Gecə korluğu zəif işıqda görmənin nəzərəçarpacaq dərəcədə pisləşməsidir. A vitamini çatışmazlığı, retinal distrofiyalar və digər göz xəstəlikləri səbəb ola bilər.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Toyuq korluğu

Xəstəlik haqqında

Gözün kəsiyi; görüntünün torlu qişaya düşməsi (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Toyuq korluğunun əlamətləri yalnız işıqlanma zəif olduqda meydana çıxır. Gündüz saatlarında və ya süni işıqda görmə funksiyası pozulmur. Bu, gözün tor qişasında müxtəlif hüceyrələrin müxtəlif funksiya yerinə yetirməsi ilə izah olunur.

çöpvari hüceyrələr neyronların iştirakı ilə gözü müxtəlif işıqlanma səviyyəsinə uyğunlaşdırır;
kolbavari hüceyrələr rəngin qavranılmasına cavabdehdir.

Həm çöplər, həm də kolbalar biokimyəvi reaksiyaların elektrik siqnalına çevrildiyi xüsusi görmə reseptorlarıdır. Metabolik pozğunluqlar görmə pozğunluqları üçün zəmin yaradır. Belə ki, hemeralopiya zamanı çöplərin tərkibinə daxil olan rodopsin piqmentinin istehsalı pozulur. Rodopsin olmadan onlar kifayət qədər güclü elektrik impulsu yarada bilmir, buna görə də insan qaranlıqda pis görür. Rodopsinin sələfi A vitaminidir. Kolbaların zədələnməsi hemeralopiya üçün səciyyəvi deyil.

Rodopsin mübadiləsinin pozulma səviyyəsi müxtəlif ola bilər. Patoloji sindromun təsnifatı və müalicəyə yanaşmalar buna əsaslanır.

Səbəbləri

Gecə korluğunun səbəbləri və risk faktorları

Hemeralopiyanın inkişafına səbəb ola biləcək əsas amillər bunlardır:

tərkibində A vitamini çox az olan və ya bu maddənin ümumiyyətlə olmadığı natamam qidalanma;
anemiya – orqanizmdə hemoqlobin miqdarının azalması;
qaraciyər çatışmazlığı;
retinolun antaqonisti olan preparatların qəbulu;
yağların sorulmasının pozulması ilə gedən bağırsaq xəstəlikləri (A vitamini yağda həll olur və yağlarla birlikdə sorulur);
məxmərək – virus gözün tor qişasına, xüsusilə çubuqvari fotoreseptorlara birbaşa toksik təsir göstərə bilər;
spirtli içkilərin həddindən artıq istifadəsi;
genetik anomaliyalar (irsi retinit, Aşer sindromu, ağ nöqtəli retinit, Muun-Lorens-Bidl sindromu və digərləri);
miopiya;
göz daxili mühitlərin təzyiqinin yüksəlməsi;
tor qişanın piqment xəstəlikləri;
optik sinirin atrofik zədələnməsi;
tor və damar qişasının iltihabi zədələnməsi.

Toyuq korluğunun nə ilə əlaqədar olduğunu həkim göz almasının geniş müayinəsindən və orqanizmin vəziyyətinin ətraflı qiymətləndirilməsindən sonra müəyyən edə biləcək.

Təsnifat

Hemeralopiya aşağıdakı növlərdə ola bilər:

Essensial – ən çox rast gəlinən variantlardan biridir. Toyuq korluğunun inkişafı orqanizmdə A vitamini çatışmazlığı ilə əlaqədardır. Bu vəziyyətə qidalanma xüsusiyyətləri, qaraciyər və həzm traktının xəstəlikləri, retinolun sintezini bloklayan preparatların (məsələn, malyariyaya qarşı vasitə olan xinin) qəbulu səbəb ola bilər. Essensial hemeralopiya doğuşda olmur, həyat boyu yarana bilər, A vitamininin müalicəvi dozaları və fon vəziyyətinin korreksiyası ilə yaxşı korreksiya olunur.
Anadangəlmə – rodopsinin sintezinə cavabdeh olan ferment sistemində müəyyən mutasiyaların olması ilə əlaqədar genetik vəziyyətdir. Bu toyuq korluğu variantı uşaqda doğuşdan mövcuddur, irsi olaraq ötürülə bilər.
Simptomatik – tor qişanın zədələnməsi mümkün olan göz xəstəliklərinin simptomlarından biri kimi inkişaf edən toyuq korluğudur. Hemeralopiyanın bu variantına yüksək dərəcəli miyopiyada, tor qişanın piqment degenerasiyasında, göz daxili təzyiqin yüksəlməsi fonunda, həmçinin 40 yaşdan yuxarı xəstələrdə (çubuq-konus aparatının yaşa bağlı disfunksiyası) rast gəlinə bilər.

Klinik mənzərə

Gecə korluğunun əsas əlamətləri

Hemeralopiyanın əsas simptomu qaranlıq vaxtlarda və ya qaranlıq otaqda görmə keyfiyyətinin pisləşməsidir. Bundan əlavə, bu sindromun digər təzahürləri də mümkündür:

gözləri qıymağa məcbur edən parlaq işıq axınına qarşı artmış həssaslıq;
gözün rəngləri kontrastlaşdırma qabiliyyətinin azalması, xüsusilə tez-tez göy və sarı spektrin qavranılması pozulur;
qaranlıq məkandan işıqlı məkana keçərkən qara ləkələrin görünməsi.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Gecə korluğunun diaqnostikası

Düzgün diaqnoz qoymaq üçün yalnız hemeralopiyanın necə təzahür etməsinə əsaslanmaq kifayət deyil. Toyuq korluğunun obyektiv identifikasiyası üçün oftalmoloq geniş müayinə aparır. Diaqnostika proqramına elektroretinoqrafiya mütləq daxildir. Bu, tor qişada işıq impulslarının qəbuluna cavab olaraq yaranan biopotensialları qeydə almağa imkan verən instrumental müayinədir. Siqnalların fiksasiyasını ossilloqraf aparır.

Alaqaranlıqda pis görmə şikayəti ilə müraciət edən xəstənin oftalmoloji müayinəsi həmçinin aşağıdakı üsulları əhatə edə bilər:

vizometriya – görmə kəskinliyinin müəyyən edilməsi;
oftalmoskopiya – göz dibi strukturlarının böyüdülmüş şəkildə müayinəsi;
tonometriya – göz daxili mühitlərin təzyiqinin ölçülməsi;
perimetriya – görmə sahələrinin müəyyən edilməsi;
adaptometriya – gözün dəyişən işıqlanma səviyyəsinə uyğunlaşma sürətinin instrumental müəyyən edilməsi;
refraktometriya – hər bir göz üçün ayrı-ayrılıqda optik sınma qüvvəsinin ölçülməsi.

Qanda A vitamini çatışmazlığını istisna etmək üçün retinol, karotin və A vitamininin miqdarı müəyyən edilir. Nutritiv çatışmazlıq aşkar edildikdə müvafiq korreksiya aparılır. Diaqnostika proqramına həmçinin biokimyəvi və ümumi klinik qan analizləri də daxil edilir.

Sistemli diaqnostika ilə birlikdə aparılan kompleks oftalmoloji müayinə toyuq korluğunun ən ehtimal olunan səbəbini müəyyən etməyə imkan verəcək.

Müalicə

Gecə korluğunun müalicə istiqamətləri

Toyuq korluğunun müalicəsi bu vəziyyətə səbəb olan amilin xarakterindən asılı olaraq müəyyən edilir. Anadangəlmə genetik defektlərdə spesifik müalicə mövcud deyil, tor qişanı dəstəkləməyə yönəlmiş terapiya aparılır.

Tor qişanın funksional vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün vitamin-mineral kompleksləri təyin edilir. Göz dibinin vəziyyətinə yaxşı təsir edən müasir oftalmoloji fizioprosedurlar da müsbət nəticə əldə etməyə imkan verir. Tor qişanın distrofik xəstəliklərində oftalmoloq həmçinin damarları genişləndirən preparatlar da təyin edə bilər, onların köməyi ilə qan dövranı yaxşılaşa bilər.

Miopiya və ya astiqmatizm fonunda yaranan toyuq korluğu eynək və ya linzalar vasitəsilə optik pozğunluqların korreksiyasından sonra aradan qaldırıla bilər. Optimal vasitəni oftalmoloq seçməlidir, çünki refraksiyanın və digər funksional parametrlərin mütləq ölçülməsi tələb olunur.

Toyuq korluğunda cərrahi müalicə o hallarda göstəriş ola bilər ki, o, göz xəstəliklərinin (miopiya, qlaukoma, ağır astiqmatizm) simptomu olsun. Aparılan əməliyyat tor qişaya olan yükü azaltmağa və görmə çubuqlarının funksional vəziyyətinin bərpası üçün əlverişli şərait yaratmağa imkan verir.

Reabilitasiya

Mikrocərrahi müdaxilədən sonra xəstəyə tövsiyə olunur:

həkim tərəfindən təyin edilmiş yerli preparatlardan (damcı, məlhəm, gel) istifadə etmək – onlar bərpa prosesini sürətləndirməyə və infeksion-iltihabi riskləri azaltmağa imkan verəcək;
günəş eynəyi taxmaq;
görmə orqanının normal fəaliyyəti üçün zəruri olan amin turşularının, vitaminlərin və mineralların kifayət qədər daxil olmasını təmin etmək üçün balanslaşdırılmış qidalanmaq.

Profilaktika

Gecə korluğunun profilaktikası

Essensial hemeralopiyanın profilaktikası üçün müxtəlif və balanslaşdırılmış qidalanmaq tövsiyə olunur. Rasionda A vitamini ilə zəngin olan məhsullar mütləq olmalıdır. Bu maddə xüsusilə yumurta sarısında, kərə yağında, qaraciyərdə, kökdə (yerkökündə) və sarı pomidorlarda çoxdur. Nəzərə almaq lazımdır ki, A vitamini toxoferolun iştirakı ilə daha yaxşı sorulur, o isə toxumlarda, qozlarda, bitki yağında çoxdur.

Simptomatik hemeralopiyaya səbəb ola biləcək göz xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi tor qişa hüceyrələrinin ikincili zədələnmə riskini azaltmağa imkan verir. Tor qişa ilə bağlı problemlərin erkən aşkarlanması və sonradan korreksiyası üçün miyopiyadan, qlaukomadan, ifadəli astiqmatizmdən əziyyət çəkən xəstələrə 6-12 ayda 1 dəfə oftalmoloqu ziyarət etmək tövsiyə olunur. Miyopiyanın və göz daxili təzyiqin yüksəlməsinin vaxtında cərrahi korreksiyası tor qişanı həddindən artıq gərginlikdən və sonrakı tükənmədən qorumağa imkan verir.

Görmə gigiyenası üzrə ümumi tövsiyələrə əməl etmək də profilaktik rol oynayır:

gecə vaxtı smartfonun parlaqlığının azaldılması;
mümkün olduqda kompüter arxasında keçirilən vaxtın azaldılması;
ultrabənövşəyi şüalanmadan qorunma vasitələrindən istifadə (UF-filtrli xüsusi eynəklər, geniş kənarlı baş geyimlərinin taxılması);
yaxın və uzaq görmənin növbələşdirilməsinə əsaslanan göz gimnastikası;
işin istirahətlə rasional növbələşdirilməsi – yaşıl rəng, uzaqdakı əşyalara baxmaq görmə analizatorunun vəziyyətinə müsbət təsir göstərir, təbiətə çıxışlar faydalıdır.

Yadda saxla!

Əgər axşam saatlarında və ya süni işıqlanmanın pis olduğu şəraitdə əşyaları görmək üçün özünüzü çox məcbur etməli olduğunuzu hiss edirsinizsə, oftalmoloqla məsləhətləşmək tövsiyə olunur. Alaqaranlıq görmə tor qişanın zədələnməsindən xəbər verə bilər. Bəzi hallarda retinopatiya funksional xarakter daşıyır və fon vəziyyəti aradan qaldırıldıqdan sonra görmə funksiyaları tam bərpa olunur. Digər hallarda isə tor qişanın zədələnməsi geri dönməz ola bilər və korreksiyaya nə qədər tez başlanılsa, funksional aktiv hüceyrələrin bir o qədər çoxunu xilas etmək mümkün olar. Gözlərinizə diqqətli münasibət uzun müddət aydın və dəqiq görməni qorumağa imkan verəcək. Müasir oftalmologiya bir çox pozğunluqları korreksiya etməyə imkan verən innovativ diaqnostika və müalicə üsulları ilə aktiv inkişaf edən bir elmdir.