Premenstrual sindrom menstruasiyadan əvvəlki luteal fazada təkrarlanan fiziki və emosional simptomlar kompleksidir və menstruasiya başladıqdan sonra azalır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aybaşıöncəsi sindrom
- premenstrual gərginlik sindromu
Tarixi məlumatlar
Premenstrual sindrom müstəqil hadisə kimi XX əsrin birinci yarısında öyrənilməyə başlanmışdır. Hələ qədim tibb traktatlarında qadınlarda menstruasiyanın başlanmasından əvvəl davranış və özünüduyma dəyişiklikləri təsvir olunurdu, lakin bunun «qadın təbiətinin» təzahürləri olduğu düşünülürdü. Yalnız 1931-ci ildə ingilis ginekoloqu Robert Frenk ilk dəfə «pre-menstrual tension» terminini işlətmiş və simptomların hormonal dalğalanmalarla əlaqəsini irəli sürmüşdür. O vaxtdan qızlarda və qadınlarda PMS-in nə olduğuna dair elmi əsaslandırılmış anlayış formalaşmağa başlamışdır.
Sonrakı onilliklərdə PMS-in öyrənilməsinə endokrinoloqlar, psixiatrlar və fizioloqlar qoşuldular. Sübut olundu ki, sindromun əsasında təkcə hormonların təsiri deyil, həm də sinir sisteminin, maddələr mübadiləsinin və damar tonusunun tsiklik dəyişikliklərə reaksiyası durur.
1980-ci illərin əvvəlindən premenstrual sindrom rəsmi olaraq tibbi diqqət tələb edən vəziyyətlər sırasına daxil edilmişdir. Hazırda o, ayrıca «qadın xüsusiyyəti» kimi deyil, əsasında hormonal aktivlik ilə sinir sisteminin reaksiyası arasındakı incə balanssızlıq duran mürəkkəb psixoendokrin pozğunluq kimi nəzərdən keçirilir. Müasir mütəxəssislər PMS-in bir neçə növünü və ifadəlilik dərəcəsini ayırd edərək, müalicənin orqanizmin xüsusiyyətləri və qadının emosional fonu nəzərə alınmaqla ciddi fərdi qaydada seçilməli olduğunu vurğulayırlar.
Səbəbləri
Premenstrual sindrom hər hansı tək bir səbəblə bağlı deyil. Onun inkişafı qadının orqanizmində tsiklin müxtəlif fazalarında baş verən bir-birindən asılı proseslər kompleksinin təsiri altında formalaşır. Hormonal yenidənqurmalar fonunda sinir sisteminin işi, maddələr mübadiləsi, habelə stresə reaksiya da tədricən dəyişir.
PMS-i işə salan əsas amillərə aiddir:
- tsiklin ikinci fazasında cinsi hormonların səviyyəsinin dəyişməsinə sinir sisteminin artmış həssaslığı;
- depressiya və ya təşviş pozuntularının olması;
- xroniki stress, yuxu çatışmazlığı və emosional yüklənmə;
- irsi meyillik;
- az hərəkətli həyat tərzi, artıq çəki, qeyri-rasional qidalanma, kofein və alkoqoldan sui-istifadə.
Bu amillərin hər biri ayrılıqda təhlükə yaratmır. Lakin onların birləşməsi zamanı bir-birinin mənfi təsiri qarşılıqlı olaraq güclənir və nəticədə PMS-in xarakterik təzahürlərini formalaşdıran mürəkkəb reaksiyalar zənciri yaranır.
Müasir ginekologiya baxımından premenstrual gərginliyin mexanizmi aşağıdakı kimidir. Tsiklin ikinci yarısında qadın orqanizmi mümkün mayalanmaya hazırlaşaraq yenidən qurulur. Bu dövrdə progesteron aktiv şəkildə istehsal olunur, ovulyasiyadan sonra isə estrogen səviyyəsi azalmağa başlayır. Belə hormonal «keçid» çoxsaylı sistemlərə təsir göstərir: maddələr mübadiləsi, su-duz tarazlığı, damar tonusu və hətta beynin işi dəyişir ki, bu da fiziki və emosional simptomların müxtəlifliyini izah edir. Sinir sistemi streslərə və xarici qıcıqlandırıcılara daha həssas olur, toxumalar mayenin ləngiməsinə meyillidir, damar tonusu isə dəyişkən ola bilər.
Eyni zamanda neyromediatorların, ilk növbədə «sevinc hormonu» olan serotoninin səviyyəsində dəyişikliklər baş verir. Onun defisiti emosional dayanıqlığı azaldır ki, bu da narahatlıq, əsəbilik, ağlamaqlıq, əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi və yorğunluqla təzahür edir. «Hipotalamus — hipofiz — yumurtalıqlar» sistemindəki pozğunluqlar hormonal dalğalanmaları gücləndirərək, PMS təzahürlərinin hər tsikldə təkrarlanmasına səbəb olan qapalı «şər dairə» yaradır.
Orqanizmdə baş verən patoloji proseslər qidalanma vərdişlərinə də təsir göstərərək şirinə və ya duzluya artmış meyillilik yaradır, yuxunu poza bilər, ağrıya həssaslığı gücləndirə və koqnitiv funksiyaları — diqqət konsentrasiyasını və yaddaşı azalda bilər. Belə dalğalanmalar nəticəsində tsiklik reaksiyaların davamlı ardıcıllığı formalaşır.
İnkişaf mexanizmi
Premenstrual sindromun təzahürləri tədricən formalaşır. Əvvəlcə qadın aybaşıdan əvvəl yüngül əsəbilik, çəkici ağrılar və ya ödem müşahidə edə bilər. Zaman keçdikcə simptomlar daha ifadəli olur və adi həyata mane olmağa başlayır.
Müalicəsiz PMS çox vaxt güclənir: emosional reaksiyalar kəskinləşir, fiziki diskomfort uzunmüddətli olur, menstruasiyadan sonra bərpa isə yavaşıyır. Bəzən sindrom xroniki formaya keçir, bu zaman əlamətlər tsiklin böyük hissəsində saxlanılır. Bu, iş qabiliyyətini, yuxunu, şəxsi münasibətləri və ümumi özünüduymanı pozur.
Tədricən orqanizm hormonların daimi dalğalanmalarına «öyrəşir», sinir sistemi isə getdikcə daha güclü reaksiya verir. Qadın stresə həssas olur, ağrının qavranılması dəyişir, təzyiq və yuxuda dalğalanmalar yaranır. Ağır hallarda PMS depressiyaya və ya somatoform pozğunluqlara səbəb ola bilər.
Təsnifat
Premenstrual sindrom fərdi xüsusiyyətlərə malikdir və vahid sxemə tabe olmur. Bununla belə, simptomlar aşağıdakı kateqoriyalara təsnif oluna bilər:
- Emosional-psixi forma. Onun üçün kəskin əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi, əsəbilik, ağlamaqlıq, narahatlıq vəziyyətləri və yuxuya getməkdə çətinliklər xarakterikdir. Qadın daxili gərginlik və stresə davamlılığın azalmasını hiss edə bilər.
- Baş forması. Əsas təzahürlər — güclü baş ağrıları, başda təzyiq və ya ağırlıq hissi, ürəkbulanma mümkündür, işığa və səslərə artmış həssaslıq, habelə başgicəllənmə. Bəzən simptomlar migren tutmasını xatırladır.
- Ödemli forma. Su-duz mübadiləsinin pozulması və toxumalarda mayenin ləngiməsi fonunda yaranır. Qadın üzdə şişkinlik, barmaqlarda və baldırlarda ödemlər, döşdə ağrılılıq və gərginlik, habelə menstruasiyadan sonra keçən cüzi çəki artımı müşahidə edə bilər.
- Kriz forması. Bu növ üçün panika atağını xatırladan qəfil narahatlıq, daxili gərginlik və fiziki hisslər tutmaları xarakterikdir. Qadınlar döş qəfəsində təzyiq hissi, tez-tez ürək döyünməsi hiss edir, arterial təzyiqin sıçrayışlarını və nəzarəti itirmə qorxusunu müşahidə edirlər. Bu cür təzahürlər daha çox 30 yaşdan sonra qeydə alınır və çox vaxt həddindən artıq yorğunluq və ya stress fonunda güclənir.
- Nadir (atipik) forma. Qeyri-standart gedişatla fərqlənir — subfebril temperatur, allergik səpgilər, xroniki iltihabi proseslərin kəskinləşməsi və ya immun sistem tərəfindən qeyri-adi reaksiyalar müşahidə oluna bilər.
Bu formaların hər biri yüngül və ya ağır gedişata malik ola bilər. Bir çox qadınlarda müxtəlif tiplərin əlamətlərinin birləşdiyi qarışıq mənzərə müşahidə olunur. Belə müxtəliflik PMS-i diaqnostika zamanı diqqətli təhlil və fərdi yanaşma tələb edən çoxcəhətli hadisəyə çevirir.
Klinik mənzərə
Premenstrual sindromun ilk əlamətləri ən çox aybaşıdan bir neçə gün əvvəl (bəzən bir həftə əvvəl) meydana çıxır və menstruasiyanın başlanması ilə tədricən aradan qalxır. Təzahürlərin intensivliyi orqanizmin fərdi xüsusiyyətlərindən, hormonal dalğalanmalardan və sinir sisteminin həssaslığından asılıdır.
PMS-in ən geniş yayılmış təzahürləri:
- kəskin əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi, əsəbilik, ağlamaqlıq;
- zəiflik və yorğunluq hissi, yaxud əksinə, yuxuya getməkdə çətinliklər;
- ən kiçik stresdə əsəbilik və tez yorulma, küyə və parlaq işığa artmış həssaslıq;
- qarının aşağı hissəsində, bel nahiyəsində və ya başda sızıltılı ağrılar;
- üzün və ətrafların şişkinliyi, əl və ayaqlarda «dolğunluq» hissi;
- süd vəzilərinin xoşagəlməz həssaslığı və ya ağrılılığı;
- qidalanma davranışında dəyişikliklər — şirin, duzlu və ya kalorili qidaya qəfil meyillilik;
- qarında köpmə, dolğunluq hissi və yüngül daxili diskomfort.
- tez-tez ürək döyünməsi, artmış tərləmə, titrəmə;
- konsentrasiyanın azalması, unutqanlıq, şüurun «dumanlanması» hissi;
- arterial təzyiqin qısamüddətli sıçrayışları;
- sızanaq səpgisi və dəri qıcıqlanmalarının meydana çıxması.
Bəzi xəstələrdə bədən narahatlıqları üstünlük təşkil edir, digərlərində isə əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi, narahatlıq və ya konsentrasiya çətinlikləri. Fiziki və emosional əlamətlərin bir-birinə qarışaraq ümumi diskomfort hissini gücləndirdiyi qarışıq variant da tez-tez rast gəlinir. PMS təzahürlərinin müxtəlifliyi onun tanınmasını çətinləşdirir, çünki simptomlar depressiyanı, endokrin pozğunluqları və ya ürək-damar pozğunluqlarını imitasiya edə bilər. Buna görə diqqətli və kompleks diaqnostika düzgün idarəetmə taktikasının seçilməsi və həyat komfortunun təmin edilməsi üçün həlledici əhəmiyyət kəsb edir. Qadınlarda PMS-in düzgün klinik izahı vacibdir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Premenstrual simptomokompleksin diaqnostikası qadının orqanizmində menstrual tsikl boyunca baş verən bütün dəyişikliklərin dərin təhlilini tələb edir. PMS-in bir çox əlamətləri depressiya, narahatlıq pozğunluqları, endokrin pozğunluqlar və ginekoloji xəstəliklərin təzahürlərinə oxşar olduğundan, həkim təkcə tsikliliyin mövcudluğunu təsdiqləməli deyil, həm də digər mümkün səbəbləri istisna etməlidir.
PMS diaqnostikasının əsas mərhələləri aşağıdakıları əhatə edir:
- Ətraflı anamnezin toplanması və özünüduyma gündəliyinin aparılması. Qadına bir neçə ay ərzində hansı simptomların nə vaxt meydana çıxdığını, nə dərəcədə ifadə olunduğunu və menstruasiyanın başlanmasından sonra nə qədər sürətlə keçdiyini qeyd etmək tövsiyə olunur. Bu şikayətlərin tsiklin eyni vaxtında təkrarlanması pozğunluqların premenstrual təbiətindən xəbər verir. PMS-in nə qədər davam etdiyini dəqiqləşdirmək də vacibdir. Adətən premenstrual gərginlik simptomları aybaşının başlanması ilə keçir.
- Ginekoloji müayinə. Oxşar şikayətlərə səbəb ola bilən və ya PMS gedişatını gücləndirə bilən çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliklərini, kistalarını, miomalarını və digər patoloji dəyişikliklərini istisna etmək üçün aparılır.
- Hormonal diaqnostika. Follikulstimulə edici hormonun və estrogenlərin, prolaktinin, tireotrop hormonun səviyyəsinin müəyyən edilməsi endokrin sistemin balansını qiymətləndirməyə və fiziki və emosional diskomforta səbəb olan mümkün dalğalanmaları aşkar etməyə imkan verir.
- Qeyri-hormonal laborator qan analizləri. Simptomları gücləndirə bilən anemiyanı, maddələr mübadiləsi pozğunluqlarını, endokrin pozğunluqları və digər daxili problemləri istisna etmək üçün aparılır.
- Psixoloji test aparılması. Emosional sferanın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün tətbiq olunur — PMS-ə çox vaxt müşayiət edən artmış narahatlıq, əsəbilik, yuxu pozğunluqları və ya depressiv meyillərin aşkarlanması.
- Çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi. Uşaqlığın və yumurtalıqların vəziyyətini dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur və premenstrual sindromun təzahürlərini maskalaya bilən struktur patologiyalarını istisna etməyə kömək edir.
Kompleks diaqnostika təkcə PMS-in mövcudluğu faktını deyil, həm də onun formasını, ağırlıq dərəcəsini və üstünlük təşkil edən mexanizmi — hormonal, sinir və ya damar mexanizmini müəyyən etməyə kömək edir. Bu, effektiv terapiyanın seçilməsi və vəziyyətə dinamikada nəzarət üçün zəruridir. Bundan başqa, diaqnostika mərhələsində PMS-i hamiləlikdən fərqləndirmək vacibdir, çünki simptomlar oxşar ola bilər. Bunu necə etmək olar? Aybaşı gecikməsi olduqda hamiləlik testi etmək və ya qanda XQH səviyyəsini müəyyən etmək kifayətdir. Ultrasəs müayinəsi də kömək göstərir (hamiləliyi adətən aybaşının 5-7 gün gecikməsində aşkar etmək mümkündür).
Ağırlaşmalar
Əksər hallarda PMS təhlükəli xəstəlik hesab olunmur. Lakin ağır gedişat zamanı və lazımi korreksiya olmadıqda bu vəziyyət qadının fiziki və psixi sağlamlığına təsir edən ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.
PMS-in ən tez-tez rast gəlinən ağırlaşmaları:
- Depressiv vəziyyətlər. Daimi gərginlik və əhval-ruhiyyə dalğalanmaları emosional fonun davamlı azalmasına və gündəlik həyata marağın itirilməsinə gətirib çıxara bilər.
- Xroniki yorğunluq. Yuxu və enerji mübadiləsinin pozulması istirahətdən sonra belə daimi əzginlik hissinə səbəb olur.
- Menstrual tsiklin pozğunluqları. Hormonal balanssızlıq səbəbindən aybaşı daha ağrılı ola bilər.
- Yüksək təzyiq və damar spazmları. Xüsusən sindromun kriz forması zamanı tez-tez yaranır.
- Libidonun azalması. Hormonal dalğalanmalar və emosional gərginlik cinsi meyilliyə təsir göstərir.
- Sosial və peşəkar dezadaptasiya. Ağır PMS-i olan qadınlar üçün sabit iş qabiliyyətini saxlamaq, diqqəti cəmləmək və emosional tarazlığı qorumaq çətin olur.
Qadın vəziyyətini «xarakter xüsusiyyətlərinə» aid edərək köməyə müraciət etmədikdə ağırlaşmalar dərinləşir. Lakin məhz mütəxəssisə müraciət təhlükəli nəticələrin formalaşmasının qarşısını almağa və bədən və emosiyalar üzərində nəzarəti bərpa etməyə imkan verir.
Müalicə
Premenstrual sindromun müalicəsinə dair müasir strategiya onun çoxsaylı təzahürləri nəzərə alınmaqla qurulur. Bu, hormonal fona, sinir sisteminin işinə və metabolik proseslərə kompleks təsiri nəzərdə tutur. Terapiyanın əsas məqsədi təkcə simptomların ifadəliliyini azaltmaq deyil, həm də endokrin və sinir sistemlərinin uzlaşmış işini bərpa etməkdir. Bu, qadının həm emosional, həm də fiziki vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Hormonal terapiya estrogen və progesteronun tsiklik dəyişkənliklərini yumşaltmaq, menstrual siklin fazalarını tarazlaşdırmaq və simptomların intensivliyini azaltmaq üçün təyin edilir. Bu terapiya çərçivəsində müxtəlif qruplara aid preparatlar tətbiq olunur:
- Progestagenlər. Onların istifadəsi siklin ikinci fazasını sabitləşdirməyə, süd vəzilərindəki ağrılılığı azaltmağa və emosional dəyişkənlikləri yumşaltmağa kömək edir.
- Kombinə edilmiş hormonal kontraseptivlər. Bu vasitələr hormon səviyyəsinin tarazlaşmasına kömək edir, əhval-ruhiyyənin kəskin dəyişmələrini azaldır, qarnın alt hissəsindəki ağrı və ağırlığı azaldır, həmçinin premenstrual dövrdə ümumi vəziyyəti yüngülləşdirir. Etibarlı kontrasepsiyaya ehtiyacı olan qadınlara, həmçinin PMS-in ağır gedişində tövsiyə olunur.
Qeyri-hormonal metodlar simptomların yüngülləşdirilməsinə və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir. Bir sıra preparatlar həmçinin premenstrual sindromun mexanizminə təsir göstərir. Bu, patoloji zənciri qırmaq üçün şərait yaradır. Qeyri-hormonal terapiyanın əsas variantları:
- Ağrıkəsici və iltihabəleyhinə vasitələr — qarın və bel nahiyəsindəki ağrıları azaldır.
- Yumşaq sedativ və sakitləşdirici preparatlar — əsəbiliyi, narahatlığı və yuxusuzluğu azaldır. Mürəkkəb hallarda antidepressantlar və transkvilizatorlar tətbiq oluna bilər.
- Sidikqovucu vasitələr — ödemləri və ağırlıq hissini azaltmağa kömək edir.
- Vitaminlər və mikroelementlər (maqnezium, B qrupu vitaminləri, kalsium) — sinir sistemini dəstəkləyir, spazmları azaldır və emosional fonu yaxşılaşdırır.
- Fitoterapiya və bitki adaptogenləri — əhval-ruhiyyənin yumşaq şəkildə normallaşmasına və fiziki diskomfortun aradan qaldırılmasına kömək edir. Bu vasitələrin tərkibindəki təbii estrogenlər hormonal profilə qənaətbəxş təsir göstərir.
- Fizioterapiya. Qan dövranının yaxşılaşdırılması və ağrı hisslərinin azaldılması üçün tətbiq olunur. Elektroyuxu, masaj, maqnezium ilə elektroforez effektlidir.
- Psixoterapiya. Qadınlara narahatlıqla, əsəbiliklə, emosional dəyişkənliklərlə mübarizə aparmağı öyrənməyə, stresin orqanizmə mənfi təsirini azaltmağa kömək edir.
PMS-in təzahürlərini azaltmağa həyat tərzinin dəyişdirilməsi də kömək edir:
- Əmək və istirahət rejimi. Gün rejiminin təşkili dərman müalicəsindən az əhəmiyyət daşımır. Müntəzəm yuxu, mülayim fiziki yüklənmələr və emosional yüklənmənin azaldılması orqanizmə hormonal dəyişkənliklərə daha yaxşı uyğunlaşmağa kömək edir və PMS-in psixoemosional və fiziki simptomlarının ifadəliliyini azaldır.
- Qidalanma. Qadının siklin ikinci fazasındakı rasionu PMS təzahürlərinin intensivliyinə təsir göstərir. Əsəbiliyi, mayenin toplanmasını və ya sinir sisteminin artmış oyanıqlığını gücləndirə bilən qida və içkiləri — qəhvə, güclü çay, şokolad, duzlu və yağlı yeməkləri — məhdudlaşdırmaq lazımdır. Rasiona tərkibində maqnezium, kalium, B qrupu vitaminləri və omeqa-3 yağ turşuları çox olan qidaların daxil edilməsi sinir sisteminin möhkəmlənməsinə kömək edir, yorğunluq hissini azaldır və premenstrual dövrə tez-tez müşayiət edən emosional dəyişkənlikləri yumşaltmağa kömək edir. Meyvələr, tərəvəzlər, tam dənli taxıllar və qoz-fındıq orqanizmi zəruri mikroelementlərlə doydurmaqla yanaşı, maddələr mübadiləsini normallaşdırır, PMS üçün xarakterik olan ödemi, ağırlıq hissini və fiziki diskomfortu azaldır.
- Fiziki aktivlik. Yüngül və mülayim yüklənmələr (təmiz havada gəzinti, üzgüçülük, yoqa, pilates, dartınma) qan dövranının yaxşılaşmasına kömək edir, spazmları və əzələ gərginliyini aradan qaldırır, həmçinin yuxunun nizamlanmasına kömək edir. Müntəzəm məşqlər narahatlığı, əsəbiliyi və emosional dəyişkənlikləri azaldan endorfinlərin — təbii «sevinc hormonları»nın istehsalını stimullaşdırır. Daimi hərəkət təkcə maddələr mübadiləsini dəstəkləmir, həm də premenstrual sindromun gedişini daha yumşaq və proqnozlaşdırıla bilən edərək simptomların daşınmasını yüngülləşdirir.
- Yuxu və istirahət. Gündə ən azı 7–8 saat yuxu. Yuxusuzluq narahatlığı və baş ağrılarını gücləndirir.
- Zərərli vərdişlərdən imtina. Alkoqol və nikotin hormonal balansı pozur və damar spazmlarını gücləndirir.
- Özünənəzarət. Simptomlar gündəliyinin aparılması siklin qanunauyğunluqlarını izləməyə və onlara vaxtında reaksiya verməyə kömək edir.
- Rahatlaşdırıcı praktikalar. İsti vannalar, tənəffüs məşqləri, meditasiya stres səviyyəsini azaldır və bədənin bərpasına kömək edir.
Bu tövsiyələrə müntəzəm əməl edildikdə PMS simptomları daha az ifadəli olur, emosional fon isə daha sabit olur.
Reabilitasiya
Premenstrual sindromun əsas müalicəsindən sonra nəticələrin möhkəmləndirilməsinə və davamlı remissiyaya nail olunmasına yönəlmiş reabilitasiya vacibdir. O, emosional vəziyyəti sabitləşdirməyə, sikli normallaşdırmağa və klinik əhəmiyyətli simptomların təkrar yaranmasını azaltmağa kömək edir.
Reabilitasiya üsulları:
- psixoterapevtik dəstək: narahatlığı və əsəbiliyi azaltmaq üçün fərdi və ya qrup məşğələləri;
- yüngül fiziki aktivlik: qan dövranını yaxşılaşdırmaq və gərginliyi aradan qaldırmaq üçün gəzinti, yoqa, tənəffüs məşqləri;
- fizioterapevtik prosedurlar: ağrı və spazmları azaltmaq üçün elektroyuxu, masaj, istilik və hidroterapiya;
- qidalanmanın korreksiyası: mikroelement və vitamin balansının saxlanması, duz və şəkər istehlakının azaldılması;
- hormonal fonun nəzarəti: terapiyanın effektivliyini qiymətləndirmək və residivlərin qarşısını almaq üçün müntəzəm analizlər və həkim konsultasiyaları.
Kompleks reabilitasiya qadına tədricən adət etdiyi həyat tərzinə qayıtmağa və PMS-in gündəlik işlərə təsirini minimuma endirməyə imkan verir.
Profilaktika
Vaxtında aparılan profilaktika simptomların ifadəliliyini azaldır və sikli daha proqnozlaşdırıla bilən edir. Əsas tədbirlərə aiddir:
- əhval-ruhiyyəni sabitləşdirmək və spazmları azaltmaq üçün müntəzəm mülayim fiziki aktivlik (gəzinti, yoqa, üzgüçülük);
- sinir sistemini dəstəkləmək üçün kalsium, maqnezium və B qrupu vitaminləri ilə zənginləşdirilmiş balanslaşdırılmış qidalanma;
- keyfiyyətli yuxu və relaksasiya, tənəffüs praktikaları vasitəsilə stress amillərinin azaldılması.
Bu tövsiyələrin sistemli şəkildə yerinə yetirilməsi PMS təzahürlərinin tezliyini və ifadəliliyini azaldır, reproduktiv yaşlı qadınların əhval-ruhiyyəsini və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır.
Yadda saxla!
Müasir ginekologiya PMS ilə mübarizə üçün geniş spektrli vasitələrə malikdir. Düzgün seçilmiş terapiya təkcə fiziki diskomfortu azaltmaqla yanaşı, emosional vəziyyəti də sabitləşdirməyə imkan verir. Bu gün qadınlar tsiklin istənilən günündə aktiv həyat tərzi keçirə bilirlər. Mütəxəssisin kompleks müşahidəsi təzahürlərin vaxtında korreksiyasını təmin edir və davamlı remissiyaya nail olmağa kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
PMS əlamətləri — döş vəzilərinin ağrısı, əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi, şişkinlik — erkən hamiləlik əlamətlərinə çox bənzəyə bilər, ona görə şikayətlərə görə onları dəqiq ayırmaq çətindir. Əsas fərq PMS-in menstruasiya başlayanda keçməsidir, hamiləlikdə isə əlamətlər davam edir. Aybaşı gecikərsə, hamiləlik testi və ya ginekoloq müayinəsi dəqiq cavab verə bilər.
Ailədə PMS-in ağır formalarının olması riski artıran amillərdən biri hesab olunur, çünki hormonal tənzimləmə və sinir sisteminin stresə həssaslığında ailəvi oxşarlıqlar müşahidə olunur. Lakin bu, xəstəliyin mütləq inkişaf edəcəyi demək deyil — həyat tərzi, stress səviyyəsi və ümumi sağlamlıq da mühüm rol oynayır. Ananın və ya bacının ağır PMS keçirməsi qızlarda diqqətli müşahidəni əsaslandıra bilər.
Bəli, menstruasiya tsikli qurulduqdan sonra yeniyetmə qızlarda da PMS əlamətləri müşahidə oluna bilər, adətən bu, yetkin qadınlardakına bənzər şəkildə əhval-ruhiyyə dəyişkənliyi, döş vəzilərinin həssaslığı və yorğunluqla təzahür edir. Əlamətlər gündəlik həyatı və ya təhsili əhəmiyyətli dərəcədə pozursa, ginekoloqa müraciət etmək məsləhətdir, çünki bəzən əlavə qiymətləndirmə tələb oluna bilər.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
