Nefroptoz — bədənin şaquli vəziyyətində böyrəyin normadan artıq aşağı sürüşməsidir. Çox vaxt əlamətsiz gedir, bəzən bel ağrısı, sidik axınının pozulması və infeksiyalara səbəb olur; müalicə əlamətlərdən və ağırlaşmalardan asılıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Gəzən böyrək
- böyrəyin hərəkətliliyi
Xəstəlik haqqında
Nefroptoz, böyrəyin hərəkətliliyi və ya düşməsi — bədənin şaquli vəziyyətində bir və ya hər iki orqanın aşağıya doğru sürüşməsi ilə müşahidə olunan patoloji vəziyyətdir. Xəstəlik tez-tez rast gəlinən xəstəliklərə aiddir. Bu patologiya əmək qabiliyyətli yaşda olan əhalinin (20-dən 40 yaşa qədər) təxminən 2%-də aşkar edilir. Böyrəyin düşməsindən əsasən gənc qadınlar əziyyət çəkir (bütün xəstələrin 80%-ə qədəri), bunun səbəbi qadın orqanizminin anatomik xüsusiyyətləridir.
Səbəbləri
Böyrəklərin hipermobilliyi saxlayıcı aparatdakı patoloji dəyişikliklərlə şərtlənir. Çox vaxt bu vəziyyət həyat boyu qazanılır, lakin bəzən onun əsasında böyrəyin fiksasiya aparatının anadangəlmə zəifliyi durur və qazanılmış amillər yalnız təkan rolunu oynayır. Nefroptozun səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- fiksasiya aparatının quruluşunun anadangəlmə anomaliyaları;
- əzələ tonusunun azalması;
- geniş yayılmış iltihabi proses ilə müşayiət olunan ağır infeksion xəstəliklər;
- əzələ və bağların zədələnməsi;
- bədən çəkisinin kəskin azalması;
- ön qarın divarının zəifliyi;
- həddindən artıq fiziki yüklənmələr;
- birləşdirici toxuma displaziyası;
- çoxsaylı hamiləliklər (bu, qadınlarda nefroptozun simptomlarının və əlverişsiz nəticələrinin daha tez-tez meydana çıxmasına səbəb olan amillərdən biridir);
- skeletin quruluş xüsusiyyətləri;
- astenik bədən quruluşuna malik yeniyetmələrdə həddindən artıq sürətli fiziki inkişaf.
İnkişaf mexanizmi
Normada böyrəklər bel nahiyəsində onurğanın yanlarında yerləşir. Fizioloji hərəkətlilik (fiziki yüklənmə, tənəffüs zamanı) 2,5-3,5 sm-i keçmir. Orqan bir fəqərənin hündürlüyünü keçən məsafəyə sürüşdükdə patoloji hərəkətlilikdən danışılır.
Böyrəklərin vəziyyətinin sabitliyini bel nahiyəsindəki təbii çökəkliklər (böyrək yatağı), fassial-piy aparatı, qarınpərdə və böyrəyin damar ayağı təmin edir. Böyrək yatağının struktur xüsusiyyətləri (aşağıya doğru genişlənmə, kifayət qədər dərinliyin olmaması) mövcud olduqda böyrəklərin düşmə riski artır ki, bu, bir çox qadınlarda müşahidə olunur, həmçinin bağların zəifliyi və piy toxumasının çatışmazlığı zamanı da risk artır. Xəstələrin əksəriyyətində daha çox sağ böyrək düşür (təxminən 70% hallarda), 7%-də düşmə ikitərəfli ola bilər.
Nefroptoz bu vəziyyətin səbəb ola biləcəyi ağırlaşmalarla təhlükəlidir. Ağır hallarda, ağırlaşmalar inkişaf etdikdə, xəstəlik iş qabiliyyətinə təsir göstərə bilər, lakin əksər insanlarda nefroptoz yüngül gedir və ciddi məhdudiyyətlərə səbəb olmur.
Təsnifat
Nefroptoz hansı orqanın sürüşməsindən asılı olaraq təsnif edilir. Sağ böyrək sürüşdükdə sağtərəfli nefroptoz, sol böyrək sürüşdükdə soltərəfli, hər ikisi sürüşdükdə isə ikitərəfli nefroptoz qeyd olunur.
Lopatkin təsnifatına görə, böyrəyin düşmə dərəcəsindən çıxış edərək xəstəliyin üç mərhələsi ayırd edilir:
- Birinci. Böyrək bir yarım fəqərənin hündürlüyünü keçməyən məsafəyə aşağıya sürüşür. Nəfəs alarkən bel nahiyəsinin palpasiyası zamanı orqanın aşağı qütbü aşkar edilir.
- İkinci. Orqan 2 fəqərənin hündürlüyünə bərabər və ya bundan çox məsafəyə sürüşür. Bir qayda olaraq, xəstə şaquli vəziyyətdə olduqda böyrək qabırğaaltı nahiyədən tam çıxır, lakin xəstə üfüqi vəziyyət aldıqda yerinə qayıdır.
- Üçüncü. Böyrək üç fəqərənin hündürlüyünə bərabər məsafəyə sürüşür. Bu, orqanın böyük və ya kiçik çanağa çıxması deməkdir ki, bu da sidik axarının və ya damarların sabit əyilməsi riskini artırır.
Əsas əlamətlərdən çıxış edərək, nefroptozun gedişinin üç ağırlıq dərəcəsi ayırd edilir:
- Birinci, yəni yüngül. Xəstə şikayət etmir, böyrəklərin işində pozğunluqların obyektiv simptomları yoxdur.
- İkinci, yəni orta ağır. Şikayətlər ümumiləşdirilmiş xarakter daşıyır, urodinamika pozğunluqları zəif ifadə olunub və ya yoxdur.
- Üçüncü, yəni ağır. Orqanın vəziyyətinin dəyişməsi müxtəlif sindromlarla, sidik əmələgəlmə və xaric olma pozğunluqları ilə özünü göstərir.
Mərhələlər
«Təsnifat» bölməsində böyrəyin nə qədər aşağı düşdüyünə görə dərəcələr verilib. Xəstəliyin gedişində isə böyrəyin qan təchizatının və sidik axınının nə dərəcədə pozulmasına görə üç mərhələ ayırd edilir.
- Kompensasiya mərhələsi. Böyrək hərəkətlidir, lakin qan təchizatı və sidik axını pozulmayıb. Şikayət olmaya bilər və ya bel nahiyəsində yüngül ağrı yalnız uzun müddət ayaq üstə qaldıqdan, ağır iş gördükdən sonra yaranır. Adətən müşahidə, bandaj və müalicəvi bədən tərbiyəsi kifayət edir.
- Subkompensasiya mərhələsi. Ağrılar tez-tez təkrarlanır və uzun sürür, ayaq üstə vəziyyətdə sidik axını keçici olaraq çətinləşir. Sidik analizlərində dəyişikliklər, bəzən arterial təzyiqin qalxması müşahidə olunur. Cərrahi fiksasiya məsələsi müzakirə oluna bilər.
- Dekompensasiya mərhələsi. Ağırlaşmalar formalaşır: təkrarlanan pielonefrit, hidronefroz, daş əmələgəlməsi, davamlı arterial hipertenziya, böyrək funksiyasının azalması. Çox vaxt ağırlaşmaların müalicəsi ilə yanaşı əməliyyat tələb olunur.
Düşmə dərəcəsi ilə mərhələ həmişə üst-üstə düşmür. Mərhələni həkim müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Yüngül dərəcəli nefroptozun əlaməti böyrəklərin proyeksiyasında dövri bir və ya ikitərəfli ağrılardır. Bir qayda olaraq, onlar qısa müddət üfüqi vəziyyətdə qaldıqdan sonra keçir. Ağrı adətən küt, sızıldayıcı, zəif və ya orta dərəcəli olur.
Düşmənin ağırlaşması uro- və hemodinamika pozğunluqlarına gətirib çıxarır. Təzahürlərin intensivliyi bu pozğunluqların dərəcəsindən asılıdır. Orqanın sürüşməsi sidik axarının əyilməsinə və sidiyin xroniki durğunluğuna səbəb olur. Nəticədə infeksion proseslərin və hidronefrozun (böyrəkdə mayenin toplanması) inkişafı üçün şərait yaranır. Damar ayağı strukturlarının əyilməsi işemik proseslərə səbəb olur ki, bu da nefronların məhvinə və böyrək çatışmazlığının inkişafına gətirib çıxara bilər. Qadınlarda və kişilərdə böyrəyin düşməsinin əlverişsiz nəticələrinin simptomları böyrək kolikasına xas olan bel, böyür və qarında kəskin ağrılar ola bilər. Həmçinin sidiyin həcmi və xüsusiyyətlərinin dəyişməsi (oliqouriya, hematuriya) mümkündür. İnfeksiya qoşulduqda bədən temperaturu yüksələ, sidikdə selik və irin görünə bilər.
Böyrək funksiyasının azalması ilə xəstədə ödemlər, hipertenziya və digər sistem pozğunluqları inkişaf edə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Böyrəklərin düşməsinin diaqnostikası orqanların yerləşməsinin vizuallaşdırılması və obyektiv qiymətləndirilməsindən ibarətdir. Patoloji simptomlar olduqda uroloqa və ya nefroloqa müraciət etmək lazımdır. Şikayətlərin, anamnezin toplanması və müayinədən sonra həkim instrumental və laborator müayinələr təyin edir. Böyrəklər USM prosesində vizuallaşdırılır. Müşayiətedici patologiyaları aşkar etmək üçün retroperitoneal fəzanın, qarın boşluğunun, kiçik çanaq orqanlarının USM-i aparılır. Dəqiqləşdirici məlumatlar MRT və ya KT prosesində əldə edilir.
Laborator diaqnostika sidiyin və qanın ümumi klinik analizlərini əhatə edir. Normadan kənarlaşmalar aşkar edildikdə əlavə biokimyəvi testlər və sınaqlar aparılır.
Ağırlaşmalar
Nefroptoz zamanı böyrəklərin qanla təchizatının pozulması və sidik axarlarının əyilməsi riski artır ki, bu da işemik proseslərə (qan təchizatının pozulması), funksional çatışmazlığın inkişafına, sidik əmələgəlmə və xaric olma pozğunluqlarına səbəb ola bilər. Bu, xroniki xəstəliklərə (pielonefrit, qlomerulonefrit, sistit) gətirib çıxarır. Urostaz (sidiyin durğunluğu) böyrəkdə daşların əmələ gəlməsinə və hidronefrozun inkişafına səbəb olur. Zaman keçdikcə pozğunluqlar böyrək çatışmazlığına çevrilə bilər. Gec diaqnostikaya xəstəliyin zəif ifadə olunmuş, keçici klinik mənzərəsi müşayiət edir. Vaxtında müalicə zamanı patologiyanın proqressivləşməsini dayandırmaq və sidik-ifrazat sisteminin bütün funksiyalarını qorumaq mümkündür.
Müalicə
Konservativ müalicə nefroptoz simptomlarının proqressivləşməsinin və ağırlaşmaların inkişafının profilaktikasına yönəldilmişdir. O, orqanın fiksasiyası, bağ aparatına düşən yükün azaldılması və ağırlaşmaların inkişafının qarşısının alınması üzrə tədbirləri nəzərdə tutur. Dərman müalicəsi simptomatik xarakter daşıyır. Düşmüş böyrəyi normal vəziyyətə qaytarmağa kömək edən dərmanlar mövcud deyil. Spazmolitiklər, antihipertenziv vasitələr, antimikrob və diuretik vasitələr tətbiq edilir. Müalicə klinik mənzərədən və xəstənin orqanizminin ümumi vəziyyətindən asılıdır.
Kompleks yanaşma bel və qarın əzələlərini dəstəkləyən, böyrəklərin sürüşməsinin qarşısını alan və eyni zamanda ağırlaşmaların inkişafından qoruyan xüsusi bandajın istifadəsini əhatə edir. Korseti gün ərzində daim taxmaq və yalnız yuxu vaxtı çıxarmaq məsləhətdir.
Həmçinin nefroptozu olan xəstələrə dietoterapiya (bədən çəkisinin çatışmazlığı zamanı), bel nahiyəsi və qarın divarının əsas əzələlərini möhkəmləndirmək üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi təyin olunur.
Müalicə üsulları
Böyrəyin düşməsinin müalicəsində konservativ üsullar az effektivdir. Onlara xəstəliyin inkişafının erkən mərhələlərində, həmçinin xəstə cərrahi müalicəyə razı olmadıqda müraciət edilir. Böyrək yatağının strukturunu və funksiyalarını bərpa etmək üçün əməliyyat orqanın fiksasiyasının ən effektiv üsulu kimi tanınır.
Cərrahi müalicə
Nefroptozun korreksiyası üzrə əməliyyat nefropeksiya adlanır. Üsul orqanın ilkin vəziyyətinə qaytarılmasını və tor implantat vasitəsilə fiksasiyasını nəzərdə tutur. Zamanla protez birləşdirici toxuma liflərilə örtülür və böyrəyi etibarlı şəkildə saxlayır.
Fiksasiya klassik açıq müdaxilə prosesində aparıla bilər. Lakin bu halda xəstənin reabilitasiya müddəti uzanır və infeksion ağırlaşmaların riski artır. Hazırda nefropeksiya laparoskopik texnologiyaların tətbiqi ilə həyata keçirilir. İmplantat bir neçə deşik vasitəsilə mikrocərrahi alətlərin köməyi ilə quraşdırılır.
Reabilitasiya
Bərpa müddəti böyrəyin düşməsinin müalicəsi üçün seçilmiş cərrahi üsuldan asılıdır. Açıq əməliyyatlardan sonra reabilitasiya 3-6 ay davam edir və xəstə üçün ciddi məhdudiyyətlər nəzərdə tutur. Laparoskopik üsul xəstənin erkən mobilizasiyasını (2-3-cü gün) aparmağa, onu 1-2 aydan sonra adi həyatına qaytarmağa, həmçinin infeksion ağırlaşmaların riskini minimuma endirməyə imkan verir.
Profilaktika
Əgər xəstə vaxtında həkimə müraciət edibsə və onun bütün tövsiyələrinə əməl edibsə, böyrəyin vəziyyəti sabitləşir, cərrahi müdaxilə aparıldıqda isə norma səviyyəsinə qayıdır. Ağırlaşma ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə azalır.
Böyrəyin düşməsindən və onun nəticələrindən qaçmaq üçün xəstəliyin inkişaf və proqressivləşmə səbəblərini mümkün qədər aradan qaldırmaq lazımdır. Bunun üçün aşağıdakı qaydalara əməl etmək lazımdır:
- həddindən artıq fiziki yüklənmələrdən qaçmaq;
- peşəkar idmanla məşğul olarkən daxili orqanların vəziyyətinə nəzarət etmək;
- pəhrizlərdən və çəkinin kəskin azaldılmasının digər üsullarından imtina etmək;
- qarın boşluğu, kiçik çanaq və retroperitoneal fəza orqanlarının USM-dən müntəzəm keçmək;
- lazımi idman hazırlığı olmadan çox ağır əşyaları qaldırmaqdan çəkinmək.
Yadda saxla!
Böyrəyin düşməsinin spesifik əlaməti beldə çəkici, küt ağrılardır. Bir çox xəstələr özləri diaqnoz qoyur və həkimə müraciət etmək zərurətini nəzərə almırlar, pozğunluğun bundan sonra da yalnız yatmaqla keçən dövri ağrılarla özünü göstərəcəyini düşünürlər. Əslində xəstəlik proqressivləşdikcə ağrılar daha kəskin və uzunmüddətli olur. Pielonefrit və ya sidik-daş xəstəliyinin inkişafı ilə böyrək kolikaları meydana çıxır. Müalicəni nəzərə almadıqda xəstə böyrək çatışmazlığı ilə üzləşə bilər, onun müalicəsi orqan transplantasiyasından və ya hemodializ aparatlarından ömürlük asılılıqdan ibarətdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Suallar və cavablar
Bəli, böyrəyin yerdəyişməsi sidik axarının əyilməsinə və sidiyin normal axınının pozulmasına səbəb ola bilər, bu da durğunluq yaradaraq sidik yolu infeksiyalarının, o cümlədən pielonefritin inkişaf riskini artırır. Təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları olan xəstələrdə uroloq nefroptozun mövcudluğunu da yoxlaya bilər. Vaxtında müalicə infeksiyanın kəskinləşməsinin qarşısını almağa kömək edir.
Hamiləlik dövründə qarın daxili təzyiqin və böyüyən uşaqlığın təsiri ilə böyrəyin vəziyyəti dəyişə, simptomlar müvəqqəti güclənə bilər, lakin əksər hallarda bu, hamiləliyin gedişinə ciddi mane olmur. Bununla belə, sidik yolu infeksiyası riski artdığından hamilə qadınlar bu dövrdə uroloji nəzarətdə olmalıdır. Doğuşdan sonra vəziyyət adətən əvvəlki halına qayıdır.
Ağır çəki qaldırmaq, kəskin tullanma və sarsıntılı idman növləri simptomları gücləndirə və böyrəyin yerini daha da dəyişə bilər, buna görə belə fəaliyyətlərdən çəkinmək tövsiyə olunur. Bunun əvəzinə qarın əzələlərini möhkəmləndirən, həkim tərəfindən tövsiyə olunan yumşaq məşqlər faydalı ola bilər. Fərdi fiziki aktivlik səviyyəsini uroloqla müzakirə etmək məqsədəuyğundur.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
