Uşaqlıq qanaxması menstrual qanaxmanın həcmi, müddəti və ya vaxtının normadan kənar olmasıdır. Struktur və qeyri-struktur səbəblər mövcuddur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Anormal uşaqlıq qanaxması
Xəstəlik haqqında
Uşaqlıq qanaxması uşaqlıq boşluğundan gələn, həcmi, müddəti, tezliyi və ya vaxtı normal aybaşıdan fərqlənən qanaxmadır. Müasir tibbdə bunun üçün «anormal uşaqlıq qanaxması» termini istifadə olunur. Normal aybaşı adətən 24–38 gündən bir təkrarlanır və 8 gündən az davam edir; çox bol, uzun, nizamsız və ya aybaşılar arasında baş verən qanaxma həkim müayinəsi tələb edir.
Anormal uşaqlıq qanaxması ginekoloqa müraciətin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir: beynəlxalq məlumatlara görə, reproduktiv yaşlı qadınların təxminən üçdə biri bununla qarşılaşır. Qanaxma istənilən yaşda yarana bilər. Yeniyetmələrdə və menopauzaya yaxın dövrdə səbəb çox vaxt ovulyasiyanın pozulmasıdır, menopauzadan sonra isə istənilən qanaxma endometrium xərçənginin istisna edilməsini tələb edir.
Uşaqlıq qanaxması ayrıca xəstəlik deyil, müxtəlif vəziyyətlərin əlamətidir: poliplər, mioma, adenomioz, hormonal pozğunluqlar, laxtalanma sisteminin xəstəlikləri və bəzi dərmanların təsiri. Hamiləlik zamanı qanaxma ayrıca qiymətləndirilir və həmişə təcili müayinə tələb edir.
Səbəbləri
Uşaqlıq qanaxmasının səbəbləri müxtəlif xəstəlik və vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər:
- Polikistik yumurtalıq sindromu — ovulyasiyanın pozulması (anovulyasiya), androgenlərin artıq olması və yumurtalıqlarda çoxsaylı kiçik follikullarla xarakterizə olunan endokrin xəstəlikdir.
- Birincili yumurtalıq çatışmazlığı – dövr edən qonadotropinlərin yüksək səviyyəsinə baxmayaraq, yumurtalıqlardan yumurta hüceyrələrinin qeyri-müntəzəm ayrılması və cinsiyyət hormonlarının az istehsalı.
- Hipotireoz.
- Yatrogen müdaxilələr, məsələn, hormonal kontraseptivlərin qəbulu.
- Koaqulopatiyalar — qanın laxtalanması xəstəlikləri.
- Endometrit — endometriumun (uşaqlıq boşluğunun daxili örtüyünün) iltihabı.
- Endometrial və servikal poliplər — uşaqlığın boyun kanalının və ya gövdəsinin selikli qişasında əmələ gələn, bədxassəli hala keçə bilən xoşxassəli yaranmalardır.
- Adenomioz.
- Leyomioma.
- Uşaqlığın gövdəsinin və ya boynunun xərçəngi.
- Hiperprolaktinemiya — qanda hipofiz hormonu olan prolaktinin artması ilə xarakterizə olunan vəziyyət.
- Hormon səviyyələrinin və menstruasiya tsiklinin dəyişməsi ilə müşayiət olunan dövrlər (püberatat, menopauza).
Təsnifat
Uşaqlıq qanaxmalarının təsnifatı patologiyanın müxtəlif növlərini nizamlamaq və standartlaşdırmaq üçün hazırlanmışdır. Hazırda ginekoloqlar reproduktiv yaşda olan hamilə olmayan qadınlarda anormal uşaqlıq qanaxmaları üçün 2011-ci ildən istifadə olunan PALM-COEIN sistemi üzrə təsnifatdan istifadə edirlər.
PALM-COEIN abbreviaturası iki hissədən ibarətdir: PALM və COEIN. Bu hərflər uşaqlıq qanaxmalarına səbəb olan əsas səbəb qruplarını təmsil edir.
PALM:
- P (Polyp – polip). Poliplər uşaqlığın selikli qişasının, yəni endometriumun xoşxassəli böyüməsidir.
- A (Adenomyosis – adenomioz) – uşaqlığın daxili qişasının epitelinin (endometriumun) miometriuma (uşaqlığın əzələ qatına) doğru böyüməsi ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. Adenomioz ağrılı və/və ya bol qanaxmaya səbəb ola bilər.
- L (Leiomyoma – uşaqlıq miyoması) – hamar əzələ toxumasından ibarət xoşxassəli şişdir. Xüsusilə uşaqlıq boşluğuna doğru böyüyən (submukoz) düyünlər boşluğu deformasiya edir, endometriumun səthini genişləndirir və uşaqlığın normal yığılmasına mane olur, buna görə də qadında bol və uzunmüddətli aybaşılar, bəzən isə aybaşılar arası qanaxmalar baş verir.
- M (Malignancy and Hyperplasia – malignləşmə və hiperplaziya), uşaqlığın bədxassəli şişlərini, eləcə də endometriumun xərçəngönü vəziyyəti olan atipik hiperplaziyanı əhatə edir.
COEIN:
- C (Coagulopathy – koaqulopatiya) — hemostaz patologiyası, yəni qanaxmanın dayanması prosesinin pozulması ilə müşayiət olunan vəziyyətdir. Bu, dərman preparatlarının qəbulu və ya irsi patologiya (məsələn, Villebrand xəstəliyi) nəticəsində baş verə bilər.
- O (Ovulatory Dysfunction – ovulyasiya pozğunluğu) — ovulyasiyanın müntəzəm baş vermədiyi və ya ümumiyyətlə olmadığı vəziyyətdir. Ovulyasiya pozğunluğu qeyri-müntəzəm və bol uşaqlıq qanaxmalarına səbəb ola bilər. Ovulyator pozğunluqlar daha çox püberatat dövründə və menopauzada rast gəlinir.
- E (Endometrial – endometrial) — endometriumda qanaxmanın dayanması mexanizmlərinin lokal tənzimlənmə pozğunluğudur (məsələn, endometrit).
- I (Iatrogenic – yatrogen) — tibbi müdaxilələr və müalicə nəticəsində baş verən qanaxmadır. Endometriuma birbaşa təsir, koaqulyasiya (laxtalanma) proseslərinə təsir və ovulyasiya proseslərinə sistemli təsir anormal uşaqlıq qanaxmalarına səbəb ola bilər. Məsələn, hormonal kontraseptivlərin və digər hormon preparatlarının, uşaqlıqdaxili spiralın, antikoaqulyantların, həmçinin prolaktin səviyyəsini artıran bəzi psixotrop dərmanların istifadəsi bəzən qanaxmanın yatrogen səbəbi olur.
- N (Not Yet Classified – hələ təsnif edilməmiş). Təsnifat sisteminin mövcud kateqoriyalarının heç birinə aid edilə bilməyən patoloji dəyişikliklər.
PALM-COEIN sistemi uşaqlıq qanaxmalarının səbəblərinin müəyyən edilməsi və təsnifatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. O, həkimlərə qadının ətraflı müayinəsini aparmağa və sonra müvafiq müalicə üsullarını seçməyə imkan verir.
Klinik mənzərə
Uşaqlıq qanaxmasının əlamətləri onun səbəbindən və qadının yaşından asılıdır. Aşağıdakı dəyişikliklər həkimə müraciət üçün əsasdır:
- çox bol aybaşı: gigiyenik vasitəni bir neçə saat ardıcıl hər saat dəyişməyə ehtiyac, gecə qalxmaq zərurəti, iri qan laxtaları;
- 8 gündən uzun davam edən aybaşı;
- aybaşılar arasında və ya cinsi əlaqədən sonra qanlı ifrazat;
- aybaşılar arasındakı fasilənin 24 gündən qısa və ya 38 gündən uzun olması, dövrün nizamsızlığı;
- menopauzadan sonra istənilən, hətta az miqdarda qanlı ifrazat;
- qarnın aşağı hissəsində ağrı, çanaqda ağırlıq hissi.
Uzunmüddətli qan itkisi dəmir çatışmazlığı anemiyasına səbəb olur: halsızlıq, tez yorulma, dərinin solğunluğu, başgicəllənmə, fiziki yük zamanı təngnəfəslik və ürək döyüntüsü yaranır.
Güclü qanaxma ilə yanaşı kəskin halsızlıq, huşun itirilməsi, soyuq tər yaranarsa və ya qanaxma hamiləlik zamanı baş verərsə, dərhal təcili yardım çağırın.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika anamnez, klinik müayinə və göstərişə uyğun laborator və instrumental üsullara əsaslanır. Həkim aşağıdakı müayinələri təyin edə bilər:
- hamiləlik testi;
- qanın ümumi analizi və qanın laxtalanma göstəriciləri;
- hormonal müayinə (qalxanabənzər vəzin hormonları, prolaktin);
- kiçik çanaq orqanlarının USM-i;
- göstəriş olduqda histeroskopiya və endometriumun biopsiyası.
Ağırlaşmalar
Uşaqlıq qanaxmasının ağırlaşmaları əhəmiyyətli dərəcədə uzunmüddətli qan itkisi ilə bağlıdır. Onlara aşağıdakılar daxil ola bilər:
- dəmir çatışmazlığı anemiyası və onunla əlaqəli baş gicəllənmə, huşunu itirmə, zəiflik;
- sonsuzluq (əgər anormal uşaqlıq qanaxması hormonal pozğunluqlarla bağlıdırsa).
Profuz (kütləvi) qanaxma zamanı hipovolemik şok inkişaf edə bilər: dövr edən qan miqdarının azalması nəticəsində yaranan həyati təhlükəli vəziyyət. Tibbi yardım olmadan bu, qan təzyiqinin və toxumalara daxil olan oksigen miqdarının kritik dərəcədə azalmasına gətirib çıxarır. Nəticədə ölümlə nəticələnir.
Uşaqlıq qanaxmasının nəticələrinin qarşısını ginekoloqu müntəzəm ziyarət etməklə və hər hansı mənfi simptom yarandıqda vaxtında tibbi yardım almaqla almaq mümkündür.
Müalicə
Patologiyanın səbəblərini anlamaq və uşaqlıq qanaxmasının necə müalicə olunduğunu bilmək üçün mümkün qədər tez mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır. Həkim zəruri müayinəni təyin edəcək və yalnız problemi aradan qaldırmağa deyil, həm də onun səbəblərini aradan qaldırmağa yönəlmiş müalicə planını müəyyən edəcək.
Əgər qanaxma güclüdürsə və onu dayandırmaq mümkün deyilsə, qadına təcili yardım göstərilməlidir. Bu məqsədlə qanı dayandırıcı vasitələrin (antifibrinolitiklər) və hormonal preparatların qəbulu göstərişdir.
Əgər ifrazatların səbəbi hormonal pozğunluqdursa, endokrin orqanların işini normallaşdırmaq üçün müvafiq preparatlar təyin edilir. Əgər qanaxma hər hansı dərmanın qəbulu nəticəsində yaranıbsa, o dayandırılır. Yardım göstərildikdən və qanaxma dayandırıldıqdan sonra adətən tsikli normallaşdırmaq üçün preparatlar təyin edilir.
Qanaxmanı dayandırma üsulları:
- medikamentoz — qanı dayandırmaq üçün preparatların qəbulu;
- cərrahi — kriodestruksiya, uşaqlığın qaşınması, endometriumun ablyasiyası.
Medikamentoz müalicə nəticə vermədikdə cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Vacibdir! Uşaqlıq qanaxmalarında özbaşına müalicə yolverilməzdir və bir sıra ağırlaşmaların, hətta qan itkisindən ölümlə nəticələnən vəziyyətlərin inkişafına səbəb ola bilər.
Profilaktika
Uşaqlıq qanaxmasının xüsusi profilaktikası yoxdur, çünki onun səbəbləri çox müxtəlifdir. Lakin risk amillərini azaltmaq və qanaxmaya səbəb olan xəstəlikləri erkən aşkarlamaq mümkündür.
- Ginekoloqa profilaktik baxışa müntəzəm gedin və uşaqlıq boynu xərçəngi üzrə skrininqdən həkimin tövsiyə etdiyi vaxtlarda keçin.
- Aybaşı təqvimi aparın: dövrün uzunluğunu, qanaxmanın müddətini və bolluğunu qeyd edin.
- Bədən çəkisini normada saxlayın: piylənmə ovulyasiyanı pozur və endometrium hiperplaziyası riskini artırır.
- Qalxanabənzər vəzin xəstəliklərini, şəkərli diabeti və polikistoz yumurtalıq sindromunu həkim nəzarəti altında müalicə edin.
- Hormonal preparatları və antikoaqulyantları yalnız həkim təyinatı ilə qəbul edin; qanaxma yaranarsa, dərmanı özbaşına dayandırmadan həkimə bildirin.
- İnsan papilloma virusuna (İPV) qarşı peyvənd uşaqlıq boynu xərçənginin qarşısını alır.
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan qorunmaq üçün prezervativdən istifadə edin — endometrit və servisit də qanaxmaya səbəb ola bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Bol aybaşı və aybaşılar arası qanaxmalar, uzun sürən və bol qanlı ifrazat olduqda ginekoloqa müraciət etmək lazımdır. Həkim müalicəni özü apara və ya xəstəni digər ixtisas sahələrinin mütəxəssislərinə yönləndirə bilər.
Diqqət: qanaxma çox güclüdürsə və dayanmırsa, kəskin halsızlıq, başgicəllənmə, huşun itməsi və ya hamiləlik zamanı qanaxma olduqda dərhal təcili yardım çağırın.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkimlər: ginekoloq, infeksionist, endokrinoloq, onkoloq, hematoloq, veneroloq.
Yadda saxla!
Uşaqlıq qanaxmalarının spesifik profilaktikası işlənib hazırlanmayıb, lakin onların qarşısını almaq üçün ginekoloqda müntəzəm müayinədən keçmək lazımdır. Bu, patoloji simptomun səbəbi ola biləcək patologiyanın (uşaqlıq miyoması, endometriumun hiperplastik prosesləri, endometrioz) vaxtında aşkar edilməsi üçün zəruridir.
Qadının qəbul etdiyi dərman terapiyasına ciddi nəzarət etmək lazımdır, preparatları özbaşına qəbul etmək olmaz, çünki onlar patoloji vəziyyətin inkişafına birbaşa və ya dolayı təsir göstərə bilər. Qanaxma riski yüksək olan qadınlar da öz sağlamlıq vəziyyətinə diqqətlə yanaşmalıdırlar.
Həmçinin başa düşmək vacibdir ki, uşaqlıq qanaxmalarının erkən diaqnostikası əhəmiyyətli qan itkisi ilə əlaqəli həyati təhlükəli vəziyyətlərin inkişafının qarşısını ala bilər.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
