Aşağı arterial təzyiq (hipotoniya) arteriyalardakı qan təzyiqinin normal səviyyədən aşağı düşdüyü vəziyyətdir. Bu səhifədə aşağı arterial təzyiğin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Aritmoloq Endokrinoloq Ginekoloq Kardioloq Nevroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Aşağı arterial təzyiq (hipotoniya) arteriyalardakı qan təzyiqinin normal səviyyədən aşağı düşdüyü vəziyyətdir. Müasir klinik tövsiyələrə görə norma 120/80 mm c.süt. Təşkil edir. Göstərici 90/60 mm c.süt.-dan aşağı düşdükdə hipotoniyadan söhbət gedir. Bu simptom bir çox təhlükəli xəstəliklərə müşayiət edir, buna görə də öz sağlamlığınıza məsuliyyətlə yanaşmaq və vaxtında həkim yardımına müraciət etmək lazımdır. Təzyiqin kəskin düşməsi sinədə ağrı, qolda, çənədə və ya kürəkdə yayılan ağrı, nəfəs darlığı, huşun itirilməsi ilə müşayiət olunursa, dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Növləri
Aşağı təzyiqi müxtəlif tərəflərdən xarakterizə edən çoxlu təsnifat mövcuddur. Belə ki, inkişaf səbəbindən asılı olaraq patologiyanın iki tipi ayırd edilir.
- Birincili azalma. Müstəqil xəstəlikdir (hipotoniya və ya hipotenziya) və ən çox damar tonusunun dəyişməsi ilə əlaqədardır.
- İkincili azalma. Orqanizmin ayrıca xəstəliyin (ürək çatışmazlığı, ürəyin işemik xəstəliyi, şəkərli diabet, hipotireoz, osteoxondroz və s.) gedişinə cavabıdır. Bu halda aşağı arterial təzyiq çoxsaylı simptomlardan yalnız biridir.
Yadda saxlamaq lazımdır ki, aşağı təzyiq normanın variantı da ola bilər — bu, tez-tez idmançılarda, dağlıq və ya xüsusilə isti bölgələrin sakinlərində rast gəlinir və kompensator mexanizmlərin təsiri ilə izah olunur.
Ağırlıq dərəcəsinə görə aşağı təzyiqin aşağıdakı sinifləri ayırd edilir.
- I — arterial təzyiq azalır, lakin xəstə simptom hiss etmir və ya bəzən yüngül zəiflikdən şikayətlənir.
- II — təzyiqin azalması baş ağrıları, döş qəfəsində ağrı, baş gicəllənməsi daxil olmaqla aydın simptomatikanın inkişafına səbəb olur. Xəstənin şüuru qorunub saxlanılır.
- III — aşağı arterial təzyiq bəzən sinkopal vəziyyətə (huşun getməsinə) səbəb ola bilər.
- IV — arterial təzyiq tez-tez və kəskin şəkildə düşür ki, bu da xəstədə davamlı huşdan getmələrə səbəb olur, onun həyat fəaliyyətinə və həyat keyfiyyətinə təsir edir.
Yaranma vaxtına görə aşağıdakı formalar ayırd edilir.
- Postural təzyiq azalması. Bədən vəziyyətinin üfüqi vəziyyətdən şaquli vəziyyətə dəyişməsi ilə əlaqədardır. Arterial təzyiq nisbətən tez normaya qayıtsa da, bu, həkim nəzarəti və dərman nəzarəti tələb edən patologiyadır.
- Postprandial təzyiq azalması. Qida qəbulundan sonra qeyd olunur və yeməkdən bir-bir yarım saat sonra huşdan getmə ərəfəsi vəziyyəti ilə xarakterizə olunur. Daha çox yaşlı xəstələrdə müşahidə olunur.
- Psixoemosional təzyiq azalması. Stress və ya fiziki yüklənmə zamanı yaranır.
Səbəbləri
Hipotoniya müstəqil xəstəlik olduqda, onun səbəbləri genetik meyillik, vegetativ sinir sisteminin işindəki nasazlıqlar, yuxu çatışmazlığı, stress ilə izah oluna bilər.
Arterial təzyiqin azalmasına səbəb olan amillər orqanizmdəki patoloji proseslərlə də əlaqədar ola bilər:
- Ürək ritminin və ya yığılma qabiliyyətinin pozulması (miokard infarktı, infarktdan sonrakı kardioskleroz, miokardit);
- Dövr edən qan həcminin azalması (qanaxmalarda);
- Damar tonusunun azalması.
Bundan əlavə, hipotoniyanın səbəbi aşağıdakılar ola bilər:
- Hipodinamiya (hərəkətsizlik);
- Zərərli vərdişlər;
- Təzyiqi aşağı salan dərman vasitələrinin dozasının aşılması;
- Yuxu çatışmazlığı və ya yuxu-oyaqlıq rejiminin olmaması;
- Düzgün olmayan və balanssız qidalanma;
- Stress və uzunmüddətli psixoemosional gərginlik.
Diaqnostika
Aşağı arterial təzyiqin diaqnostikası adətən tonometrlə ölçmədən başlayır. Nəticələrin dəqiq olması üçün bədən vəziyyətini dəyişməmək və ölçmə zamanı danışmamaq lazımdır. Hipotoniya qeydə alındıqdan sonra həkim bu vəziyyətin səbəbini müəyyən etməyə yönəlmiş kompleks diaqnostika keçirməyi təklif edəcək.
- Arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi (STM) — təzyiqin göstəricilərini dinamikada, yüklənmə, istirahət və yuxu zamanı qiymətləndirməyə imkan verən sutka boyu ölçmə üsuludur. Hipotenziyanın diaqnostikasında qızıl standart hesab olunur.
- Ultrasəs diaqnostikası (ürəyin, qalxanabənzər vəzin, böyrəküstü vəzilərin USM-i) təzyiq göstəricilərinə birbaşa təsir edən orqanların işindəki pozğunluqları aşkar etməyə imkan verir. Baş beyni qidalandıran arteriyalarda qan axınının gücünü və sürətini müəyyən etmək üçün brahiosefal arteriyaların dupleks skanlaşdırılması zəruridir.
- Onurğanın boyun şöbəsinin MRT və rentgen diaqnostikası boyun-yaxa nahiyəsində qan axınını çətinləşdirə və arterial təzyiqə təsir edə bilən qan təchizatı pozğunluqlarını lokallaşdırmağa imkan verir.
- EKQ və holter monitorinqi ürəkdəki elektrik proseslərini və onun ayrı-ayrı hissələrindəki polarizasiyanı qiymətləndirməyə imkan verir. Bu, orqanın kameralarının keçiricilik və yığılma pozğunluqlarını aşkar etmək, aritmiyaları müəyyən etmək üçün zəruridir.
Aşağı təzyiq zamanı nə etmək lazım olduğunu yalnız bütün spesifik simptomların təhlilindən və səbəbinin müəyyən edilməsindən sonra anlamaq mümkündür. Bu halda müalicə effektiv olacaq.
Müalicə
Aşağı təzyiqin müalicəsi dərman və qeyri-dərman terapiyasından istifadə etməklə kompleks şəkildə aparılır. Diaqnostika nəticələrinə əsasən həkim nootrop vasitələr, antioksidantlar, antidepressantlar, vitaminlər, hormonal preparatlar və digərlərini, habelə müxtəlif fizioterapevtik prosedurları — müalicəvi bədən tərbiyəsi, elektroforez, iynə-refleksoterapiya, masaj — təyin edə bilər.
Müalicənin effektivliyini artırmaq üçün həyat tərzinin korreksiyası, zərərli vərdişlərdən imtina, rejimə riayət etmək, gün rejiminə orta dərəcəli fiziki aktivlik daxil etmək tələb olunur.
Kəskin vəziyyətlərdə reanimasiya şöbəsi şəraitində müalicə tələb olunur. Qanaxmalar əsasən cərrahi yolla aradan qaldırılır. Əməliyyatın seçimi patologiyanın növündən və xəstənin vəziyyətindən asılıdır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Terapevtik dəstək olmadıqda aşağı arterial təzyiq bir sıra ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Ağırlıq artdıqca bu vəziyyət aşağıdakılara gətirib çıxara bilər:
- Huşdan getmələr (bu zaman insan özünü zədələyə, yol-nəqliyyat hadisəsinə düşə bilər və s.);
- Ürək fəaliyyətinin pozulması;
- Daxili orqanların hipoksiyası və onların funksiyasının davamlı pozulması;
- Insult inkişafı riskinin artması;
- Qanın axınının ləngiməsi səbəbindən damar divarında aktiv trombəmələgəlmə.
İnsan tez-tez aşağı təzyiqdən əziyyət çəkirsə, növbəti tutma zamanı nə etməli olduğunu bilməsi vacibdir. Bu, kəskin huşdan getmə zamanı problemlərin qarşısını almağa kömək edəcək.
Huşdan getmə zamanı insan bir neçə dəqiqə ərzində özünə gəlmirsə, zədə alıbsa, döş qəfəsində ağrı, nəfəs darlığı və ya ürək döyüntüsündə pozğunluq müşahidə olunursa, yaxud bu, ilk dəfə baş verirsə — dərhal təcili yardım çağırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
Aşağı təzyiq xəstə tərəfindən müstəqil aşkar edilibsə, ümumi profilli həkimə — terapevtə müraciət etmək lazımdır. O, müayinə aparacaq, anamnez toplayacaq və bir və ya bir neçə dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Bir çox gənc xəstə təzyiqinə nəzarət etmir, zəiflik hissini, baş gicəllənməsini, huşdan getmələri yorğunluq və həddindən artıq gərginliyin üzərinə yazır. Tibbi yardıma müraciət etmədikləri üçün vəziyyətlərini ağırlaşdırırlar — yüngül narahatlıq dərəcəsi zamanla tam fəaliyyət göstərməyə və sevdiyi işlə məşğul olmağa mane olan ağır vəziyyətə çevrilir. Aşağı təzyiq orqanizmdə haradasa nasazlıq olduğunu bildirən ciddi siqnaldır. Onun səbəbini mümkün qədər tez müəyyən etmək vacibdir. Bu, təkcə effektiv müalicə sxemi seçməyə deyil, həm də ümumi vəziyyəti tez normallaşdırıb adi həyata qayıtmağa imkan verir.
Suallar və cavablar
Bəli, ürək tutması və miokard infarktı zamanı təzyiq tez-tez düşür. Lakin bu, təzyiqin kəskin aşağı düşə biləcəyi yeganə xəstəlik deyil.
Aşağı arterial təzyiq çox vaxt oksigen çatışmazlığı simptomları ilə müşayiət olunur: zəiflik, əzələ titrəməsi, tərləmə, şüurun dumanlanması, baş gicəllənməsi və huşdan getmə. Lakin bu əlamətlər həmişə tam şəkildə olmur və həmişə məhz hipotoniyadan xəbər vermir.
Bir qayda olaraq, təzyiqi yaradan səbəblər aradan qaldırıldıqdan sonra o, normallaşır. Bu, yalnız ikincili hipotenziyaya aiddir.
Aşağı təzyiq simptomları yaranan insan uzanmalı və ya oturmalı, su içməli, mümkünsə qatı şirin çay və ya qəhvə qəbul etməlidir. İnsan huşunu itiribsə, onu ayaqları başından yuxarıda olacaq şəkildə uzandırmaq və təcili yardım çağırmaq lazımdır.
