Uraxus kistası embrional dövrdə sidik kisəsini göbəklə birləşdirən uraxusun tam bağlanmaması nəticəsində onun orta hissəsində yaranan kistik qalıqdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Urakus kistası
- uraxal kista
- göbək-sidik kisəsi axarının kistası
Xəstəlik haqqında
Uraxus — ana bətnində dölün sidik kisəsinin təpəsini göbəklə birləşdirən borucuqdur. Normada o, hamiləliyin ikinci yarısında bağlanır (obliterasiya olunur) və onun yerində sidik kisəsindən göbəyə doğru uzanan nazik birləşdirici toxuma zolağı — orta göbək bağı qalır. Əgər bu borucuq tam bağlanmırsa, müxtəlif uraxus anomaliyaları yaranır. Uraxus kistası onlardan biridir: borucuğun hər iki ucu — göbək və sidik kisəsi tərəfi — bağlanır, orta hissəsi isə açıq qalır və orada maye toplanır.
Anomaliya anadangəlmədir, lakin çox vaxt uzun müddət heç bir əlamət vermir. Kista ultrasəs müayinəsi və ya başqa səbəbdən aparılan əməliyyat zamanı təsadüfən aşkar oluna bilər. Klinik əlamətlər daha çox uşaqlarda və gənc yaşlı insanlarda, əsasən kistaya infeksiya düşdükdə meydana çıxır. Kişilərdə bu anomaliya qadınlara nisbətən daha tez-tez rast gəlinir.
Xəstəliyin əhəmiyyəti ağırlaşmalarla bağlıdır: kista irinləyə, göbəkdən irin ifraz olunan fistul əmələ gətirə, sidik kisəsinin iltihabına, nadir hallarda isə qarın boşluğuna açılaraq peritonitə səbəb ola bilər. Böyüklərdə uraxus qalıqlarında çox nadir hallarda bədxassəli şiş inkişaf edə bilər, ona görə də əlamət verən kistalar adətən cərrahi yolla çıxarılır.
Səbəbləri
Uraxus kistası anadangəlmə anomaliyadır — embrional inkişaf zamanı uraxusun tam bağlanmaması nəticəsində yaranır. Bu prosesin niyə pozulduğu qəti müəyyən edilməyib. Uraxusun qalıq boşluğunu örtən epitel tədricən maye ifraz edir, maye toplandıqca kista böyüyür. Kistanın əlamət verməsinə və ağırlaşmasına aşağıdakı amillər səbəb ola bilər:
- İnfeksiya — mikroorqanizmlər kistaya qan və limfa yolu ilə, sidik kisəsindən və ya göbək tərəfdən düşə bilər; ən çox stafilokoklar və bağırsaq bakteriyaları aşkar olunur.
- Sidik kisəsi ilə əlaqə — kista ilə sidik kisəsi arasında nazik keçid qaldıqda sidik yolu infeksiyaları kistaya asanlıqla keçir.
- Göbək nahiyəsinin travması və gigiyenanın pozulması — sürtünmə, pirsinq, qeyri-kafi gigiyena infeksiyanın daxil olmasını asanlaşdırır.
- İmmunitetin zəifləməsi — şəkərli diabet, ağır xroniki xəstəliklər və immuniteti zəiflədən müalicə iltihabın daha ağır keçməsinə səbəb olur.
- Digər anadangəlmə anomaliyalar — uraxus anomaliyaları bəzən sidik yollarının başqa inkişaf qüsurları ilə birgə rast gəlinir, bu da infeksiya riskini artırır.
Təsnifat
Uraxusun bağlanmamasının bir neçə forması mövcuddur və onlar fərqli əlamətlərlə özünü göstərir:
- uraxus kistası — borucuğun hər iki ucu bağlanır, orta hissəsində qapalı boşluq qalır;
- açıq uraxus — borucuq bütün uzunluğu boyu açıq qalır, sidik göbəkdən ifraz olunur; adətən yenidoğulmuşlarda aşkar edilir;
- uraxus sinusu — yalnız göbək tərəfdə kor bitən kanal qalır, göbəkdən ifrazat olur;
- vezikouraxal divertikul — sidik kisəsinin təpəsində çıxıntı şəklində qalıq.
Kistanın özü yerləşməsinə görə sidik kisəsinə yaxın, göbəyə yaxın və aralıq (orta) mövqedə ola bilər.
Klinik mənzərə
Ağırlaşmamış kista çox vaxt heç bir əlamət vermir. Böyük kista qarnın aşağı hissəsində, orta xətt üzrə göbəkdən aşağıda əllənən ağrısız törəmə kimi hiss oluna bilər. Əlamətlər əsasən kistaya infeksiya düşdükdə meydana çıxır:
- göbək ilə qasıqüstü nahiyə arasında, orta xətt boyunca ağrı;
- bu nahiyədə şişkinlik, dərinin qızarması və toxunduqda ağrının artması;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi, üşütmə, zəiflik;
- göbəkdən irinli və ya bulanıq ifrazat, göbək ətrafında nəm dəri, xoşagəlməz qoxu; göbəkdən aşağıda qarna təzyiq edildikdə ifrazat arta bilər;
- kista sidik kisəsi ilə əlaqəlidirsə — tez-tez və ağrılı sidik ifrazı, qasıqüstü nahiyədə ağrı, bulanıq sidik, bəzən sidikdə qan;
- qan analizində leykositlərin artması və EÇS-in sürətlənməsi, sidik analizində leykositlər.
Uşaqlarda xəstəlik çox vaxt göbəyin uzun müddət sağalmaması, göbəkdən ifrazat və ya təkrarlanan omfalit (göbək nahiyəsinin iltihabı) şəklində özünü göstərir. Böyüklərdə kista uzun illər əlamətsiz qala bilər; sidikdə qan, selik və ya qarnın aşağı hissəsində bərk törəmə aşkar olunarsa, həkim mütləq şiş ehtimalını istisna edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər göbək nahiyəsində ağrı, qızartı və hərarət yaranıbsa. Qarında güclü, yayılan ağrı, qarın divarının gərginliyi, qusma, yüksək hərarət və ümumi vəziyyətin kəskin pisləşməsi peritonit əlaməti ola bilər — bu halda dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, evdə gözləmək olmaz.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, onların nə vaxt başladığını, əvvəllər göbəkdən ifrazat olub-olmadığını soruşur, qarnı və göbək nahiyəsini müayinə edir, orta xətt boyunca törəmə və ağrılılığı yoxlayır. Diaqnozu təsdiqləmək üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
- Ultrasəs müayinəsi — əsas və ilkin üsuldur; göbəkdən aşağıda, qarnın ön divarının arxasında, sidik kisəsinin təpəsinə doğru yerləşən maye ilə dolu törəməni və onun ölçüsünü göstərir.
- Kompüter tomoqrafiyası və ya MRT — kistanın ətraf orqanlarla əlaqəsini, iltihabın yayılmasını dəqiqləşdirmək, böyüklərdə şiş ehtimalını qiymətləndirmək üçün aparılır.
- Sistoqrafiya — sidik kisəsinə kontrast maddə yeridilərək rentgen müayinəsi; kista ilə sidik kisəsi arasında əlaqəni aşkar edir.
- Sistoskopiya — sidik kisəsinin daxildən endoskopik müayinəsi; xüsusən sidikdə qan olduqda və böyüklərdə göstərişdir.
- Fistuloqrafiya — göbəkdə fistul olduqda kanal kontrast maddə ilə doldurulub rentgen müayinəsi aparılır.
- Laborator analizlər — ümumi qan və sidik analizi iltihabın dərəcəsini göstərir; sidikdən və ya ifrazatdan əkmə törədicini və onun antibakterial preparatlara həssaslığını müəyyən edir.
Differensial diaqnostika omfalit, göbək yırtığı, göbək-bağırsaq axarının qalıqları, qarın divarının absesi, sidik kisəsi divertikulu və şişlərlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- İrinləmə və abses — ən tez-tez rast gəlinən ağırlaşmadır; ağrı, hərarət və qarın divarında şişkinliklə müşayiət olunur.
- Fistul — irinləmiş kista göbəyə və ya sidik kisəsinə açılır, uzunmüddətli ifrazat və ya təkrarlanan sidik infeksiyası yaranır.
- Peritonit — kista qarın boşluğuna açıldıqda həyat üçün təhlükəli vəziyyət inkişaf edir.
- Qarın ön divarının yayılmış irinli iltihabı — immuniteti zəif xəstələrdə daha çox rast gəlinir.
- Bədxassəli şiş — uraxus qalıqlarında çox nadir hallarda, əsasən böyüklərdə inkişaf edə bilər.
Müalicə
Müalicə taktikası kistanın ölçüsündən, əlamətlərindən, pasiyentin yaşından və ağırlaşmaların olub-olmamasından asılıdır.
- Müşahidə — kiçik, əlamətsiz kista körpələrdə bəzən öz-özünə kiçilə bilər; bu halda həkim müntəzəm ultrasəs müayinəsi ilə nəzarəti məsləhət görə bilər. Böyüklərdə təsadüfən aşkar edilən əlamətsiz kista ilə bağlı qərar fərdi olaraq, iltihab və şiş riski nəzərə alınmaqla verilir.
- İltihabın müalicəsi — irinləmə zamanı birinci mərhələdə antibakterial preparatlar təyin olunur, lazım olduqda abses açılır və drenaj edilir. Bu dövrdə radikal əməliyyat aparılmır, çünki kəskin iltihab zamanı müdaxilə septik ağırlaşmaların riskini artırır.
- Planlı cərrahi əməliyyat — iltihab tam söndükdən sonra («soyuq» dövrdə) kista uraxusun qalıqları ilə birlikdə, göbəkdən sidik kisəsinin təpəsinə qədər çıxarılır; bəzən sidik kisəsi divarının kiçik hissəsi də kəsilir. Bu, residivlərin və gələcəkdə şiş riskinin qarşısını alır.
- Laparoskopik və robot vasitəsilə əməliyyatlar — müasir urologiyada üstünlük verilən az invaziv yanaşmalardır; kiçik kəsiklər daha yaxşı kosmetik nəticə və daha qısa bərpa dövrü təmin edir. Bəzi hallarda açıq əməliyyat seçilir.
Ağrını və hərarəti azaltmaq üçün dərmanlar həkimin tövsiyəsi ilə qəbul olunur. Göbəkdən ifrazat olduqda göbək nahiyəsini təmiz və quru saxlamaq, həkimin göstərdiyi antiseptiklə işləmək lazımdır. Antibiotikləri özbaşına qəbul etmək, absesi sıxmaq, göbək nahiyəsinə isti kompres qoymaq olmaz: bu, iltihabın yayılmasına və diaqnozun gecikməsinə səbəb ola bilər.
Reabilitasiya
Laparoskopik əməliyyatdan sonra bərpa adətən bir neçə həftə çəkir; açıq əməliyyatdan sonra bu müddət daha uzun ola bilər. Əməliyyatdan sonrakı ilk həftələrdə ağır əşya qaldırmaq, intensiv idman və qarın əzələlərini gərginləşdirən hərəkətlər məhdudlaşdırılır, lakin yüngül gəzinti tövsiyə olunur. Yaranın təmizliyinə diqqət yetirmək, cinsi fəallığı və vanna qəbulunu həkimin icazəsinə qədər təxirə salmaq lazımdır. Sidik kisəsinin divarı kəsildikdə bir müddət sidik kateteri qala bilər. Hərarət, yara nahiyəsində qızartı, ifrazat və ya sidik ifrazında çətinlik yaranarsa, həkimə müraciət etmək vacibdir.
Profilaktika
Uraxus kistası anadangəlmə anomaliya olduğu üçün onun yaranmasının qarşısını almaq mümkün deyil. Profilaktika ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlir:
- göbək nahiyəsinin gigiyenasına riayət etmək, yenidoğulmuşda göbək qalığına həkimin tövsiyəsinə uyğun qulluq etmək;
- göbəyin uzun müddət sağalmaması və ya göbəkdən ifrazat olduqda uşağı pediatra və ya uşaq cərrahına göstərmək;
- sidik yolu infeksiyalarını vaxtında müalicə etmək;
- təsadüfən aşkar edilmiş kista ilə həkimin tövsiyə etdiyi müddətlərdə nəzarət müayinələrindən keçmək;
- şəkərli diabet və digər xroniki xəstəliklərə nəzarət etmək;
- göbək nahiyəsində ağrı, qızartı və ifrazat yarandıqda müraciəti təxirə salmamaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Böyüklər uroloqa və ya cərraha, uşaqlar isə pediatra, uşaq cərrahına və ya uşaq uroloquna müraciət etməlidir.
Yadda saxla!
- Uraxus kistası anadangəlmə anomaliyadır və çox vaxt uzun müddət heç bir əlamət vermir.
- Göbəkdən ifrazat, göbək ətrafında ağrı və qızartı həkimə müraciət üçün səbəbdir.
- İrinləmiş kista əvvəlcə iltihab əleyhinə müalicə olunur, radikal əməliyyat iltihab söndükdən sonra aparılır.
- Qarında güclü ağrı, qarın divarının gərginliyi və yüksək hərarət peritonit əlaməti ola bilər — dərhal 103-ə zəng edin.
- Kistanın uraxus qalıqları ilə birlikdə tam çıxarılması residivlərin qarşısını alır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Suallar və cavablar
Ağırlaşmamış kista çox vaxt heç bir narahatlıq yaratmır. Təhlükə əsasən infeksiya ilə bağlıdır: kista irinləyə, fistul əmələ gətirə və ya nadir hallarda qarın boşluğuna açıla bilər. Ona görə də kista aşkar edildikdə uroloq və ya cərrahla müalicə taktikasını müzakirə etmək lazımdır.
Bu, pasiyentin yaşından, kistanın ölçüsündən və quruluşundan asılıdır. Körpələrdə kiçik kista bəzən müşahidə altında saxlanılır, çünki öz-özünə kiçilə bilər. Böyüklərdə isə həkim iltihab və şiş riskini nəzərə alaraq çox vaxt planlı çıxarılmanı məsləhət görür.
Bəli, uzun müddət sağalmayan göbək və ya göbəkdən ifrazat uraxus anomaliyasının əlaməti ola bilər, lakin daha çox başqa səbəblərlə bağlı olur. Uşağı pediatra və ya uşaq cərrahına göstərmək lazımdır, sadə ultrasəs müayinəsi diaqnozu aydınlaşdırmağa kömək edir. Hərarət, göbək ətrafında qızartı və uşağın narahatlığı olduqda müraciəti təxirə salmaq olmaz.
Antibakterial müalicə iltihabı aradan qaldırır, lakin kistanın özünü yox etmir. İnfeksiya keçirmiş kista sonradan tez-tez yenidən iltihablaşır. Ona görə də iltihab söndükdən sonra adətən planlı əməliyyat tövsiyə olunur.
Əksər hallarda əməliyyat laparoskopik üsulla, bir neçə kiçik kəsik vasitəsilə aparılır və çapıqlar az nəzərə çarpır. Açıq əməliyyat tələb olunduqda kəsik daha böyük olur. Əməliyyat üsulunu cərrah kistanın ölçüsünə və iltihabın olub-olmamasına görə seçir.
Kistanın özü hamiləliyə mane olmur. Lakin hamiləlik zamanı iltihab yaranarsa, müalicə çətinləşə bilər. Ona görə də hamiləlik planlaşdırılırsa, əvvəlcədən uroloqla məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
