Süd vəzisi axarlarının ektaziyası döş ucunun arxasındakı süd axarlarının genişlənməsi və divarlarının qalınlaşmasıdır. Əsasən menopauzaya yaxın yaşda rast gəlinir; döş ucundan qatı ifrazat və bəzən iltihabla özünü göstərir, xoşxassəli vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Duktektaziya
- axar ektaziyası
- süd axarlarının ektaziyası
- periduktal mastit
- plazmositar mastit
Xəstəlik haqqında
Süd vəzisi axarlarının ektaziyası (duktektaziya) döş ucunun və areolanın arxasında yerləşən iri süd axarlarının genişlənməsi, divarlarının qalınlaşması və içində qatı sekretin toplanmasıdır. Normada süd vəzisinin kiçik axarları birləşərək bir neçə iri axar əmələ gətirir və bu axarlar döş ucunda açılır. Yaşla bağlı dəyişikliklər, iltihab və digər amillər nəticəsində bu axarlar genişlənir, onların içində hüceyrə qalıqları və yağlı maddələrdən ibarət qatı sekret yığılır, axar divarı ətrafında isə iltihab yarana bilər.
Duktektaziya ən çox qırx-əlli yaşdan sonra, menopauzaya yaxın və ondan sonrakı dövrdə rast gəlinir. Daha gənc yaşda da ola bilər, xüsusən siqaret çəkən qadınlarda; bu halda adətən periduktal mastit şəklində iltihabi forma üstünlük təşkil edir. Nadir hallarda kişilərdə də aşkar edilir.
Bu, xoşxassəli vəziyyətdir və döş xərçəngi riskini artırmır. Çox vaxt heç bir əlamət vermir və mammoqrafiya və ya USM zamanı təsadüfən tapılır. Lakin döş ucundan ifrazat, döş ucunun içəri çəkilməsi və areola altında bərk düyün kimi əlamətlər döş xərçəngini xatırlada bildiyi üçün hər belə dəyişiklik mütləq həkim tərəfindən müayinə olunmalıdır.
Səbəbləri
Duktektaziyanın dəqiq mexanizmi tam aydın deyil. Bəzi hallarda proses yaşla bağlı axar dəyişiklikləri ilə başlayır, digər hallarda isə əvvəlcə axar ətrafında iltihab yaranır və genişlənmə ona sonradan qoşulur. Xəstəliyin inkişafına kömək edən əsas amillər bunlardır:
- Yaşla bağlı involyutiv dəyişikliklər – menopauzaya yaxın dövrdə süd vəzisinin vəzili toxuması tədricən piy toxuması ilə əvəz olunur, axarların divarı elastikliyini itirir və genişlənməyə meylli olur;
- Siqaret çəkmə – periduktal iltihabın əsas risk amilidir; tütünün tərkibindəki maddələr axar divarını zədələyir və onu bakteriyalar üçün həssas edir, siqaret çəkənlərdə iltihab daha tez-tez təkrarlanır və abses, fistula ilə ağırlaşır;
- Hormonal dəyişikliklər – estrogen və digər hormonların səviyyəsinin dəyişməsi axar epitelinin və ətraf toxumanın vəziyyətinə təsir edir;
- Döş ucunun inversiyası – içəri çəkilmiş döş ucu sekretin xaric olunmasını çətinləşdirir və onun axarlarda durğunlaşmasına səbəb olur;
- Keçirilmiş mastitlər və ana südü ilə qidalandırma dövrünün ağırlaşmaları – axar divarında çapıqlaşma və deformasiya qala bilər;
- Bakterial infeksiya – durğunlaşmış sekretə bakteriyaların, o cümlədən anaerob floranın qoşulması iltihabi formanın inkişafına gətirib çıxarır;
- Döş ucunun tez-tez sıxılması – ifrazatı xaric etmək cəhdləri axarı qıcıqlandırır və iltihabı gücləndirə bilər.
Təsnifat
Klinik gedişinə görə duktektaziyanın bir neçə forması ayırd edilir:
- Əlamətsiz ektaziya – heç bir şikayət olmur, genişlənmiş axarlar USM və ya mammoqrafiyada təsadüfən aşkar edilir; çox vaxt yalnız müşahidə kifayət edir;
- İfrazatlı forma – əsas əlamət döş ucundan qatı, rəngli ifrazatdır, iltihab əlamətləri olmaya da bilər;
- Periduktal mastit – axar ətrafında iltihab inkişaf edir: ağrı, qızartı, şişkinlik; bu forma areola altında abses və fistula ilə ağırlaşa bilər və təkrarlanmağa meyllidir.
Formalar bir-birinə keçə bilər: əlamətsiz ektaziya zamanla ifrazat verə, ifrazatlı forma isə iltihabla ağırlaşa bilər.
Klinik mənzərə
Xəstəlik uzun müddət əlamətsiz keçə bilər. Əlamətlər olduqda adətən bir və ya hər iki döşdə areola nahiyəsində cəmləşir:
- döş ucundan ifrazat – qatı, yapışqan, ağ, sarımtıl, yaşıl, qəhvəyi və ya qara rəngli; çox vaxt bir neçə axardan çıxır və sıxdıqda artır;
- döş ucu ətrafında həssaslıq, göynəmə və ya ağrı;
- döş ucunun içəri çəkilməsi – adətən yarıqvari (eninə) formada olur, zaman keçdikcə daimi ola bilər;
- areola altında bərk, bəzən ağrılı düyün – genişlənmiş, sekretlə dolu axar və ya iltihab ocağı;
- döş ucunun qaşınması və qıcıqlanması;
- iltihab zamanı – areola ətrafında qızartı, şişkinlik, yerli istilik, bəzən bədən hərarətinin yüksəlməsi və ümumi halsızlıq;
- abses və fistula – areola kənarında irinli ifrazatın çıxdığı dəlik.
Kişilərdə duktektaziya nadir olsa da, əlamətlər oxşardır və mütləq müayinə tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər döşdə sürətlə artan ağrılı qızartı və şişkinlik, yüksək hərarət və üşütmə yaranıbsa, döşdə yumşalmış, dalğalanan ocaq (abses) hiss olunursa. Döş ucundan qanlı ifrazat, döş ucunun yeni yaranmış çəkilməsi, döşdə və ya qoltuqaltında yeni düyün, dəridə “limon qabığı” görünüşü isə vaxt itirmədən mammoloqa müraciət tələb edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinə mammoloqun qəbulunda başlayır. Həkim şikayətləri, onların nə vaxtdan başladığını, ifrazatın rəngini və miqdarını, siqaret çəkməni, keçirilmiş mastitləri və qəbul edilən dərmanları soruşur, sonra hər iki süd vəzisini və qoltuqaltı limfa düyünlərini əllə yoxlayır.
- Süd vəzilərinin USM-i – areola arxasında genişlənmiş, sekretlə dolu axarları, iltihab ocaqlarını və absesi göstərir; gənc qadınlarda əsas müayinədir;
- Mammoqrafiya və ya tomosintez – yaşa uyğun olaraq aparılır; genişlənmiş axarları, tipik kalsifikatları göstərir və digər törəmələri istisna etməyə kömək edir;
- İfrazatın sitoloji müayinəsi – ifrazatın hüceyrə tərkibini qiymətləndirir;
- Biopsiya – şübhəli düyün və ya aydın olmayan dəyişiklik olduqda toxumanın histoloji müayinəsi;
- Prolaktin səviyyəsi – göstəriş olduqda, ifrazatın hormonal səbəblərini istisna etmək üçün;
- İfrazatın bakterioloji əkilməsi – iltihabi formada törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etmək üçün.
Differensial diaqnostika intraduktal papilloma, döş xərçəngi, laktasiya mastiti və hiperprolaktinemiya ilə aparılır. Qanlı, birtərəfli və bir axardan çıxan ifrazat xüsusilə diqqətli müayinə tələb edir.
Ağırlaşmalar
Əksər hallarda duktektaziya ağırlaşma vermir və vaxt keçdikcə əlamətlər azalır. Lakin iltihabi formada, xüsusən siqaret çəkən qadınlarda aşağıdakılar mümkündür:
- periduktal mastit – axar ətrafında kəskin və ya təkrarlanan iltihab;
- areola altında abses – irin toplanması, punksiya və ya drenaj tələb edir;
- süd vəzisi fistulası – axarla areola kənarındakı dəri arasında yaranan və uzun müddət irinli ifrazat verən kanal;
- döş ucunun daimi deformasiyası və çəkilməsi;
- təkrarlanan iltihab epizodları və areola nahiyəsində çapıqlaşma.
Müalicə
Müalicə taktikası formadan, əlamətlərin ifadəliliyindən və pasiyentin narahatlıq dərəcəsindən asılıdır. Əsas məqsəd əlamətləri aradan qaldırmaq, iltihabın təkrarlanmasının qarşısını almaq və döş xərçəngini etibarlı şəkildə istisna etməkdir.
- Müşahidə – əlamətsiz və yüngül formalarda xüsusi müalicə tələb olunmur; vəziyyət çox vaxt öz-özünə yaxşılaşır, mammoloq dövri nəzarət təyin edir;
- Evdə qulluq – areola nahiyəsinə isti kompres, döşü yaxşı saxlayan rahat alt paltarı, ifrazatı udmaq üçün təmiz pambıq altlıqlar; döş ucunu sıxmaq olmaz;
- Ağrı olduqda – həkimin tövsiyəsi ilə qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr;
- İltihabi formada – həkim tərəfindən təyin edilən antibiotiklər, o cümlədən anaerob floraya təsir edənlər; müalicə kursunu yarımçıq dayandırmaq olmaz;
- Abses olduqda – USM nəzarəti altında punksiya və ya cərrahi yolla açılıb drenaj edilməsi;
- Cərrahi müalicə – davamlı və narahatlıq yaradan ifrazat, təkrarlanan iltihab, fistula olduqda və ya diaqnoz şübhəli qaldıqda mərkəzi (areola altındakı) axarlar çıxarılır; çıxarılan toxuma mütləq histoloji müayinəyə göndərilir;
- Siqaretin tərgidilməsi – iltihabın təkrarlanma riskini azaldır və əməliyyatdan sonra yaranın sağalmasını yaxşılaşdırır.
Antibiotikləri və hormonal preparatları özbaşına qəbul etmək, absesi evdə açmağa çalışmaq, xalq vasitələri ilə düyünü “əritməyə” çalışmaq olmaz. Abses və ya fistula olduqda yalnız antibiotiklə müalicə adətən kifayət etmir. Əməliyyatdan sonra həmin döşdən ana südü ilə qidalandırma çətinləşə bilər, bu məsələ əvvəlcədən həkimlə müzakirə olunmalıdır.
Profilaktika
Duktektaziyanın yaşla bağlı formasının qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin iltihabi ağırlaşmaların riskini azaltmaq olar:
- siqaretdən tam imtina – iltihabi formanın qarşısının alınmasında ən vacib tədbir;
- döş ucunu sıxmamaq və ifrazatı zorla xaric etməyə çalışmamaq;
- döş və areola nahiyəsinin gigiyenasına riayət, rahat alt paltarı;
- laktasiya mastitini və döşdəki iltihabları vaxtında müalicə etmək;
- süd vəzilərinin müntəzəm öz-özünə yoxlanılması və yaşa uyğun skrininq mammoqrafiyası;
- döşdə hər hansı yeni dəyişiklik zamanı vaxtında mammoloqa müraciət.
Yadda saxla!
Duktektaziya xoşxassəli vəziyyətdir, lakin onun əlamətləri xərçəngi təqlid edə bilər – ona görə diaqnozu mütləq həkim təsdiqləməlidir.
- Döş ucundan qanlı ifrazat və ya döş ucunun yeni çəkilməsi olarsa, mammoloqa müraciəti təxirə salmayın.
- Döş ucunu sıxmayın – bu, iltihabı gücləndirə bilər.
- Siqareti tərgitmək təkrarlanan iltihabın qarşısını almağa kömək edir.
- Əlamətsiz formada çox vaxt yalnız həkim nəzarəti kifayət edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Mastit
- Süd vəzisinin axardaxili papilloması
- Süd vəzisinin mastopatiyası (fibrokistik dəyişikliklər)
- Süd vəzi xərçəngi
- Qalaktoreya
- Süd vəzisinin kistası
- Aqalaktiya
- Diffuz mastopatiya
- Fibroadenomatoz
- Hipoqalaktiya
- İrinli mastit
- Jinekomastiya
- Kişilərdə süd vəzi xərçəngi
- Laktostaz
- Mastodiniya (süd vəzisində ağrı)
Suallar və cavablar
Xeyr, duktektaziya xoşxassəli vəziyyətdir və xərçəng riskini artırmır. Lakin oxşar əlamətlərə görə xərçəngi istisna etmək üçün müayinə vacibdir.
Kortəbii, birtərəfli, bir axardan və xüsusən qanlı ifrazat daha ətraflı müayinə tələb edir. Hər iki tərəfdən, yalnız sıxdıqda çıxan qatı ifrazat isə çox vaxt xoşxassəli səbəblərlə bağlıdır. Hər iki halda son qərarı mammoloq verir.
Əməliyyat narahatlıq yaradan davamlı ifrazat, təkrarlanan iltihab, abses və ya fistula olduqda, həmçinin diaqnoz şübhəli qaldıqda tövsiyə olunur. Əlamətsiz formada əməliyyata ehtiyac adətən olmur.
Əksər hallarda menopauzaya yaxın yaşda rast gəlindiyi üçün bu sual az aktualdır. Cərrahi müdaxilədən sonra həmin döşdən qidalandırma çətinləşə bilər – bunu əməliyyatdan əvvəl həkimlə müzakirə etmək lazımdır.
Xeyr. Döş ucu anadangəlmə içəri çəkilmiş ola bilər, duktektaziya zamanı da tez-tez çəkilir. Lakin əvvəllər olmayan, yeni yaranmış çəkilmə mütləq mammoloq tərəfindən müayinə olunmalıdır.
Yüngül narahatlıq zamanı isti kompres və rahat alt paltarı vəziyyəti yüngülləşdirə bilər. Lakin qızartı, hərarət, güclü ağrı və ya irinli ifrazat yaranarsa, evdə müalicə kifayət deyil – həkim müayinəsi və lazım olduqda antibiotik müalicəsi tələb olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
