlarda ölçmələr ikinci trimestrin əvvəlindən başlayaraq müəyyən fasilələrlə təkrarlanır, boyun qısaldıqca isə müşahidə tezləşdirilir.
Differensial diaqnostika yığılmalarla gedən vaxtından əvvəl doğuş fəaliyyəti, dölyanı mayenin vaxtından əvvəl axması, uşaqlıq boynunun iltihabı və polipi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- gec düşük – hamiləliyin ikinci trimestrində itirilməsi;
- vaxtından əvvəl doğuş – vaxtından əvvəl doğulmuş körpədə tənəffüs və digər problemlər riski;
- xorioamnionit – döl kisəsinin və dölyanı mayenin infeksiyalaşması, ana və döl üçün təhlükəlidir;
- dölyanı mayenin vaxtından əvvəl axması;
- serklyajın ağırlaşmaları – tikişin toxumanı kəsməsi, infeksiya, döl kisəsinin zədələnməsi.
Vaxtında aparılan müşahidə və müalicə bu ağırlaşmaların riskini xeyli azaldır, ona görə nəzarət müayinələrini buraxmamaq vacibdir.
Müalicə
Müalicənin məqsədi uşaqlıq boynunu dəstəkləmək və hamiləliyi mümkün qədər uzatmaqdır. Taktika anamnezdən, hamiləliyin müddətindən, USM nəticələrindən və boynun açılma dərəcəsindən asılıdır və mama-ginekoloq tərəfindən fərdi seçilir.
- vaginal proqesteron – USM-də uşaqlıq boynu qısa olduqda vaxtından əvvəl doğuş riskini azaldır; həkimin göstərdiyi müddətdə istifadə olunur;
- serklyaj – uşaqlıq boynuna dairəvi tikişin qoyulması; əvvəlki gec itkilər olduqda planlı, qısalma aşkar edildikdə və ya açılma olduqda təcili şəraitdə aparılır; tikiş adətən hamiləliyin sonuna yaxın və ya doğuş başladıqda çıxarılır;
- mamalıq pessarisi – ayrı-ayrı hallarda, həkimin qərarı ilə;
- infeksiyaların müalicəsi – aşkar edilmiş uşaqlıq yolu infeksiyaları hamiləlikdə icazə verilən preparatlarla müalicə olunur;
- vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsində – dölün ağciyərlərinin yetişməsini sürətləndirən kortikosteroidlər və qadının neonatal reanimasiya imkanları olan doğum evinə köçürülməsi;
- rejim – ağır fiziki yükün azaldılması, cinsi əlaqə ilə bağlı həkim tövsiyələrinə əməl edilməsi.
Uzunmüddətli ciddi yataq rejiminin faydası sübut olunmayıb, üstəlik o, tromboz və əzələ zəifliyi riskini artırır, ona görə fəallıq səviyyəsini həkim fərdi müəyyən edir. Hormonal preparatları özbaşına başlamaq və ya dayandırmaq, tikişdən sonra planlı nəzarətləri buraxmaq olmaz. Ailənin dəstəyi, kifayət qədər yuxu və emosional sakitlik də vacibdir.
Profilaktika
- uşaqlıq boynu əməliyyatlarından sonra hamiləliyi planlaşdırarkən həkimə məlumat vermək;
- əvvəlki gec düşük və ya erkən doğuş olubsa – hamiləlikdən əvvəl məsləhət, erkən müşahidə və profilaktika planı;
- risk qrupunda ikinci trimestrdə uşaqlıq boynunun uzunluğunun müntəzəm ölçülməsi;
- uşaqlıq yolu infeksiyalarının hamiləlikdən əvvəl və hamiləlik zamanı vaxtında müalicəsi;
- abortlardan və uşaqlıq boynunun əsassız instrumental genişləndirilməsindən çəkinmək, kontrasepsiyanı əvvəlcədən planlaşdırmaq;
- hamiləlikdə siqaretdən imtina və ağır fiziki işdən uzaq durmaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hamiləliyi aparan mama-ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Mürəkkəb hallarda, xüsusən təkrarlanan itkilərdə, perinatal mərkəzdə müşahidə tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
İstmiko-servikal çatışmazlıq çox vaxt ağrısız inkişaf edir, ona görə risk qrupundakı qadınlar üçün USM nəzarəti həlledicidir.
- Uşaqlıq yolunda təzyiq hissi və ya ifrazatın dəyişməsi olarsa, həmin gün müraciət edin; su və ya qan axarsa, dərhal doğum evinə gedin və ya 103-ə zəng edin.
- Serklyajdan sonra müntəzəm nəzarətə gəlin və yığılmalar başladıqda dərhal doğum evinə müraciət edin.
- Profilaktik dərmanları həkimin göstərdiyi müddətdə dayandırmayın.
- Əvvəlki itki növbəti hamiləliyin də itiriləcəyi demək deyil – planlı müşahidə şansları əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Əməliyyat anesteziya altında aparılır və qısa çəkir. Sonra yüngül narahatlıq və ifrazat ola bilər. Qadın adətən qısa müşahidədən sonra evə buraxılır.
Bəli. Tikiş planlı şəkildə doğuşdan əvvəl çıxarılır və bundan sonra doğuş təbii yolla baş verə bilər. Doğuş üsulunu mama-ginekoloq mamalıq vəziyyətinə görə müəyyən edir.
Serklyaj uşaqlıq boynuna qoyulan tikişdir, pessari isə uşaqlıq yoluna yerləşdirilən və uşaqlıq boynunu dəstəkləyən silikon halqadır. Hansının uyğun olduğunu həkim anamnezə və USM nəticələrinə görə seçir.
Risk qalır, ona görə növbəti hamiləlikdə erkən müşahidə, uşaqlıq boynunun ölçülməsi və göstəriş üzrə planlı serklyaj və ya proqesteron profilaktikası tövsiyə olunur. Hamiləliyi planlaşdırarkən həkimlə əvvəlcədən görüşmək məsləhətdir.
Əksər hallarda ciddi yataq rejimi tələb olunmur və onun faydası sübut edilməyib. Adətən ağır fiziki yükdən və uzun müddət ayaq üstə qalmaqdan çəkinmək tövsiyə olunur. Fəallığın dərəcəsini vəziyyətinizə görə həkim müəyyən edir.
Bu sual fərdi həll olunur. Uşaqlıq boynunun qısalması, serklyaj, pessari və ya qanlı ifrazat olduqda həkim çox vaxt cinsi əlaqədən müvəqqəti çəkinməyi tövsiyə edir. Qərarı müşahidə aparan mama-ginekoloqla birlikdə qəbul edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
