Pieloektaziya böyrək ləyəninin genişlənməsidir. Sidik axınının maneəsi, vezikoureteral reflüks və digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər və səbəbə görə izlənir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrək ləyəninin genişlənməsi
- pielektaziya
Xəstəlik haqqında
Böyrəkdə qan süzülür və sidik əmələ gəlir. Sidik kiçik və böyük kasacıqlarda toplanır, oradan ləyənə, sonra isə sidik axarı ilə sidik kisəsinə axır. Ləyənin və sidik axarının divarında olan hamar əzələlər sidiyi ritmik yığılmalarla aşağı ötürür. Bu yolun hər hansı səviyyəsində maneə yarandıqda və ya sidik geri axdıqda ləyən genişlənir.
Ləyənin izolə olunmuş genişlənməsi pieloektaziya adlanır; buna kasacıqların genişlənməsi də əlavə olunarsa, pielokalikoektaziya haqqında danışılır. Pieloektaziya müstəqil xəstəlik deyil, ultrasəs müayinəsində görülən əlamətdir və onun səbəbini aydınlaşdırmaq lazımdır.
Bu vəziyyət ən çox hamiləlik dövründə dölün ultrasəs müayinəsində və ya körpələrdə aşkar edilir. Uşaqlarda yüngül pieloektaziya çox vaxt orqanların yetişməsi ilə əlaqəlidir və əksər hallarda zamanla özü-özünə keçir. Yetkinlərdə isə genişlənmə daha çox sidik-daş xəstəliyi, sidik axarının daralması və ya xaricdən sıxılması ilə bağlı olur. Hamilə qadınlarda, xüsusilə sağ tərəfdə, böyük uşaqlığın sidik axarına təzyiqi səbəbindən müvəqqəti genişlənmə tez-tez rast gəlinir.
Diaqnozu düzgün qoymaq vacibdir, çünki uzun müddət davam edən və artan genişlənmə böyrək toxumasına (parenximaya) təzyiq göstərir. Belə hallarda nefronların bir hissəsi atrofiyaya uğraya və böyrəyin funksiyası azala bilər.
Səbəbləri
Pieloektaziyanın səbəbləri anadangəlmə və qazanılmış olur. Bəzən genişlənmə funksional xarakter daşıyır və heç bir xəstəliklə bağlı olmur. Əsas səbəblər bunlardır:
- Ləyən-sidik axarı keçidinin daralması. Ləyənin sidik axarına keçdiyi yerdə anadangəlmə daralma sidik axınını çətinləşdirir; uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəblərdəndir.
- Vezikoureteral reflüks. Sidik kisəsindən sidiyin geri – sidik axarına və ləyənə axması; böyrək iltihabı riskini artırır.
- Uretranın arxa qapaqları. Oğlan uşaqlarında sidik kanalında anadangəlmə qapaq sidiyin çıxmasına mane olur və hər iki böyrəyin genişlənməsinə səbəb ola bilər.
- Meqaureter və sidik axarının digər anomaliyaları. Sidik axarının genişlənməsi, anormal gedişi və ya əyilməsi.
- Əlavə (anormal) damar. Sidik axarını xaricdən sıxan damar sidik axınını çətinləşdirir.
- Sidik-daş xəstəliyi. Daş sidik axarını tıxadıqda ləyən kəskin genişlənir.
- Şişlər və xaricdən sıxılma. Qarın boşluğu və kiçik çanaq orqanlarının törəmələri sidik axarını sıxa bilər.
- Hamiləlik. Böyüyən uşaqlığın təzyiqi və hormonal dəyişikliklər sidik yollarının tonusunu azaldır.
- Neyrogen sidik kisəsi. Sinir tənzimlənməsi pozulduqda sidik kisəsi düzgün boşalmır, təzyiq yuxarı ötürülür.
- Böyrəyin sallanması. Kəskin arıqlama zamanı böyrəyin aşağı enməsi sidik axarının əyilməsinə səbəb ola bilər.
- Pielonefrit. İltihab zamanı bakterial toksinlər sidik yollarının hamar əzələlərinin yığılmasını müvəqqəti zəiflədə bilər.
Bəzən ultrasəs müayinəsində görülən genişlənmə sadəcə dolu sidik kisəsi ilə əlaqəli olur və sidiyə getdikdən sonra azalır. Ləyənin böyrəyin hüdudlarından kənarda yerləşməsi (ekstrarenal ləyən) də normanın variantı ola bilər.
Təsnifat
Genişlənmənin dərəcəsinə görə yüngül, orta və ağır pieloektaziya ayırd edilir. Dərəcə ultrasəs müayinəsində ləyənin ölçüsünə və kasacıqların vəziyyətinə əsasən müəyyən olunur; dölün və uşağın yaşına uyğun meyarları həkim qiymətləndirir.
Lokalizasiyasına görə:
- birtərəfli – sağ və ya sol böyrəyin pieloektaziyası;
- ikitərəfli – hər iki böyrəyin genişlənməsi; bu, aşağı sidik yollarında maneədən (məsələn, uretranın arxa qapaqlarından) şübhələnməyə əsas verə bilər.
Mənşəyinə görə:
- funksional (keçici) – hamiləlik, dolu sidik kisəsi, orqanların yetişməmişliyi ilə əlaqəli və zamanla keçən genişlənmə;
- obstruktiv – sidik axınının mexaniki maneəsi ilə bağlı;
- reflüksla əlaqəli – sidiyin geri axması nəticəsində yaranan.
Böyrək toxumasının vəziyyətinə görə parenximası qorunmuş (kompensasiya olunmuş) və parenximanın nazikləşməsi ilə müşayiət olunan (dekompensasiya olunmuş) formalar fərqləndirilir. Sonuncu hal hidronefrozun inkişafı kimi qiymətləndirilir.
Klinik mənzərə
Pieloektaziya əksər hallarda heç bir əlamət vermir və təsadüfən – dölün, körpənin və ya yetkinin ultrasəs müayinəsində aşkar edilir. Simptomlar adətən səbəbdən və ağırlaşmalardan asılıdır:
- bel nahiyəsində sızıltılı və ya küt ağrı; daş sidik axarını tıxadıqda kəskin, dalğavari ağrı (böyrək sancısı);
- tez-tez təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları, pielonefrit;
- sidikdə dəyişikliklər – bulanıqlıq, xoşagəlməz qoxu, bəzən qan qarışığı;
- sidik ifrazının pozulması – zəif sidik axını, tez-tez sidiyə getmə, sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi;
- uzun müddət davam edən ağır genişlənmədə – yorğunluq, arterial təzyiqin yüksəlməsi, böyrək funksiyasının azalması əlamətləri.
Körpələrdə yeganə əlamət izahı olmayan qızdırma, narahatlıq, iştahsızlıq və ya çəki artımının zəif olması ola bilər – bu, sidik yolu infeksiyasının təzahürüdür. Hamilə qadınlarda yüngül genişlənmə çox vaxt əlamətsiz olur, lakin bel ağrısı və qızdırma pielonefritə dəlalət edə bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər yüksək temperatur bel ağrısı və ya üşütmə ilə müşayiət olunursa, körpədə və ya kiçik uşaqda səbəbsiz qızdırma varsa, hamilə qadında bel ağrısı və qızdırma yaranıbsa, güclü sancı tipli ağrı, sidiyin azalması və ya tam kəsilməsi, sidikdə qan müşahidə olunursa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim (uroloq, nefroloq və ya uşaqlarda pediatr) şikayətləri, hamiləlik dövründə aparılmış ultrasəs nəticələrini, keçirilmiş infeksiyaları və ailədə böyrək xəstəliklərinin olub-olmamasını öyrənir. Daha sonra müayinə planı tərtib olunur:
- Böyrəklərin və sidik kisəsinin ultrasəs müayinəsi – əsas üsuldur; ləyənin və kasacıqların ölçüsünü, parenximanın qalınlığını, sidik axarının genişlənməsini göstərir. Dinamik müşahidə üçün həkimin təyin etdiyi intervallarla təkrarlanır; müayinə sidiyə getmədən əvvəl və sonra aparıla bilər.
- Ümumi sidik analizi və sidiyin bakterioloji əkilməsi – infeksiyanı aşkar edir və törədicini müəyyən edir.
- Qanın biokimyəvi analizi – kreatinin və digər göstəricilər böyrəklərin funksiyasını qiymətləndirir.
- Miksion sistouretroqrafiya – sidik kisəsinə kontrast maddə yeridilərək sidiyə getmə zamanı rentgen müayinəsi; vezikoureteral reflüksu və uretranın arxa qapaqlarını aşkar edir.
- Dinamik böyrək ssintiqrafiyası – hər böyrəyin funksiyasını ayrılıqda və sidik axınının maneəsinin dərəcəsini göstərir.
- MR-uroqrafiya, kompüter tomoqrafiyası və ya ekskretor uroqrafiya – anatomik quruluşu, anomaliyaları, daşları və damarların gedişini dəqiqləşdirmək üçün.
Differensial diaqnostika fizioloji (keçici) genişlənmə, hidronefroz, multikistoz böyrək displaziyası və böyrək kistaları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- Pielonefrit – sidiyin durğunluğu fonunda böyrəyin bakterial iltihabı, təkrarlanan formada daha təhlükəlidir.
- Hidronefroz – ləyənin və kasacıqların əhəmiyyətli genişlənməsi ilə parenximanın nazikləşməsi.
- Böyrək toxumasında çapıqlar – xüsusilə reflüks və təkrarlanan infeksiyalar zamanı.
- Böyrək funksiyasının azalması – ikitərəfli və uzun sürən ağır hallarda xroniki böyrək çatışmazlığına qədər.
- Arterial hipertenziya – böyrək toxumasının zədələnməsi nəticəsində.
- Daş əmələ gəlməsi – sidiyin durğunluğu daşların yaranmasına şərait yaradır.
Müalicə
Pieloektaziyanın müalicəsi onun səbəbindən, dərəcəsindən, böyrək funksiyasının vəziyyətindən və infeksiyaların olub-olmamasından asılıdır. Buna görə müalicədən əvvəl tam müayinə aparılması çox vacibdir.
- Dinamik müşahidə. Yüngül, əlamətsiz və artmayan genişlənmə, xüsusilə uşaqlarda, çox vaxt yalnız müntəzəm ultrasəs nəzarəti tələb edir. Əksər hallarda zamanla genişlənmə azalır və ya tam keçir.
- İnfeksiyanın müalicəsi. Pielonefrit zamanı həkim antibakterial preparatlar təyin edir. Reflüks və ya ağır genişlənmə olan bəzi körpələrdə infeksiyaların qarşısını almaq üçün uzunmüddətli profilaktik antibakterial müalicə tövsiyə oluna bilər – bu qərarı yalnız həkim qəbul edir.
- Səbəbin aradan qaldırılması. Sidik-daş xəstəliyində daşın xaric edilməsi və ya parçalanması, hamiləlikdə həkimin tövsiyəsi ilə yan üstə uzanma rejimi və müşahidə, neyrogen sidik kisəsində uroloq və nevroloqun birgə tövsiyələri ilə sidik kisəsinin vaxtında boşaldılması.
- Cərrahi müalicə. Ləyən-sidik axarı keçidinin daralmasında, genişlənmə artdıqda və ya böyrək funksiyası azaldıqda plastik əməliyyat (pieloplastika) aparılır; bu, açıq, laparoskopik və ya robot vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Reflüksda endoskopik korreksiya və ya sidik axarının sidik kisəsinə yenidən tikilməsi, uretranın arxa qapaqlarında isə onların endoskopik kəsilməsi tətbiq olunur.
Pasiyent nə edə bilər: kifayət qədər maye qəbul etmək, sidiyə getmə istəyini uzun müddət saxlamamaq, uşaqlarda qəbizliyin qarşısını almaq (qəbizlik sidik kisəsinin işini pozur), gigiyena qaydalarına riayət etmək və nəzarət müayinələrini buraxmamaq. Etmək olmaz: antibiotikləri və ya “böyrək çayları”nı həkim təyinatı olmadan qəbul etmək, qızdırma zamanı evdə gözləmək, müşahidəni yaxşı hiss etdiyi üçün yarımçıq dayandırmaq.
Reabilitasiya
Cərrahi müalicədən sonra həkimlər kifayət qədər maye qəbul etməyi, sidik durğunluğuna yol vermədən sidik kisəsini müntəzəm boşaltmağı məsləhət görürlər. Əməliyyatdan sonra müəyyən müddət sidik yolunda daxili stent və ya drenaj qala bilər; onun çıxarılma vaxtını uroloq müəyyən edir. Nəticəni qiymətləndirmək üçün ultrasəs və lazım olduqda ssintiqrafiya ilə nəzarət davam etdirilir. Qızdırma, bel ağrısı və ya sidikdə dəyişiklik yarandıqda dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Profilaktika
Anadangəlmə səbəblərin spesifik profilaktikası yoxdur, lakin ağırlaşmaların qarşısını almaq mümkündür:
- hamiləlik dövründə planlı ultrasəs müayinələrini vaxtında keçmək, dölün böyrəklərində dəyişiklik aşkar olunduqda doğuşdan sonra uşağı müayinə etdirmək;
- sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq, sidiyə getmə istəyini uzun müddət saxlamamaq;
- gün ərzində kifayət qədər su içmək;
- sidik yolu infeksiyalarını vaxtında və sona qədər müalicə etmək;
- sidik-daş xəstəliyinə meyilli şəxslərin həkim tövsiyələrinə əməl etməsi;
- aşkar edilmiş pieloektaziyada həkimin təyin etdiyi nəzarət müayinələrini buraxmamaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Yetkinlər uroloq və ya nefroloqa, uşaqlar pediatr, uşaq uroloqu və ya uşaq nefroloquna müraciət etməlidir. Hamiləlik dövründə aşkar edilən dəyişikliklərlə ginekoloq və uroloq birgə məşğul olur.
Yadda saxla!
- Pieloektaziya müstəqil diaqnoz deyil, səbəbi aydınlaşdırılmalı olan ultrasəs əlamətidir.
- Uşaqlarda yüngül genişlənmə çox vaxt zamanla özü keçir, lakin müntəzəm nəzarət tələb edir.
- Genişlənmənin artması, təkrarlanan infeksiyalar və böyrək funksiyasının azalması əlavə müayinə və bəzən əməliyyat üçün əsasdır.
- Körpədə səbəbsiz qızdırma və ya yetkində qızdırma ilə bel ağrısı təcili həkim müayinəsi tələb edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq uroloq və ya nefroloq tərəfindən müəyyən edilir. Əksər hallarda ultrasəs nəzarəti və sidik analizləri ilə başlanır, lazım olduqda əlavə rentgen və ya radionuklid müayinələri aparılır.
Hamiləlik dövründə aşkar edilən yüngül pieloektaziya tez-tez rast gəlinir və əksər hallarda doğuşdan sonra və ya ilk illərdə özü-özünə keçir. Bununla belə, doğuşdan sonra uşağın böyrəklərinin ultrasəs müayinəsi aparılmalı və pediatr ilə nəzarət planı müzakirə edilməlidir.
Bəli, xüsusilə uşaqlarda funksional genişlənmə orqanizm böyüdükcə çox vaxt azalır. Hamiləlikdə yaranan genişlənmə də adətən doğuşdan sonra keçir. Maneə və ya reflüksla əlaqəli genişlənmə isə müalicə tələb edə bilər.
Böyüyən uşaqlıq sidik axarlarını sıxır, hormonal dəyişikliklər isə sidik yollarının tonusunu azaldır. Buna görə hamilələrdə, xüsusilə sağ böyrəkdə, yüngül genişlənmə tez-tez müşahidə olunur. Qızdırma və bel ağrısı yaranarsa, pielonefriti istisna etmək üçün təcili həkimə müraciət etmək lazımdır.
Əməliyyat genişlənmə artdıqda, böyrək funksiyası azaldıqda, ağrı və ya təkrarlanan infeksiyalar olduqda, həmçinin anatomik maneə (daralma, arxa qapaqlar, ağır reflüks) aşkar edildikdə nəzərdən keçirilir. Qərarı uroloq müayinə nəticələrinə əsasən qəbul edir.
Adətən xüsusi pəhriz tələb olunmur. Uşağın kifayət qədər maye qəbul etməsi, sidik kisəsini vaxtında boşaltması və qəbizliyin qarşısının alınması vacibdir. Böyrək funksiyası pozulduqda qidalanma ilə bağlı tövsiyələri həkim verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
