Epikantus (ikiqat və ya monqol qapağı) — gözün daxili küncündə, göz yaşı təpəsinin üzərində yerləşən nəzərəçarpan dəri qırışıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Monqol qırışı
Xəstəlik haqqında
Epikantus — gözün daxili küncündə, göz yaşı təpəsinin üzərində yerləşən nəzərəçarpan dəri qırışıdır.
Asiya tipli göz yarığı dar göz çatlağı və daxili kantusu örtən yuxarı göz qapaqlarının şaquli gərgin dərisinin olması ilə xarakterizə olunur.
Epikantuslar daha çox anadangəlmə mənşəli olur, Şərqi Asiya xalqlarında geniş yayılıb və normanın variantı sayılır. Digər etnik qruplarda epikantus daha nadir rast gəlinir və çox vaxt erkən uşaqlıqda müşahidə olunur. Anadangəlmə epikantus göz qapağının sallanması, çəpgözlük və digər patologiyalarla birləşə bilər.
Dəri qırışının (epikantusun) ölçüləri bəzən o qədər böyük olur ki, o, demək olar ki, bərənin yarısını örtə bilər, bununla da göz çatlağının ciddi şəkildə daralmasına və görmə diskomfortu yaratmasına səbəb olur.
Bəzi hallarda periorbital sahənin belə quruluşu fonunda ikincili dəyişikliklər — keratit, konyunktivit, buynuz qişanın ləkələnməsi, buynuz qişanın perforasiyası və digərləri, hətta görmənin itirilməsinə qədər — yarana bilər.
Tibbi göstərişlərdən əlavə, epikantusun götürülməsinə səbəb insanın estetik səbəblərlə göz qapaqlarının xarici görünüşünü dəyişdirmək istəyi də ola bilər.
Göz qapaqlarının görünüşünü korreksiya etmək üçün plastik əməliyyat aparılır. Müasir oftalmologiyada onun texnikası kamilləşdirilmişdir, buna görə də intra- və əməliyyatdan sonrakı dövr əksər hallarda problemsiz keçir. Keyfiyyətlə icra olunmuş blefaroplastika yaxşı estetik nəticələr əldə etməyə imkan verir.
Səbəbləri
Epikantusun səbəbləri anadangəlmə xarakter daşıyır. Burun kökündən yuxarı göz qapağına qədər artıq dərinin mövcudluğuna cavabdeh olan genin ötürülməsi autosom-dominant mexanizm üzrə həyata keçirilir. Bu, həmin genin hər bir daşıyıcısında, müxtəlif dərəcədə ifadə olunmuş epikantal qırış şəklində klinik təzahürlərin həmişə mövcud olacağı deməkdir.
Əlavə dərinin formalaşmasını izah edən 2 hipotez mövcuddur:
- Adaptiv. Bu nəzəriyyəyə görə, epikantusun əmələ gəlməsi asiyalıların gözlərini həddindən artıq günəş şüalanmasından qorumaq üçün baş verir. Hesab olunur ki, məhz eyni mexanizm onların dar göz yarığına malik olmasını da izah edir (işıq axınının girişi azalır).
- Hazırda mexaniki nəzəriyyənin tərəfdarları getdikcə artır. O bildirir ki, yuxarı göz qapağının dərisinin gərilməsi enli burun kökü səbəbindən epikantusun inkişafına gətirib çıxara bilər.
Şərqi Asiya mənşəli insanlarda epikantusun nə olduğunu aydınlaşdırdıq — bu, normanın bir variantıdır. Lakin avropalılar üçün əlavə dəri qırışı əksər hallarda patologiya əlaməti kimi qiymətləndirilir. Onun yaranması aşağıdakı amillərlə şərtlənə bilər:
- Xromosomların anormal dəsti, məsələn, 21-ci cüt xromosom üzrə trisomiya zamanı;
- Göz qapaqlarının travmatik zədələnmələri, nəticədə əmələ gələn çapıq toxumasının göz yaşı vəziciyinin bağlanmasına gətirib çıxardığı hallar (bu halda epikantus çox vaxt birtərəfli olur);
- Dölün ana bətnində inkişafı mərhələsində göz qapaqlarının infeksion-iltihabi zədələnmələri;
- Kəllə sümüklərinin inkişafında nisbi desinxronoz – 10-12 yaşadək uşaqda sümük toxumasının böyüməsi bəzən sürətlənə, bəzən isə ləngiyə bilər ki, bu da müvəqqəti epikantusun yaranmasına gətirib çıxarır (12 yaşdan sonra bu vəziyyət müstəqil şəkildə aradan qalxır).
Qeyd etmək lazımdır ki, hətta Asiya mənşəli xalqlarda da epikantusun yaşla bağlı transformasiyası müşahidə olunur. Məsələn, demək olar ki, hər koreyalıda 25 yaşınadək epikantus qatı mövcuddur, lakin 50 yaşa çatdıqda əhalinin yalnız 15%-ində bu morfoloji xüsusiyyət qalır.
Təsnifat
Epikantal qırışın yerləşməsi onun formasını müəyyən edir. Epikantal qırışın bir neçə quruluş variantı ayırd edilir:
- Düz (tarzal) – bu halda göz yaşı təpəsi yuxarı göz qapağının dərisi ilə tamamilə örtülür (məhz belə morfoloji variant asiyalılarda rast gəlinir);
- Əks – epikantal qırış yuxarı göz qapağında deyil, aşağı göz qapağında mövcuddur;
- Palpebral – dəri qırışı gözün daxili küncündə yuxarı və aşağı göz qapağı arasında uzanır;
- Superciliar – qısa dermal qırışlar gözün çevrəsini tamamilə haşiyələyir.
Klinik mənzərə
Epikantus gözün daxili küncündə göz yaşı təpəsini örtən dəri qırışı kimi təzahür edir. Bu qüsur zəif ifadə olunduqda görmə orqanı tərəfindən simptomlar olmur. Epikantus nəzərəçarpacaq dərəcədə olduqda, insanı aşağıdakı problemlər narahat edə bilər:
- Göz almasının artmış yorğunluğu və bununla əlaqədar baş ağrısı;
- Periferik görmə sahəsinin itməsi;
- Görmə itiliyinin azalması;
- Ikincili çəpgözlük;
- Göz yaşı mayesinin artmış əmələ gəlməsi və ya onun axınının pozulması.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Epikantus korreksiyası üzrə əməliyyat planlaşdırılan pasiyentlərə adətən standart oftalmoloji müayinə aparılır. Diaqnostika aşağıdakı metodları əhatə edir:
- Vizometriya – sağ və sol göz üçün görmə itiliyinin ayrıca müəyyən edilməsi;
- Biometriya – göz almasının və onun ayrı-ayrı strukturlarının ölçülərinin ölçülməsi;
- Perimetriya – görmə sahələrinin tədqiqi;
- Tonometriya – göz daxili təzyiqin ölçülməsi;
- Epikantusun qalınlığının və eninin ölçülməsi.
Bu skrininq diaqnostika metodları gizli gedən görmə pozğunluqlarını aşkar etməyə imkan verə bilər.
Müalicə
Epikantusun müalicəsi yalnız cərrahi yolla mümkündür. Əməliyyat estetik məqsədlə və ya tibbi göstərişlər olduqda icra edilir. Uşaq yaşında cərrahi korreksiya 7 yaşdan əvvəl təyin edilmir, çünki bu mərhələyə qədər dermal qatın öz-özünə hamarlaşması mümkündür.
Epikantus zamanı konservativ müalicə aparılmır.
Epikantus üzrə əməliyyat ümumi anesteziya altında və ya yerli infiltrasiya anesteziyası altında icra olunur. Cərrahi müdaxilə şərti olaraq 2 mərhələdən ibarətdir.
- Birinci mərhələdə bu sahədəki dəri qiymətləndirilir və parlaq yaşıl məhlulu ilə əlavə nişanlama aparılır. Nişanlama epikantusun lokallaşdırılması üçün pinsetlə, dəyişmiş dəri qreftinin kəsilib çıxarılması planlaşdırılan sahə boyunca qoyulur.
- İkinci mərhələ dərialtı qatın bilavasitə onun sərhədində (nişanlamaya əsasən) burun tərəfdən və göz yarığının daxili küncü tərəfdən kəsilib çıxarılmasını nəzərdə tutur. Kəsiklər yuxarıda və aşağıda düyün tikişləri ilə birləşdirilir. Cərrahi müdaxilə aparılarkən epikantal qatın ölçüləri nəzərə alınır. Əməliyyat başa çatdıqdan sonra yara antiseptik məhlul ilə işlənir.
Periorbital nahiyə toxumalarının nazik və mürəkkəb quruluşu nəzərə alınaraq, optik böyüdücüdən istifadə etməklə əməliyyatın dəqiq icra texnikası tətbiq olunur. Bu, kəsiyin dərinliyini daha dəqiq dozalamağa və tikişləri qoymağa imkan verir. Cərrahın dəqiq hərəkətləri əməliyyatdan sonrakı dövrün rahat keçməsinin və ən yaxşı estetik nəticələrin əldə olunmasının tərkib hissələrindən biridir.
Enli burun körpüsü ilə müşayiət olunan epikantuslarda əməliyyatın əsası mövcud qatın dərinin medial (orta xəttə daha yaxın) yerdəyişməsi yolu ilə aradan qaldırılmasıdır ki, bu da öz növbəsində gözlərin daxili künclərini bir-birinə yaxınlaşdırır.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə konyunktiva boşluğuna antibakterial vasitələrin məhlullarının instillyasiyaları təyin edilir və əməliyyatdan sonrakı yara antiseptik məhlullarla işlənir.
Əməliyyatdan sonra təkrar müayinə adətən 5-ci sutkada tövsiyə olunur. Sonrakı dinamik müşahidə tərtib edilmiş qrafikə əsasən həyata keçirilir – çox vaxt 1 ay, 3 ay, 6 ay və 1 il sonra. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə gözün daxili bucağı nahiyəsində çapığın vəziyyəti, əldə olunmuş kosmetik effekt və pasiyentin subyektiv hissiyyatı qiymətləndirilir.
Reabilitasiya mərhələsində sadə qaydalara riayət etmək lazımdır:
- Gözlərə parlaq işığın təsirindən çəkinmək;
- Küçədə günəş eynəyi taxmaq;
- Idman zalına getməmək və ağır fiziki yüklənmələrdən çəkinmək;
- Kontakt linzalar taxmamaq;
- Isti vanna qəbul etməmək, sauna və hamama getməmək;
- Həkim tərəfindən təyin olunmuş süni gözyaşı preparatlarından istifadə etmək;
- Oftalmoloq tərəfindən tövsiyə olunmuş iltihabəleyhinə damcıları mütəmadi olaraq konyunktival kisəyə damlatmaq;
- Mütəmadi olaraq mütəxəssisə nəzarət müayinələrinə gəlmək.
Profilaktika
Anadangəlmə epikantusla bağlı spesifik profilaktika işlənib hazırlanmayıb. Çapıq deformasiyası ilə əlaqəli qazanılmış formanı travmatik zədələnmələrin və gözün xarici hissəsinin iltihabi xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi ilə qabaqlamaq olar.
Yadda saxla!
Hər epikantus növü müalicə tələb etmir. Belə ki, zəif ifadə olunmuş dəri qatı zamanı insanı heç nə narahat etmir, buna görə korreksiya aparılmır (yalnız üz görünüşündən estetik narazılıq halları istisna olmaqla). Əgər dermal qatı kifayət qədər inkişaf etmişdirsə, bu, göz yaşının axınını poza, buynuz qişanın qıcıqlanmasına səbəb ola, görmə sahələrini daralda və göz qapaqlarının birləşməsini mümkünsüz edə bilər. Belə pozuntuların aradan qaldırılması üçün plastik əməliyyat aparılır.
Suallar və cavablar
Epikantusun plastik müalicəsi ilə cərrah-oftalmoloq məşğul olur.
Blefaroplastikadan (epikantoplastikadan) sonra mülayim ifadə olunmuş göz qapağı ödemi 3-cü sutkada geriləməyə başlayır və əməliyyatdan sonra 7-8-ci sutkada demək olar ki, nəzərə çarpmır.
Adətən epikantoplastikadan 2-3 saat sonra pasiyent klinikanı tərk edə bilər. Həkim əməliyyatdan sonrakı dövrün qaydaları barədə tövsiyələr verir və nəzarət müayinəsinin tarixini təyin edir.
Blefaroplastikadan sonra epikantusun götürülməsinin ilkin nəticəsi əməliyyatdan sonrakı ödemin sovuşduğu 1-1,5 həftə sonra qiymətləndirilir. Əməliyyatın yekun effekti orta hesabla 1 ay sonra müəyyən olunur. Bu müddət ərzində dermisin əsas hissəsi regenerasiya edir və göz qapağı estetik görünüş alır. Əməliyyatdan əvvəl və sonra çəkilmiş şəkillərin müqayisəsi nəticəni əyani şəkildə qiymətləndirməyə imkan verəcəkdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
