Paranefrit böyrəyi əhatə edən perinefrik toxumaların infeksion-iltihabi prosesidir. Abses formalaşdıqda drenaj tələb oluna bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrəkətrafı toxumanın iltihabı
- pararenal iltihab
Xəstəlik haqqında
Paranefral toxumanın kəskin iltihabı əvvəlcə ekssudativ mərhələnin inkişafı ilə müşayiət olunur. Damar yatağından immunkompetent hüceyrələr və plazma cəlb olunur. Bu, iltihabi prosesi lokalizasiya etmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Əgər bu mexanizmlər natamam olarsa, iltihab ekssudativ mərhələdən irinli mərhələyə keçir. Bunun üçün leykositlərin və bakteriyaların ölümü xarakterikdir.
Əmələ gələn irinlik tədricən ölçüsü böyüyür. Əvvəlcə böyrəkətrafı toxumanın arakəsmələrini lizisə uğradır və lokalizasiya olunmuş formadan total formaya keçir. İrinli ocağın artan ölçüləri müəyyən mərhələdə onun cırılmasına və yaxınlıqda yerləşən strukturların zədələnməsinə gətirib çıxara bilər. Buna görə də mümkün qədər tez tibbi yardım üçün müraciət etmək vacibdir. İrinli paranefrit halında uroloq ehtiyatlı açma və drenaj aparacaq ki, bu da iltihabi prosesin yayılmasından qaçmağa imkan verəcək və ikincili ağırlaşmaların qarşısını alacaq.
Xəstəlik əvvəlcə ümumi intoksikasiya simptomları ilə təzahür edir. Bir neçə gündən sonra böyrəkətrafı toxumada iltihabi prosesin lokal əlamətləri meydana çıxır. Diaqnoz kompleks əlavə müayinənin nəticələri əsasında təsdiqlənir.
Paranefritin irinli formalarının müalicəsi böyrəkətrafı toxumanın açılmasını, sanasiyasını və drenajını nəzərdə tutur. İltihabi prosesi kəsmək üçün antibakterial, infuzion, əksiltihab, metabolik terapiya aparılır.
Səbəbləri
Paranefritin risk faktorları aşağıdakılar ola bilər:
- hematoma əmələ gəlməsi ilə retroperitoneal nahiyənin küt travmaları;
- bel nahiyəsinin nüfuzedici yaralanmaları;
- orqanizmdə irinli iltihab ocaqları (irinli angina, stafilokokk piodermiyaları, hidradenit, bağırsaqlararası abses və s.);
- kəskin pielonefrit, xüsusən apostematoz;
- böyrək vərəmi;
- böyrək absesi;
- böyrək karbunkulu və s.
Sadalanan vəziyyətlərin istənilən biri irinli bakteriyaların böyrəkətrafı toxumaya nüfuz etməsinə gətirib çıxara bilər. Ən çox iltihab stafilokokk mənşəlidir. Digər törədicilər kimi streptokokklar, bağırsaq çöpü, vərəm mikobakteriyaları ola bilər.
Paranefral toxumadakı patoloji proses adətən kəskin gedişə malikdir. Lakin immun sistemin disfunksiyası zamanı paranefritin xroniki gedişi mümkündür. Bu halda immunitet patogenlərin öhdəsindən gəlməyə qadir olmur və onlar davametmə xarakterli infeksiyanın səbəbinə çevrilir. Xroniki proses dalğavari gedir – kəskinləşmə dövrləri remissiya dövrləri ilə əvəz olunur. Paranefral toxumada iltihabi prosesin aktivləşməsinə soyuqlama, müşayiət edən infeksiyalar, immunsupressiv qəbulu və digər faktorlar səbəb ola bilər.
Paranefridə irinli proses mövcud arakəsmələri lizisə uğrada bilər və böyrəkətrafı toxumanın hüdudlarından kənara yayıla bilər. Bu halda müalicə prosesi üçün ciddi çətinliklər yaradan böyük irinli axıntılar əmələ gəlir. İrinin miqrasiyasının əsas yolları bunlardır:
- sidik axarı boyunca toxuma;
- qalça əzələsi, fassiyası boyunca bel nahiyəsindən irin kiçik çanaq boşluğuna enə bilər;
- retroperitoneal fəza, orada fleqmona əmələ gələ bilər.
Retroperitoneal fleqmona müəyyən mərhələdə əhatə edən toxumaların lizisinə gətirib çıxarır. Hansı strukturların irinli əriməyə məruz qalmasından asılı olaraq müvafiq ağırlaşmalar inkişaf edir. Onların sırasında bağırsaqlararası abses, plevral boşluğun irinli prosesi, irinin sidik kisəsinə yarılması, fleqmonanın budun daxili hissəsinə yayılması ola bilər. Yuxarı paranefritdə iltihabi prosesə zədələnmə tərəfdən plevra və ağciyər cəlb oluna bilər, bəzən poddiafraqmal abses də inkişaf edir.
Təsnifat
Patoloji prosesin inkişaf mexanizmini nəzərə alaraq uroloqlar paranefritin 2 tipini ayırırlar.
- Xəstəliyin ilkin variantı. Bu halda patogen mikroorqanizmlər paranefral toxumaya əsasən orqanizmdəki digər irinli ocaqlardan (angina, çiban, fleqmonoz iltihab və s.) qan axını ilə nüfuz edir. İlkin paranefrit həmçinin travma nəticəsində, sonradan irinlənən retroperitoneal hematomanın əmələ gəlməsi zamanı inkişaf edə bilər. Böyrəyin çıxarılmasından sonra sidik axarı kötüyünün iltihabı və ya liqatura nahiyəsində yaranın olması halında da paranefral toxumanın iltihabı baş verə bilər.
- Xəstəliyin ikincili variantı. Bu halda irinli proses ilkin olaraq böyrəkdə lokalizasiya olunur və tədricən böyrəkətrafı toxumaya keçir. İnfeksiyanın yayılması kontakt yolla və ya orqandaxili qan və limfa yolları ilə baş verə bilər. Bu cür mexanizm abses, böyrək karbunkulu, kəskin pielonefrit zamanı reallaşır.
Paranefral toxuma birləşdirici toxuma arakəsmələri ilə iltihabi prosesin yayılmasını məhdudlaşdıra bilən bir neçə zonaya bölünür. Patoloji dəyişikliklərin lokalizasiyasını nəzərə alaraq paranefrit aşağıdakı növlərə təsnif edilir:
- yuxarı – infeksion-iltihabi ocaq böyrəyin yuxarı qütbünə daha yaxın yerləşir;
- aşağı – dəyişikliklər aşağı nefral qütbə daha yaxın yerləşir;
- ön – paranefral zonada patoloji proses böyrəyin ön səthinə bitişikdir;
- arxa – infeksion-iltihabi ocaq böyrəyin arxa səthinə proyeksiya olunur;
- total – bu halda iltihab bütün böyrəkətrafı toxumanı əhatə edir.
Böyrəyin paranefriti əksər hallarda birtərəfli prosesdir. Lakin son dərəcə nadir hallarda ikitərəfli zədələnmə halları da rast gəlinə bilər.
Klinik mənzərə
Paranefritin başlanğıc mərhələdəki simptomları spesifik əlamətlərə malik deyil və sistemli iltihabi prosesin ümumi təzahürlərinə uyğun gəlir. Xəstədə bədən temperaturu 40°C-yə qədər qalxır, üşütmə və ümumi bədhalətlik yaranır. Bu mərhələdə paranefritin kəskin gedişi çox vaxt soyuqdəymə xəstəliyini xatırladır. Differensial diaqnostika adətən lokal simptomlar meydana çıxdıqda mümkün olur. Bir qayda olaraq, hərarətli dövrün başlanğıcından 3-4 sutka sonra böyrəkətrafı toxumanın iltihabi zədələnməsinin lokal əlamətləri yaranır. Bunlara aiddir:
- müxtəlif intensivliyə və müxtəlif xarakterə malik olan bel nahiyəsindəki ağrılı hisslər (daha çox küt, sıxıcı);
- kostovertebral nöqtədə (12-ci qabırğanın onurğa əzələləri ilə kəsişmə zonası) basdıqda ağrılar;
- böyrəyi “qorumaq” və ağrıya səbəb olan hərəkətliliyini məhdudlaşdırmaq üçün nəzərdə tutulan bel əzələlərinin refleksli defansı;
- zədələnmə tərəfdən bel zonasında döyəcləmə zamanı ağrılı hisslər.
Bəzi hallarda lokal simptomlara həmçinin bel nahiyəsində dəri örtüklərinin lokal temperaturunun yüksəlməsi, bu zonanın qızarması və şişməsi də daxil ola bilər.
Patoloji prosesin proqressivləşməsi orqanizmin xoşagəlməz simptomlardan qorunmağa çalışmasına gətirib çıxarır. Bu fonda zədələnmiş bel nahiyəsində onurğaətrafı əzələlərin qısalması onurğanın görünən əyilməsinə səbəb olur. Yataqda xəstə “rahat” vəziyyət alır ki, bu da paranefrit tərəfdəki ayağın gövdəyə gətirilməsindən ibarətdir (bu, əzələ gərginliyini azaldır). Ayağın açılması ifadəli ağrı sindromu ilə müşayiət olunur, çünki prosesə ikincili cəlb olunmuş qalça əzələsi dartılır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Paranefritli xəstələrin diaqnostika proqramına aşağıdakı müayinələr daxil ola bilər:
- ümumi klinik qan analizi – burada leykositlərin miqdarının əhəmiyyətli dərəcədə artması, eritrositlərin çökmə sürətinin artması müəyyən edilir;
- ümumi klinik sidik analizi – dəyişikliklər yalnız o halda aşkarlanır ki, paranefrit ikincili olsun (mövcud böyrək xəstəlikləri fonunda inkişaf etsin);
- böyrəklərin ultrasəs skanlaması – böyrəyin yaxınlığında qeyri-dəqiq konturlu, qarışıq exogenliyə malik törəməni aşkar etməyə imkan verir;
- bel nahiyəsinin rentgenoqrafiyası – adətən onurğanın əyilməsi, bel əzələsinin pis konturlaşması və s. aşkarlanır;
- qanın biokimyəvi analizi (kreatinin, ümumi zülal, zülal fraksiyaları) – böyrəklərin funksional vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir;
- retroperitoneal fəzanın punksiyası – böyrəkətrafı fəzadan irin əldə etməyə imkan verir (lakin irinin olmaması paranefral toxumada iltihabi prosesi istisna etmir);
- kompüter və ya nüvə-maqnit tomoqrafiyası – bu üsullar mürəkkəb diaqnostik hallarda tətbiq edilir.
Müalicə
Paranefrit təxirəsalınmaz müalicə tələb edən ciddi xəstəlikdir. İrinli formalarda mütləq cərrahi müdaxilə aparılır, ekssudativ formalarda isə kompleks konservativ terapiya uğur gətirə bilər.
Əgər xəstəlik irinli proses olmayan başlanğıc mərhələdə aşkarlanarsa, törədicilərin mikrob spektrinin böyük hissəsini örtə bilən 2-3 antibiotikin tətbiqi ilə güclü antibakterial terapiya təyin edilir. Eyni zamanda əksiltihab, metabolik, ağrıkəsici, dezintoksikasiya müalicəsi aparılır.
Əgər paranefrit irinli mərhələyə keçibsə, əvvəlcə əməliyyatönü hazırlıq aparılır, sonra cərrahi müdaxilə yerinə yetirilir, əməliyyatdan sonrakı dövrdə isə kompleks konservativ terapiya təyin edilir.
İrinli paranefritdə adətən bel nahiyəsində kəsik aparılır. Bu, irinliyə yaxşı çıxış təmin edir. Sonuncu açılır, yuyulur və drenaj edilir. Yaranın kənarları müəyyən sahədə adətən tikilmədən saxlanılır ki, bu da irinli ifrazatın axını üçün optimal şərait yaratsın. İltihabi proses sakitləşdikdən sonra gecikdirilmiş tikişlərin qoyulması mümkündür.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- yüngül tempdə fiziki fəallığı saxlamaq (palatada hərəkət etmək, yüngül gimnastika etmək);
- ağırlıq qaldırmamaq;
- sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq;
- yara sarğısı üçün müntəzəm gəlmək;
- həkimin təyin etdiyi preparatları vaxtında qəbul etmək.
Profilaktika
Paranefrit riskini azaltmaq üçün sidik-ifrazat sisteminin xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək vacibdir. Xroniki patologiyalarda uroloq və ya nefroloq tərəfindən dinamik müşahidə göstərişdir.
Yadda saxla!
Parenefral toxumanın kəskin iltihabını tanımaq bəzi hallarda çox çətin olur, çünki erkən mərhələlərdə lokal simptomlar ya olmur, ya da tək-tük əlamətlərlə təmsil olunur. Başlanğıc mərhələdə paranefritin mənzərəsi bu ağırlaşmanın inkişafına səbəb olan xəstəliyə bənzəyir. Simptomatika soyuqdəymə xəstəliyini xatırladır, lakin bu zaman tənəffüs yolları tərəfindən lokal simptomlar olmur. Qiymətli vaxtı əldən verməmək və mümkün qədər tez klinikaya müraciət etmək vacibdir. Simptomatikanın qeyri-spesifikliyini nəzərə alaraq, düzgün diaqnoz qoymaq üçün həkim kompleks laborator və instrumental müayinə aparır. Əlavə diaqnostikanın nəticələri infeksion-iltihabi ocağın harada lokalizasiya olunduğunu müəyyən etməyə və problemin böyrəkətrafı toxumaya aid olduğunu anlamağa imkan verir. Qoyulmuş diaqnoz əsasında uroloq fərdiləşdirilmiş müalicə proqramı hazırlayır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
