Psixoz insanın reallığı qiymətləndirməsinin ciddi pozulduğu vəziyyətdir. Hallüsinasiyalar, sayıqlama, dezorganizə düşüncə və davranışla təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Psixotik pozğunluq
- psixotik sindrom
Xəstəlik haqqında
Psixoz (lat. Psychosis) — insanın baş verənləri düzgün dərk etmək qabiliyyətini müvəqqəti itirdiyi və dünyanın təhrif olunmuş qavranılmasına əsaslandığı vəziyyətdir. Yüngül emosional dalğalanmalardan fərqli olaraq, bu, xarici mühitdən gələn siqnalların emalının pozulması ilə müşayiət olunan daha dərin psixi pozğunluqdur.
Psixozlar düşünüldüyündən daha tez-tez rast gəlinir. Kəskin psixoz çox vaxt qəflətən inkişaf edir və davranışa ifadəli idarəolunmazlıq verir. O, sanrılı fikirlərlə, qeyri-adi keçirmələrlə, hallüsinasion obrazlarla, əhval-ruhiyyənin kəskin sıçrayışları ilə təzahür edə bilər. Bu tərifə müxtəlif formalar daxildir: depressiv psixoz, maniakal-depressiv psixoz, alkoqol psixozu, doğuşdan sonrakı psixoz, reaktiv psixoz. Hər variantın öz xüsusiyyətləri var, lakin onları reallıq ilə onun daxili əksi arasındakı uçurum birləşdirir. Psixoz — sadə sözlərlə nədir? Bu, insanın dünyanın adi mənzərəsinə dayaq nöqtəsini itirdiyi və öz təhrif olunmuş hissləri təsiri altında hərəkət etməyə başladığı vəziyyətdir.
Tarixi məlumatlar
Psixozun psixi fəaliyyətin müstəqil pozğunluğu kimi təsəvvürləri dərhal formalaşmamışdır. İnsanın qeyri-adi davranışını təsvir etməyə ilk cəhdlərə hələ antik traktatlarda rast gəlinir. Hippokrat bu cür vəziyyətləri «qan şirələrinin» pozulması ilə, qədim Şərq həkimləri isə ruhun daxili tarazsızlığı ilə əlaqələndirirdi. Lakin tam elmi anlayış xeyli sonra başlamışdır.
XVII–XVIII əsrlərdə Avropa tədqiqatçıları təfəkkürün kobud pozğunluqlarının hallarını ümumi «dəlilik» qrupundan ayıraraq sistemləşdirməyə başladılar. XIX əsrdə E. Kraepelinin əsəri əsas nöqtə oldu. O, psixi xəstəlikləri gedişatına görə təsnifləşdirməyi təklif etdi, maniakal-depressiv psixozu, habelə bu gün şizofreniyaya aid edilən vəziyyətləri təsvir etdi. Bir qədər sonra güclü stresə cavab olaraq yaranan pozğunluqları ifadə etmək üçün «kəskin psixoz», «affektiv psixozlar», «reaktiv psixoz» terminləri meydana çıxdı.
Nevrologiyanın, psixofarmakologiyanın və beynin görüntülənməsi üsullarının inkişafı ilə aydın oldu ki, psixotik reaksiyalar yalnız xarici amillərlə deyil, həm də daxili bioloji mexanizmlərlə bağlıdır. XX əsrə qədər alkoqol və Korsakov psixozunu, senil psixozu, endogen psixozları öyrənən istiqamətlər formalaşdı. Bu gün bu terminlər inkişaf etməkdə davam edir, klinik təcrübənin və elmi tədqiqatların bir hissəsi olaraq qalır.
Səbəbləri
Psixoz boş yerdə yaranmır — bu, çoxsaylı amillərin qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir. Bəzi insanlarda bu vəziyyət bioloji proseslər nəticəsində, digərlərində güclü stress hadisəsindən sonra, üçüncülərdə isə orqanizmin intoksikasiyaya reaksiyası kimi inkişaf edir. Çox vaxt səbəblər bir-birinə qarışır, buna görə də bioqrafiyanı, sağlamlıq vəziyyətini, psixoemosional fonu və irsi xüsusiyyətləri nəzərə almaq vacibdir.
Psixozu provokasiya edə biləcək amillər:
- irsi meyillilik (yaxın qohumlarda psixotik pozuntuların olması);
- psixoaktiv maddələrin (o cümlədən kannabis və stimulyatorların) istifadəsi, alkoqolun uzunmüddətli və həddindən artıq istifadəsi;
- ağır stress və psixotravmatik hadisələr;
- baş beynin travmaları, şişləri, infeksiyaları və digər üzvi zədələnmələri;
- bəzi dərman vasitələrinin yan təsirləri;
- doğuşdan sonrakı dövrdə kəskin hormonal dəyişikliklər.
Beyində təfəkkürü, emosiyaları və qavrayışı idarə edən siqnallar fasiləsiz dövr edir. Neyromediatorlar (biokimyəvi «açar-qapayıcılar») sinir hüceyrələri arasında impulsların ötürülməsinə kömək edir. Onların balansı pozulduqda siqnal təhrif oluna bilər. İnsan neytral hadisələri əhəmiyyətli kimi, adi düşüncələri xarici təsir kimi, daxili keçirmələri isə kənardan gələn səs kimi qəbul etməyə başlayır. Başqa sözlə desək, psixoz beyin məlumatı düzgün filtrasiya etməyi dayandırdıqda və daxili reallıq obyektiv reallıqdan üstün gəlməyə başladıqda inkişaf edir.
İnkişaf mexanizmi
Psixoz nadir hallarda qəflətən yaranır. Çox vaxt ona gizli dəyişikliklər dövrü qabaqcadan xəbər verir — insan daha narahat olur, daha pis yatır, diqqətin cəmlənməsində çətinliklər hiss edir. Sonra kəskin faza formalaşır. Bu zaman sanrılı fikirlər, hallüsinasiyalar, dünyanın təhrif olunmuş qavranılması və əhval-ruhiyyənin kəskin sıçrayışları meydana çıxır. Reaktiv psixoz sürətlə başlaya bilər, endogen psixozlar isə nisbi yaxşılaşma dövrləri ilə dalğavari inkişaf edə bilər. Müalicə olmadan xəstəlik adətən proqressivləşir — təfəkkür təhrifləri güclənir, davranış az proqnozlaşdırıla bilən olur, təhlükəli vəziyyətlərin riski artır. İnsan nə qədər uzun müddət yardımsız qalarsa, koqnitiv funksiyaları bərpa etmək və əvvəlki sosial aktivliyə qayıtmaq bir o qədər çətinləşir.
Təsnifat
Psixozlar geniş pozğunluqlar qrupunu təşkil edir və hər növün özünəməxsus yaranma mexanizmi, gedişat xüsusiyyətləri və təzahür xarakteri var. Rahatlıq üçün klinik təcrübədə onlar bir neçə kateqoriyaya bölünür.
Psixozların əsas növləri:
- Endogen psixozlar — əsasən daxili bioloji mexanizmlərlə bağlı, çox vaxt şizofreniya spektrini əhatə edən psixozlar.
- Affektiv psixozlar — əhval-ruhiyyənin ifadəli dalğalanmaları zamanı yaranan vəziyyətlər (depressiv psixoz, maniakal psixoz, maniakal-depressiv psixoz).
- Reaktiv psixoz — ağır psixotravmatik vəziyyətdən sonra inkişaf edir.
- Alkoqol psixozu — uzunmüddətli alkoqol qəbulu zamanı formalaşır, hallüsinasiyalar və oriyentasiyanın qarışması ilə təzahür edə bilər.
- Korsakov psixozu — yaddaşın və oriyentasiyanın ciddi pozğunluqları ilə müşayiət olunur.
- Doğuşdan sonrakı psixoz — qadınlarda doğuşdan sonra kəskin hormonal və emosional yenidənqurmaya cavab olaraq yaranır.
- Senil psixoz — yaşlı insanlarda rast gəlinir və beyin toxumasının üzvi dəyişiklikləri ilə bağlıdır.
- Paranoyal psixoz — sistemləşdirilmiş sanrılı fikirlərin üstünlük təşkil etməsi ilə xarakterizə olunur.
- Kəskin psixoz — psixotik təzahürlərin sürətli inkişafı ilə qəflətən, parlaq vəziyyət.
Klinik mənzərə
Psixoz müxtəlif şəkildə təzahür edir, lakin onun mərkəzi xüsusiyyəti insanın reallıqla əlaqəsinin dəyişməsidir. Psixozun vahid universal əlamətini ayırmaq mümkün deyil. Bəzi xəstələrdə ön plana sanrılı fikirlər, digərlərində qorxulu hallüsinasiyalar, üçüncülərdə isə ifadəli affektiv dalğalanmalar çıxır. Buna görə də mütəxəssislər intensivliyi, müddəti və davranışa təsiri nəzərə alaraq təzahürlərin məcmusunu qiymətləndirirlər. Kəskin gedişatlı psixozun simptomları sürətlə formalaşır, depressiv psixoz isə çox vaxt tədricən inkişaf edir. Hər halda, bu cür vəziyyətlər təfəkkürə, qavrayışa, emosiyalara, tez-tez isə insanın ətraf aləmlə qarşılıqlı əlaqə qurmaq qabiliyyətinə toxunur.
Psixozun əlamətlərinə aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Sanrılı inanclar. İnsan reallığa əsaslanmayan, lakin ona tamamilə məntiqli görünən fikirlər formalaşdıra bilər. Bunlar təqib, təsir, xüsusi missiya haqqında fikirlər və ya paranoyal psixoz üçün xarakterik digər mövzular ola bilər.
- Hallüsinasiyalar. Ən çox eşitmə hallüsinasiyaları — şərh edən və ya əmr edən səslər, daha az hallarda isə real mənbəyi olmayan görmə və ya toxunma obrazları rast gəlinir.
- Reallığın təhrif olunmuş qavranılması. Adi səslər təhdidedici, əşyalar qeyri-adi, baş verənlər isə gizli məna daşıyan kimi görünür.
- Təfəkkürün dezorqanizasiyası. Nitq ardıcıllığını itirə, qırıq-qırıq ola bilər, insan söhbətin məntiqi xəttini asanlıqla itirir.
- Emosional pozğunluqlar. Əhval-ruhiyyədə kəskin dəyişikliklər, eyforiyadan ağır kədərə qədər dalğalanmalar mümkündür — bu, xüsusilə affektiv psixozlar üçün xarakterikdir.
- Davranış pozğunluqları. İmpulsivlik, narahat aktivlik və ya, əksinə, ifadəli ləngimə meydana çıxır.
- Oriyentasiya pozğunluğu. İnsan harada olduğunu, hazırda hansı vaxtın olduğunu, ətrafda nə baş verdiyini daha pis anlaya bilər.
- Yaxınlardan yadlaşma. Xəstə ünsiyyətdən qaçır, adi vəziyyətlərə adekvat reaksiya vermə qabiliyyətini itirir.
- Yuxu problemləri. Yuxusuzluq və ya yuxu strukturunun pozulması çox vaxt kəskinləşmədən əvvəl baş verir.
- Öz vəziyyətinə tənqidin azalması. İnsan öz keçirmələrinin tamamilə real olduğuna əmindir, buna görə də çox nadir hallarda özü tibbi yardıma müraciət edir.
Bir neçə simptomun birləşməsi psixotik pozğunluq mənzərəsi yaradır və məhz bütün təzahürlərin məcmusunun təhlili psixiatra psixozun növünü müəyyən etməyə və müalicə seçməyə kömək edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Psixozun diaqnostikası diqqətli təhlil tələb edir, çünki simptomlar digər psixi və nevroloji vəziyyətlərlə üst-üstə düşə bilər. Psixiatr yalnız şikayətləri deyil, həm də davranışın, təfəkkürün, emosional reaksiyaların xüsusiyyətlərini qiymətləndirir. Məhz hansı təzahürlərin mövcud olduğunu, onların nə vaxtdan yarandığını, nəyin təkan verə biləcəyini anlamaq vacibdir. Səbəbləri dəqiqləşdirmək üçün üzvi və metabolik amilləri istisna etməyə imkan verən üsullardan istifadə olunur.
Psixozun diaqnostikasında tətbiq olunur:
- Klinik söhbət. Mütəxəssis təfəkkürün strukturunu, keçirmələrin xarakterini, tənqid səviyyəsini və emosional fonun xüsusiyyətlərini qiymətləndirir.
- Psixoloji test. Simptomların ifadəliliyini aşkar etməyə və koqnitiv funksiyaları qiymətləndirməyə imkan verən sorğu vərəqələri və psixoz testindən istifadə olunur.
- Laborator müayinələr. Analizlər iltihabi prosesləri, intoksikasiyaları və mübadilə pozğunluqlarını istisna etməyə kömək edir.
- İnstrumental üsullar. MRT və ya KT struktur dəyişiklikləri, damar pozğunluqları və pozğunluğun digər mümkün səbəblərini aşkar etməyə imkan verir.
- Nevroloji statusun qiymətləndirilməsi. Bu, mərkəzi sinir sisteminin zədələnməsi ilə bağlı xəstəlikləri istisna etmək üçün zəruridir.
- Davranışın monitorinqi. Bəzən vəziyyətin dinamikadakı xüsusiyyətlərini qeydə almaq üçün müşahidə tələb olunur.
- Qohumlardan məlumat toplanması. Yaxınlar insanın özünün fərq etmədiyi dəyişiklikləri qeyd edə bilər.
Diaqnoz bir simptoma deyil, məlumatların məcmusuna əsasən qoyulur. Bu cür yanaşma endogen psixozları reaktiv psixozlardan, affektiv psixozları isə üzvi psixozlardan fərqləndirməyə və optimal müalicəni seçməyə imkan verir.
Ağırlaşmalar
Əgər psixoz uzun müddət nəzarətsiz qalarsa, emosional sferada, təfəkkürdə və davranışda davamlı dəyişikliklərə gətirib çıxara bilər. Ağırlaşmalar həyatın müxtəlif sahələrinə — peşəkardan tutmuş şəxslərarası münasibətlərə qədər — toxunur. Onlardan bəziləri tədricən inkişaf edir və insanı əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırana qədər diqqətdən yayınmış olaraq qalır.
Mümkün ağırlaşmalar:
- Xroniki gedişat. Müalicə olmadıqda kəskin psixoz möhkəmlənir və korreksiyası daha çətin olan davamlı vəziyyətə keçir.
- Sosial təcrid. Xəstə ünsiyyətdən qaçır, əvvəlki əlaqələrini itirir, tədricən qarşılıqlı əlaqə bacarıqlarını itirir.
- Koqnitiv azalma. Xüsusən senil və üzvi formalarda yaddaş, təfəkkür sürəti, planlaşdırma qabiliyyəti pozulur.
- Emosional tükənmə. Daimi gərginlik marağın sönməsinə, apatiyaya, depressiyanın güclənməsinə səbəb olur.
- Xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi. Stress fonunda ürək-damar və endokrin sistemlərinin işi pisləşir.
- Təhlükəli davranış. Kəskin emosional reaksiyalar və ya sanrı həm insanın özü, həm də ətrafdakılar üçün riskli hərəkətlərə gətirib çıxara bilər.
Mümkün nəticələrin anlaşılması psixiatra vaxtında müraciət etməyin vacibliyini dərk etməyə kömək edir.
Müalicə
Psixozun terapiyası kompleks yanaşma tələb edir. Yalnız kəskin simptomatikanı aradan qaldırmaq deyil, həm də təkrar epizodların qarşısını almaq vacibdir. Müalicə strategiyası pozğunluğun növündən asılıdır (maniakal-depressiv psixoz, alkoqol psixozu, doğuşdan sonrakı və ya paranoyal). Səbəblər, simptomların müddəti, xəstənin yaşı, emosional reaksiyanın xüsusiyyətləri və müşayiətedici xəstəliklərin olması nəzərə alınır. Müalicəyə nə qədər tez başlanılırsa, təfəkkür və qavrayışın davamlı pozğunluqlarının formalaşma riski bir o qədər az olur.
Psixoterapiya kəskin vəziyyət stabilləşdirildikdən sonra tətbiq olunur və insana reallıqla əlaqəni yenidən qurmağa kömək edir.
- Koqnitiv-yönümlü texnikalar. Mütəxəssis təhrif olunmuş inancları araşdırıb yenidən qiymətləndirməyə, real hadisələri daxili fantaziyalardan fərqləndirməyi öyrənməyə kömək edir.
- Psixoloji təhsil. Xəstə və onun ailəsi xəstəlik, tetikləyicilər, stress dövründə davranış qaydaları və residiv riskinin necə azaldıla biləcəyi haqqında bilik alır.
- Stress idarəetmə üsulları. Özünütənzimləmə texnikalarına, daxili gərginliyin azaldılmasına, narahatlığa nəzarətə öyrədilmə.
- Ailə terapiyası. Yaxınlarla qarşılıqlı əlaqəni yaxşılaşdırır, emosional dayanıqlığın bərpasına kömək edir və təkrar epizodların riskini azaldır.
- Davranış terapiyası. Planlaşdırma, özünənəzarət, adi həyat tərzinə qayıtma bacarıqları formalaşdırır.
Terapiyanın əsas istiqamətləri:
- Təfəkkürün və qavrayışın stabilləşdirilməsi. Beynin mediator sistemlərinin işini normallaşdıran və sanrının, hallüsinasiyaların, emosional sıçrayışların ifadəliliyini azaldan dərman vasitələri istifadə olunur.
- Əhval-ruhiyyənin korreksiyası. Affektiv psixozlar zamanı emosional fonun normallaşdırılması, ağır depressiyaya və ya maniakal vəziyyətə keçid riskinin azaldılması vacibdir.
- Dəstəkləyici terapiya. Kəskin təzahürlər aradan qaldırıldıqdan sonra təkrar kəskinləşmə ehtimalını azaltmağa imkan verən sxemlər təyin edilir.
- İkincili səbəblər zamanı terapiya. Əgər psixoz intoksikasiya, travma, hormonal disbalans və ya infeksiya ilə bağlıdırsa, əsas xəstəliyin müalicəsi aparılır.
- Yuxunun normallaşdırılması. Rejimin qurulması emosional dalğalanmaları azaldır.
- Koqnitiv funksiyalarla iş. Diqqət və yaddaş üzrə məşqlər bərpanı sürətləndirməyə kömək edir.
- Tetikləyicilərə nəzarət. Residivi provokasiya edə biləcək vəziyyətlər müzakirə olunur: stresli hadisələr, alkoqol, rejim pozğunluqları.
Kompleks yanaşma yalnız kəskin təzahürləri zəiflətməyə deyil, həm də psixikanın dayanıqlığını artırmağa, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və insanın ətraf aləmlə qarşılıqlı əlaqə qurmaq qabiliyyətini qaytarmağa imkan verir. Müalicə psixiatrın nəzarəti altında aparılmalıdır.
Reabilitasiya
Psixozdan sonra reabilitasiya emosional sabitliyin, koqnitiv bacarıqların və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqə qurma qabiliyyətinin tədricən bərpasına yönəlmişdir. O, müalicəni tamamlayır və əldə olunmuş nəticənin möhkəmlənməsinə kömək edərək, təkrar epizodların qarşısını alır.
Reabilitasiyanın əsas metodları:
- Koqnitiv funksiyaların təlimi. Diqqət, yaddaş, planlaşdırma üzrə məşqlərdən istifadə olunur ki, bu da təfəkkürün çevikliyinin bərpasına imkan verir.
- Sosial adaptasiya. Xəstə tədricən adi məşğuliyyət dairəsini genişləndirərək, ünsiyyətə, işə, maraqlara təhlükəsiz şəkildə qayıtmağı öyrənir.
- Qrup məşğələləri. Reabilitasiya proqramlarında iştirak təcrid olunmuşluq hissini azaldır və motivasiyanı artırır.
- Stresə davamlılıq bacarıqları. Emosiyaların idarə edilməsi texnikalarına yiyələnmə tetikleyici (trigger) vəziyyətlərin təsiri altına düşməməyə kömək edir.
- Həyat tərzinin korreksiyası. Tövsiyələrə müntəzəm yuxu, mülayim fiziki fəallıq, alkoqoldan imtina, həddindən artıq yüklənmələrin məhdudlaşdırılması daxildir.
- Ailə sistemi ilə iş. Yaxınlar məişətdə gərginliyi azaltmaq üçün dəstəkləyici ünsiyyətə öyrədilir.
Bu cür tədbirlər insana təkrar kəskinləşmədən qorxmadan, adət etdiyi həyat ritmini yenidən qurmağa kömək edir.
Profilaktika
Psixozun profilaktikası psixotik epizodun baş vermə ehtimalını azaltmağa və psixi fəaliyyətin sabitliyini saxlamağa kömək edən tədbirləri əhatə edir. Preventiv tədbirlər xüsusilə artıq belə bir vəziyyətlə üzləşmiş və ya irsi yaxud xarici amillər səbəbindən yüksək risk daşıyan insanlar üçün vacibdir. Düzgün profilaktika emosional fonu norma daxilində saxlamağa kömək edir və stresli hadisələrin təsiri altında yaranan qəfil pozulmaların qarşısını alır.
Profilaktik tədbirlər:
- Stresli vəziyyətlərə nəzarət. İstirahəti planlaşdırmaq, yükü paylaşdırmaq və həddindən artıq gərginlikdən qaçmaq bacarığı kəskin psixotik reaksiya riskini azaldır.
- Tam dəyərli yuxu. Gecə istirahətinin normallaşdırılması qavrayışın sabitliyini saxlayır və emosional dalğalanmaları azaldır.
- Alkoqoldan imtina. Bu xüsusilə vacibdir, çünki uzunmüddətli və həddindən artıq alkoqol istifadəsi alkoqol psixozunun inkişaf riskini artırır.
- Sağlam sosial mühit. Dəstəkləyici münasibətlər və toksik əlaqələrin olmaması daxili sabitliyi qorumağa kömək edir.
- Psixoloji vəziyyətə monitorinq. Psixoterapevt və ya psixiatrla müntəzəm konsultasiyalar psixozun erkən əlamətlərini vaxtında görməyə imkan verir.
- Emosional özünənəzarət bacarıqlarının öyrənilməsi. Nəfəs alma texnikaları, relaksasiya, şüurlu farkındalıq praktikaları tetikleyici amillər qarşısında zəifliyi azaldır.
- Xroniki xəstəliklərin vaxtında müalicəsi. Hormonal, infeksion və nevroloji pozğunluqlara nəzarət psixotik reaksiyaların ehtimalını azaldır.
- İnformasiya yüklənmələrinin məhdudlaşdırılması. Neqativ xəbərlərin çoxluğu, gərgin iş mühiti və ya qadcetlərlə intensiv qarşılıqlı əlaqə emosional qeyri-sabitliyi qızışdıra bilər.
- Yaxınların dəstəyi. Ailənin vəziyyətə nəzarətdə iştirakı ilk pozğunluq əlamətlərinə daha tez reaksiya verməyə kömək edir.
Bu tövsiyələrin müntəzəm yerinə yetirilməsi residiv ehtimalını azaldır və sabit psixi tarazlığı saxlamağa kömək edir.
Yadda saxla!
Peşəkar yardıma vaxtında müraciət etmək həlledici rol oynayır. İnsan nə qədər tez dəstək alarsa, kəskin epizod bir o qədər yüngül keçir və psixi fəaliyyət funksiyalarının tam bərpası şansı bir o qədər yüksək olur. Psixiatrik yardım yalnız vəziyyəti sabitləşdirməyə deyil, həm də təfəkkür və qavrayışın sonrakı pozulmalarının qarşısını almağa imkan verir. Müasir yanaşmalar hətta psixozun ağır formalarında belə təhlükəsiz və effektiv bərpanı təmin edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Xeyr, psixoz infeksion xəstəlik deyil və başqa insana heç bir şəkildə yoluxmur. Bu, beyin fəaliyyətinin müvəqqəti pozulması ilə bağlı vəziyyətdir və bioloji, psixoloji və ya toksik amillərin təsiri nəticəsində yaranır. Xəstə ilə ünsiyyəti bu səbəbdən məhdudlaşdırmağa ehtiyac yoxdur, əksinə, yaxınların dəstəyi müalicə prosesində mühüm rol oynayır.
Psixozun bəzi formalarında, xüsusən bioloji səbəblərlə bağlı olanlarda, genetik meyillilik rol oynayır — ailədə bənzər hallar olduqda risk bir qədər yüksəkdir. Lakin genetik amil təkbaşına xəstəliyi yaratmır, stress, intoksikasiya və digər amillərlə birgə təsir göstərir. Ailə tarixçəsi olan insanlarda erkən əlamətlərə diqqətli olmaq və vaxtında psixiatra müraciət etmək vacibdir.
Bəli, bir epizod keçirmiş insanlarda müəyyən şərtlər altında — stress, müalicənin dayandırılması, yuxusuzluq — təkrar epizod riski mövcuddur. Bəzi xəstələrdə tək epizodla məhdudlaşır, digərlərində isə residivləşən gediş müşahidə olunur. Təkrarlanma riskini azaltmaq üçün psixiatrın təyin etdiyi müalicə planına və müntəzəm müşahidəyə riayət etmək əhəmiyyətlidir.
Psixiatriya üzrə xəstəliklər
- Alkoqol deliriyası (ağ qızdırma)
- Alkoqolizm (alkoqol asılılığı)
- Asperger sindromu
- Autizm
- Bipolyar pozğunluq
- Delirium
- Demensiya
- Depressiya
- Distimiya
- Doğuşdan sonrakı depressiya
- Fobiyalar və qorxular
- Konversion (dissosiativ) pozuntu
- Narkomaniya (narkotik asılılığı)
- Nikotin asılılığı
- Obsessiv-kompulsiv pozuntu (OKP)
Mövzu üzrə məqalələr
Asperger sindromu – bu xəstəlik sadə sözlərlə nədir
Asperger sindromu psixopatik pozğunluqlara aiddir. Əvvəllər uşaq autizminin bir növü sayılırdı. Hazırda fərqləndirici əlamətlərə malik olduğu üçün ayrıca…
İstiqamət: Psixiatriya
Nevrozlar haqqında nə bilmək lazımdır
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, son 65 ildə nevrozdan əziyyət çəkənlərin sayı 24 dəfə artıb. Bu müddət ərzində…
İstiqamət: Psixoterapiya
Göz hərəkətləri ilə desensibilizasiya və emal (EMDR)
Hər bir insan həyatında heç olmasa bir dəfə qədim atalar sözünü eşidib: «Səhər axşamdan müdrikdir». Əlbəttə, hər kəs…
İstiqamət: Psixoterapiya
Meditativ, trans və hipnotik terapiya metodları
Psixoterapevtik yardım üçün müraciət edərkən insan ən çox bu və ya digər problemin öhdəsindən gəlmək üçün lazım olan…
İstiqamət: Psixoterapiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
