Prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası (PXH) – ətraf toxumaları zədələməyə və ya metastaz verməyə meyil olmadan prostat toxumalarının həddindən artıq böyüməsidir. Xəstəliyin başqa adı - prostat adenomasıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Prostat adenoması
Prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası (PXH) – ətraf toxumaları zədələməyə və ya metastaz verməyə meyil olmadan prostat toxumalarının həddindən artıq böyüməsidir. Xəstəliyin başqa adı – prostat adenomasıdır. Patologiya 50 yaşdan yuxarı kişilərdə dizurik və seksual pozğunluqların aparıcı səbəblərindən biri kimi tanınmışdır.
Xəstəlik haqqında
Prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası (PXH) – ətraf toxumaları zədələməyə və ya metastaz verməyə meyil olmadan prostat toxumalarının həddindən artıq böyüməsidir. Xəstəliyin başqa adı – prostat adenomasıdır. Patologiya 50 yaşdan yuxarı kişilərdə dizurik və seksual pozğunluqların aparıcı səbəblərindən biri kimi tanınmışdır.
Səbəbləri
Prostat adenomasının inkişafının əsas təhrikedici amili qocalan kişi orqanizminə hormonların təsiri kimi qəbul edilir. Kişidə maddələr mübadiləsi ilə bağlı problemlər olduqda risk artır:
- piylənmə, xüsusən qarın tipli;
- şəkərli diabet və insulinə rezistentlik;
- arterial hipertenziya;
- qanda lipidlərin balansının pozulması (dislipidemiya);
- az hərəkətli həyat tərzi.
Genetik meyllilik mühüm rol oynayır. Sübut edilmişdir ki, adenoma meyli nəsildən-nəslə keçə bilər.
İnkişaf mexanizmi
Xəstəliyin inkişafının əsasında prostat vəzinin hüceyrələrinin spesifik reseptorlarının dehidrotestosterona yüksək həssaslığı dayanır. Qanda testosteronun konsentrasiyası yaş artdıqca azalır, lakin onun izomerlərindən birinin səviyyəsi eyni qalır. Bu, apoptoz prosesini (köhnə hüceyrələrin proqramlaşdırılmış ölümü) ləngidir. Nəticədə vəzinin köhnəlmiş hüceyrələri daha uzun yaşayır, yeniləri isə sürətlə bölünür.
Əvvəlcə prostatda tədricən böyüyən bir və ya bir neçə düyün əmələ gəlir. Vəzi həcmcə artır, öz strukturunu dəyişir, onun sekretor funksiyası pozulur. Prostat vəzi uretranın yuxarı hissəsi nahiyəsində, sidik kisəsinin boynu ilə yaxın təmasda yerləşir. Onun böyüməsi uretranın stenozunu və sidiyin keçməsində pozğunluqları provokasiya edir.
İlkin mərhələlərdə vəziyyət detruzorun (sidik kisəsinin əzələ qatının) aktiv işi ilə kompensasiya olunur, o da güclü yığılmalar hesabına sidiyi xaricə itələyir. Xəstəlik irəlilədikcə əzələ zəifləyir, divarlarda fibroz liflər formalaşır. Sidik kisəsinin qişaları tədricən gərilir, sonra elastikliyini itirir. Sidik kisəsi divertikullarının formalaşması mümkündür.
Sidiyin xroniki ləngiməsi infeksiyanın qoşulması və sistitin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Sidik kisədaxili təzyiqin daimi artması sidik axarlarının genişlənməsinə, sidiyin reflüksünə və pielonefrit, hidronefroz, xroniki böyrək çatışmazlığının inkişafına gətirib çıxarır.
Təsnifat
Guyon təsnifatına görə prostat adenoması 3 mərhələdə inkişaf edir:
- PXH-nin 1-ci mərhələsi (kompensasiya olunmuş). Dizurik pozğunluqlar müşahidə olunmur və ya minimal ifadə olunur. Sidik kisəsində sidiyin ləngiməsi baş vermir. Böyrəklər və sidik axarları dəyişməmişdir.
- PXH-nin 2-ci mərhələsi (subkompensasiya olunmuş). Xəstədə orta dərəcəli sidik ifrazı pozğunluqları aşkar olunur, instrumental müayinə zamanı qalıq sidik müəyyən edilir. Yuxarı sidik yolları dəyişmişdir, lakin böyrək disfunksiyası zəif ifadə olunur.
- PXH-nin 3-cü mərhələsi (dekompensasiya olunmuş). Sidik kisəsinin və böyrəklərin funksiyaları pozulmuşdur. Böyrək çatışmazlığı inkişaf edir, kəskin sidik ləngiməsi mümkündür.
Prostat vəzinin həcmi norma üzrə 2,5-3 sm³-dir. Adenoma patologiyaya uğramış prostatın ölçüləri əsasında təsnif edilir:
- Kiçik (5 sm³-ə qədər);
- orta (8 sm³-ə qədər);
- iri (8 sm³-dən çox);
- nəhəng (25 sm³-dən çox).
Klinik mənzərə
Prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyasının (PXH) əlamətləri orqanın böyümə dərəcəsindən asılıdır, çünki sidik kanalının lümeninin ölçüsü bundan asılıdır. Erkən mərhələlərdə simptomlar zəif ifadə olunur. Kişi qeyd edir ki, səhər sidik ifrazı zamanı qarın presini gərmək məcburiyyətində qalır, sidik şırnağı zəifləyir. Gündüz tualetə getmə çağırışları artır, xəstə gecə 1–2 dəfə ehtiyac üçün ayağa qalxır.
Xəstəliyin proqressivləşməsi sidik kisəsinin natamam boşalmasına gətirib çıxarır. Sidik ifrazına çağırışlar daha da tez-tez olur, imperativ (əmredici) xarakter alır. Çağırışdan dərhal sonra sidiyin az miqdarda hissələrlə ifrazı mümkündür. Gecə yuxusu pozulur. Xəstədə sidik kisəsinin natamam boşalması hissi yaranır. Miksiya (sidik ifrazı prosesi) boyu o, qarın presini gərməli olur. Sidik kəsik-kəsik ifraz olunur, şırnağın istiqaməti şaquli olur. İnfeksiya qoşulduqda uretrit və sistit əlamətləri (ağrılı çağırışlar, sidik ifrazı zamanı kəsici ağrılar) meydana çıxır.
Xəstəliyin inkişafının son mərhələlərində xəstə güclü çağırışlara baxmayaraq sidik kisəsini müstəqil şəkildə boşalda bilmədiyi zaman «paradoksal sidik ləngiməsi» yaranır. Bu halda sidik damcı-damcı spontan ifraz olunur. Sidik axarlarının genişlənməsi və sidik kisəsi daxili təzyiqin artması səbəbindən sidiyin retrograd geri axını baş verir, böyrək çatışmazlığı inkişaf edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Prostat adenomasının diaqnostikası xəstənin şikayətlərinin və anamnezinin toplanması ilə başlayır. Daha sonra uroloq müayinə aparır, bu müayinə vəzinin rektal-barmaqla müayinəsini əhatə edir. Daha obyektiv məlumatların toplanması üçün instrumental müayinə təyin edilir:
- Çanaq orqanlarının USM və Prostat vəzinin – prostat vəzinin ölçüləri, onun toxumalarındakı dəyişikliklər, ətraf strukturlara təsir dərəcəsi, qalıq sidiyin həcmi haqqında məlumat verir;
- urofloumetriya – urodinamikanın qiymətləndirilməsi və sidik ifrazı pozğunluqlarının aşkar edilməsi üçün;
- Rentgenoqrafiya – sidik kisəsi, böyrəklər, sidik axarlarında patoloji dəyişikliklərin aşkar edilməsi, həmçinin uretral kanalın keçiriciliyinin qiymətləndirilməsi üçün.
Laborator diaqnostika sidik və qanın analizini, PSA testini əhatə edir. Şübhəli nəticələr olduqda prostat toxumalarının biopsiyası və ardınca nümunənin histoloji müayinəsi aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
DGPJ-nin əksər ağırlaşmalarının inkişafı əsasən sidik axınının pozulması ilə əlaqədardır. Müalicə aparılmadıqda kişi aşağıdakı problemlərlə üzləşə bilər:
- kəskin sidik ləngiməsi;
- sidik kisəsindən sidik axarlarına geri axın (vezikoureteral reflyuks);
- hidronefroz: böyrəkdə maye toplanması;
- xroniki böyrək çatışmazlığı.
Daha nadir hallarda xəstəlik sidik saxlamamazlığının, sidik kisəsi boynunun sklerozunun və digər problemlərin inkişafına səbəb olur. Xoşxassəli hiperplaziyanın xərçəngə transformasiya riski istisna edilmir.
Müalicə
Müalicə üsulları
Yaxşıxassəli prostat hiperplaziyasında müalicə taktikası yaşdan, xəstənin vəziyyətindən, yanaşı patologiyanın mövcudluğundan asılıdır. İnkişafın ilkin mərhələlərində müşahidə taktikası və ya konservativ üsullar tətbiq olunur. Gec mərhələlərdə cərrahi müalicə göstərilir.
Kompensasiya olunmuş prostat adenomasında dərman müalicəsi təyin edilmir. Xəstəyə ildə bir dəfə prostatın transrektal USM müayinəsindən keçmək və PSA analizini vermək tövsiyə olunur. Bu, xəstəliyin inkişafına nəzarət etməyə və vaxtında zəruri tədbirlər görməyə imkan verir.
İkinci mərhələdə, orta dərəcəli və ya ifadəli dizurik pozğunluqlar olduqda, prostat və sidik kisəsinin əzələlərini boşaldan preparatlar təyin edilir. Onlar sidiyin axıb çıxmasını asanlaşdırır, lakin şişin böyümə prosesinə təsir göstərmirlər.
Cərrahi müalicə
Şişin çıxarılması aşağıdakı hallarda göstərilir:
- Uretral kanalın ifadəli stenozu;
- prostat xərçənginin inkişafının yüksək riski;
- təkrarlanan sidik ləngimələri;
- qalıq sidiyin böyük həcmi;
- konservativ terapiyanın səmərəsizliyi;
- YXPJ-nin ağırlaşmaları.
Şişin təbii dəliklər vasitəsilə az travmatik çıxarılma üsulları tətbiq olunur. Müasir uroloji cərrahiyyədə lazer texnologiyaları fəal istifadə edilir ki, bu da əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaların riskini azaldır. Əməliyyatın aparılmasının optimal metodunu həkim seçir. Açıq əməliyyatlar prostatın iri və nəhəng şişləri zamanı aparılır.
Reabilitasiya
Prostat adenomasının çıxarılması üzrə az travmatik əməliyyatlardan sonra stasionar müşahidə 3-5 gün davam edir. Açıq müdaxilələrdən sonra xəstə 10 günədək qalır. Ev şəraitində orta dərəcədə aktiv rejimə riayət etmək, tam qidalanmaq lazımdır. Cinsi əlaqə, açıq su hövzələrində çimmək, saunaya getmək, ağır yüklər qaldırmaq, intensiv fiziki yüklənmələr qadağandır.
Profilaktika
Prostat adenomasının inkişafının qarşısını almaq üçün kişilərə qidalanma rasionunu balanslaşdırmaq, alkoqoldan, yağlı qidalardan, qırmızı ətdən, kofedən, şirniyyatlardan sui-istifadə etməmək tövsiyə olunur. Artıq çəki olduqda çəkini azaltmaq üçün aşağı kalorili pəhriz qidalanmasına riayət etmək və orta dərəcədə aktiv həyat tərzi sürmək lazımdır. Uroloqun mütəmadi profilaktik müayinələrindən keçmək, cinsi yolla keçən infeksiyalara yoluxma riskindən qaçmaq, iltihabi xəstəlikləri vaxtında və tam müalicə etmək lazımdır. Dizurik pozğunluqlar yarandıqda mümkün qədər tez yardım üçün müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Bir çox kişilərin səhvi adenoma ilə bağlı özünümüalicədir. Xalq üsulları az effektlidir. Şübhəli üsullarla müalicə olunmağa cəhdlər patoloji dəyişikliklərin ağırlaşmasına və ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxarır. Prostat vəzinin hiperplaziyası konservativ müalicəyə tabe olur. Belə terapiyanın effektivliyi xəstəliyin inkişafının ilkin mərhələlərində daha yüksəkdir. Təəssüf ki, son mərhələlərdə cərrahi müdaxiləsiz keçinmək olmur. Lakin əməliyyatdan sonra belə kişiyə böyrəklərin funksiyasının bərpasına yönəlmiş müalicə tələb olunur.
Yaşlı kişilərdə xüsusilə diqqətli olmaq lazımdır. Bu kateqoriya üçün adenomanın prostat xərçənginə keçməsi riski artır. Müalicə boyu PSA (prostat-spesifik antigen) səviyyəsinə nəzarət etmək lazımdır. Bu, hüceyrələrin bədxassəli dəyişməsini vaxtında aşkar etməyə imkan verən onkomarkerdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Ailədə yaxın kişi qohumlarında, atada, qardaşda, erkən yaşda prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası olduqda, riskin bir qədər arta biləcəyi göstərilir, yəni müəyyən dərəcədə ailəvi meyllik rol oynaya bilər. Lakin əsas amil yaşla bağlı hormonal dəyişikliklərdir, sırf irsi xəstəlik deyil. Ailə tarixçəsi olan kişilərə 40-45 yaşdan sonra uroloqa profilaktik müayinəyə getmək tövsiyə olunur.
Nəzarətsiz qalan hiperplaziya sidik kanalının get-gedə daralmasına, sidiyin tam boşalmamasına, kəskin sidik ləngiməsinə, bu, təcili yardım tələb edir, və uzun müddətdə böyrək funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər. Tez-tez sidik yolu infeksiyaları da bu fonda rast gəlinir. Buna görə simptomlar yaranan kimi uroloqa müraciət və müntəzəm müşahidə vacibdir.
Xeyr, çox hallarda müşahidə və ya dərman müalicəsi kifayət edir, xüsusən simptomlar yüngül olduqda. Əməliyyat əsasən dərman terapiyası effektiv olmadıqda, sidik ləngiməsi təkrarlandıqda, daş və ya böyrək fəsadları yarandıqda nəzərdən keçirilir. Seçim vəzinin ölçüsü, simptomların ağırlığı və pasiyentin ümumi vəziyyətinə görə uroloq tərəfindən fərdi müəyyən edilir.
Urologiya üzrə xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
