Gözün şüşəvi cisminin destruksiyası (ŞCD) — şüşəvi cismin biokimyəvi vəziyyətinin pozulması ilə müşayiət olunan patoloji prosesdir (onun durulaşması və kobud liflərin əmələ gəlməsi ilə fibrillərin qalınlaşması baş verir).
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Şüşəvi cismin sinerezisi
- gözdə uçan milçəklər sindromu
Xəstəlik haqqında
Şüşəvi cisim gözdaxili gel formalı şəffaf strukturdur, tərkibinin 98%-i su molekulları, kollagen və hialuronatdan ibarətdir. Şüşəvi cisim göz almasının həcminin 2/3 hissəsini təşkil edir, bu zaman büllur linza ilə torlu qişa arasında yerləşir.
Şüşəvi cismin destruksiyası adətən yaşla bağlı qocalmanın əksidir. Bu patoloji prosesi mübadilə və damar xəstəlikləri (Ateroskleroz, Şəkərli diabet və digərləri), həmçinin gözün antioksidant müdafiəsinin yaşla əlaqədar pisləşməsi sürətləndirir. Destruksiya üçün intravitreal kollagen aqreqatlarının formalaşması xarakterikdir. Bu bulanıqlıqlar torlu qişaya kölgə sala bilər, bununla da görməni pisləşdirir.
Şüşəvi cismin destruksiyasının insana nəticələri təhlükə yaratmır. Bununla belə sıx fibrillərin əmələ gəlməsi və ifadəli degenerativ proseslər obrazların görmə qavrayışını əhəmiyyətli dərəcədə poza bilər. Bu fonda pasiyentin həyat keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə pisləşir, daimi həyəcanla əlaqəli davamlı depressiv vəziyyətlər belə inkişaf edə bilər.
Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, bəzi hallarda vitreal destruksiya şüşəvi cismin arxa qopmasına gətirib çıxara bilər. Bu vəziyyət isə torlu qişanın cırılması və qopmasına, həmçinin makula (ən yaxşı görmə keyfiyyətinə cavabdeh olan torlu qişanın mərkəzi zonası) ödeminin inkişafına meyllilik yaradır. Bu pasiyent kateqoriyası risk qrupuna daxildir və oftalmoloq tərəfindən dinamik baxışa ehtiyac duyur.
Şüşəvi cismin destruksiyasının müalicəsi böyük çətinliklər yaradır. Həkim simptomatik terapiya, sorulmasına yönəlmiş qeyri-spesifik müalicə, retinoprotektiv terapiya, müxtəlif fizioterapevtik proseduralar təyin edir. Zərurət olduqda vitrektomiya — şüşəvi cismin çıxarılması aparılır. Hazırda şüşəvi cismin bulanıqlığının bəzi variantları ilə effektiv mübarizə aparmağa imkan verən YAG-lazer üsulu meydana çıxıb. Lakin ifadəli terapevtik nəticə olmadıqda vitrektomiyaya göstərişlər genişlənir.
Səbəbləri
Şüşəvi cismin biokimyəvi quruluşunun pozulması yaşla inkişaf edir. İnsan nə qədər yaşlıdırsa, bu vəziyyətin riski bir o qədər yüksəkdir. Hesab olunur ki, 50 yaşdan sonra bir çox insanlarda vitreal nahiyədə bu və ya digər destruktiv əlamətlər var. Bununla yanaşı liflərin konqlomerasiya prosesini sürətləndirən əlverişli amillər ayırd edilir. Belə ki, gözün şüşəvi cismi destruksiyasının yaranma səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- Aterosklerotik xəstəlik;
- Arterial hipertenziya;
- Şəkərli diabet;
- Piylənmə fonunda mübadilə pozğunluqları;
- Əvvəllər keçirilmiş göz almasının iltihabi xəstəlikləri;
- Baş vermiş görmə orqanının travmatik zədələnmələri;
- Orqanizmdə mübadilə proseslərinin gedişini pozan siqaretçəkmə;
- Uzunmüddətli mövcud olan yaxınıgörmə;
- Şüşəvi cismə qansızma;
- Keçirilmiş göz alması əməliyyatları.
Təsnifat
Şüşəvi cismin destruksiyasının növləri yaranan daxilolmaların xarakteri ilə müəyyən edilir:
- Ipvari destruksiya növü, xətti ipvari daxilolmalar yarandıqda;
- Dənəvər növ – destruksiya «qızıl» və ya «gümüş yağış» şəklində (birinci tipdən xeyli az rast gəlinir).
Klinik mənzərə
Klinik əlamətlər bu xəstəlikdə yaranan kollagen liflərinin komplekslərinin işıq axınının normal keçməsini və onun torlu qişaya proyeksiyasını poza bilməsi nəticəsində yaranır. Nəticədə insan görmə sahəsində hərəkət edən qara və ya boz strukturlar görür. Həmçinin daim mövcud ola bilən və beləliklə insanı narahat edən xətlər, nöqtələr, milçəklər yaranır. Məhz buna görə vitreal destruksiyada psixoemosional fon əziyyət çəkir.
Pasiyentin subyektiv hisslərinə əsaslanaraq şüşəvi cismin destruksiyasının 5 dərəcəsi ayırd edilir:
- Birinci dərəcə – yalnız birrəngli təsvirlərə baxarkən aşkar edilən xırda bulanıqlıqlar (adətən 5-dən çox olmur);
- Ikinci dərəcə – bulanıq ləkələrin ölçüsü orta və iri həddə artır, bu zaman onlar əşyalara, o cümlədən çoxrəngli əşyalara baxarkən daim mövcuddur;
- Üçüncü dərəcə – həmişə gözdə hiss olunan böyük bulanıqlıqlar;
- Dördüncü dərəcə – normal görmə işini və ya oxumanı pozan əhəmiyyətli üzən bulanıqlıqlar;
- Beşinci dərəcə – iş və ya oxu zamanı çətinliklər yaradan daha da böyük bulanıqlıq ocaqları.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Şüşəvi cismin destruksiyasının diaqnostikası bu strukturun biomikroskopiya nəticələrinə əsaslanır, bu zaman torlu qişadan müxtəlif məsafədə yerləşən kiçik və ya böyük bulanıqlıqlar aşkar edilir. Oftalmoloqlar üzən bulanıqlıqların aşağıdakı tiplərini ayırd edir:
- Veyss həlqəsi – böyük, həlqəvi formalı bulanıqlıq. Bulanıq ləkə adətən torlu qişa və büllurdan təhlükəsiz məsafədə yerləşir.
- Hörümçək toru şəklində bulanıqlıqlar – nazik, sıx üzən bulanıq strukturlar, çoxsaylı nöqtələr və/və ya ipvari tor kimi təzahür edə bilər. Daha çox gənc insanlarda yayılıb.
- Bulud şəkilli ocaqlar – şüşəvi cism strukturunun təbii qocalma prosesinin çağırdığı yayılmış (diffuz) üzən bulanıqlıqlar.
Klinik tövsiyələrə əsasən, vitreal destruksiyaya şübhəli pasiyentlərin müayinə proqramına biomikroskopiyadan əlavə aşağıdakı üsullar daxildir:
- Görmə itiliyinin qiymətləndirilməsi;
- Gözün sındırma qabiliyyətinin qiymətləndirilməsi;
- Gözdaxili təzyiqin ölçülməsi;
- Torlu qişanın vəziyyətini öyrənmək üçün biomikrooftalmoskopiya;
- Ultrasəs skanlaşdırma gözdaxili strukturların B-rejimdə.
Müalicə
Gözün şüşəvi cismi destruksiyasının müalicəsi müəyyən çətinliklər yaradır. Dərman preparatları həmişə arzu olunan nəticəyə nail olmağa imkan vermir ki, bu da cərrahi, o cümlədən az invaziv müalicəyə göstərişləri genişləndirir.
Lizin, askorbin turşusu, resveratrol kimi maddələrin və digər metabolik preparatların şüşəvi cismin vəziyyətini yaxşılaşdırması sübut olunmayıb.
Gözün şüşəvi cismi destruksiyası simptomlarını aradan qaldırmağa və beləliklə görməni yaxşılaşdırmağa imkan verən müasir müalicə üsulu – lazer vitriolizdir (YAG-lazer). Bulanıqlıqlara ultraqısa lazer enerjisi impulsları ilə hədəfli təsir onların buxarlanmasına kömək edir (patoloji aqreqasiya olunmuş kollagen və hialuronat molekulları qaz halına – plazmaya çevrilir). Belə prosedur genişlənmiş göz bəbəyi fonunda aparılır. Əvvəlcə oftalmoloq minimal lazer enerji səviyyəsini müəyyən edir, sonra isə patoloji kollagen fibrilləri buxarlanmağa başlayana qədər onu tədricən artırır. Veyss həlqəsinin (gel formalı strukturun qopma zonasının) və digər vizual görünən bulanıqlıqların yox olması üçün toplayıcı atəşlər seriyası aparılır. Zərurət olduqda 1 həftədən sonra əlavə lazer müalicəsi yerinə yetirilir. Bir YAG-lazer terapiya seansı təxminən 20 dəqiqə davam edir.
Şüşəvi cismin destruksiyasında klassik əməliyyat vitrektomiya adlanır. O onun tam çıxarılmasını nəzərdə tutur və bir neçə YAG-terapiya seansının effektsizliyində və ya patoloji prosesin qabaqlaşmış vəziyyətində tövsiyə olunur. Xüsusilə nazik 27-ölçülü alətlərin istifadəsi əməliyyatı daha hamar aparmağa və ağırlaşma risklərini azaltmağa imkan verir. Göstərişlərə uyğun aparılmış cərrahi müdaxilədən sonra demək olar ki, bütün pasiyentlər görmənin əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmasını və əhval-ruhiyyənin normallaşmasını qeyd edir. Ən yaxşı nəticəyə nail olmaq üçün əməliyyatdan əvvəl oftalmoloq şüşəvi cismin destruksiyasında mümkün əks göstərişləri mütləq nəzərə alır.
Reabilitasiya
YAG-lazer terapiyasından sonra adətən həkim mümkün iltihabi reaksiyanın qarşısını almaq üçün iltihab əleyhinə damcılar təyin edir.
Vitrektomiyadan sonra aşağıdakı qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
- Ağırlıq qaldırmaqdan çəkinmək;
- Küçədə günəş qoruyucu eynək və geniş kənarlı baş geyimi taxmaq;
- Oftalmoloqun xüsusi tövsiyələrinə qədər qaz sobasında yemək bişirməkdən çəkinmək;
- Həkimin təyin etdiyi dərmanları müntəzəm gözə damcılamaq.
Profilaktika
Şüşəvi cismin destruksiyasının profilaktikası orqanizmdə mübadilə proseslərinin yaxşılaşdırılmasına və fon patologiyalarının (şəkərli diabet, arterial hipertenziya və s.) adekvat korreksiyasına yönəlib. Risk qrupundan olan pasiyentlərə (kompüter arxasında uzunmüddətli iş, 45-50 yaşdan yuxarı yaş, mübadilə və damar xəstəliklərinin olması) oftalmoloq tərəfindən mütəmadi müayinə tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Vitreal destruksiyanın ilkin mərhələlərində xəstələr göz qarşısında «uçan milçəklər», qara nöqtələr, həlqələr, tor, «mirvari saplardan» şikayət edir. Bu bulanıqlıqlar göz hərəkətləri ilə sinxron hərəkət edir. Prosesin proqressivləşməsi zamanı ifadəli üzən bulanıqlıqlar və dumanlı pərdə şikayətləri yaranır. Bu bulanıqlıqlar son dərəcə hərəkətlidir ki, bu da onları buynuz qişa və büllurdakı dəyişikliklərdən fərqləndirir. Həkim kompleks müayinə aparacaq, düzgün diaqnoz qoyacaq və patoloji prosesin proqressivləşməsini yavaşlatmağa və ya tamamilə dayandırmağa imkan verəcək müvafiq müalicə təyin edəcək.
Suallar və cavablar
Bu patoloji vəziyyətin diaqnostikası və müalicəsi ilə oftalmoloq məşğul olur.
Uzun müddət bu patologiya «zərərsiz» hesab olunub. Lakin alimlərin əksəriyyəti bildirir ki, vitreal destruksiyalı pasiyentlərdə psixoloji pozğunluqların səviyyəsi yüksəkdir. Belə ki, gözdəki üzən bulanıqlıqlar depressiyaya, uzunmüddətli stress hissinə və həyəcan vəziyyətinə gətirib çıxara bilər. Buna görə bu vəziyyət müalicə tələb edir ki, bu da pasiyentin həyat keyfiyyətinə müsbət təsir göstərir.
Bu prosedur ağrısızdır və ambulator şəraitdə aparılır. Lazer şüalarını fokuslamaq üçün müalicəyə başlamazdan əvvəl xüsusi linza qoyulur. Prosedur zamanı hər lazer atəşi kiçik bir şıqqıltı ilə müşayiət olunur, kollagen və hialuron turşusu dağıldıqda gözdə kiçik tünd ləkələr hiss olunur.
Xüsusi avadanlıqda belə məşqlər, xüsusilə pasiyentdə miopiya/hipermetropiya olduqda, kompleks müalicə proqramına daxil edilə bilər. Onlar görmə orqanının vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
