Uşaqlıq yolunda quruluq vaginal toxumaların nəmliliyinin azalması ilə xarakterizə olunur. Menopauza ilə əlaqəli estrogen azalması, dərmanlar və digər amillər səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vaginal quruluq
Xəstəlik haqqında
Menopauza yaşında olan qadınların təxminən yarısında vaginal quruluq və vulvovaginal atrofiyanın digər təzahürləri rast gəlinə bilər. Menopauza üçün xarakterik olan estrogen çatışmazlığı çoxqatlı yastı epitelin proliferativ potensialını azaldır. Nəticədə vaginanın selikli qişası nazikləşir. Tərkibində qlikogen olan epiteli hüceyrələrinin sayının azalması bu maddənin çatışmazlığına gətirib çıxarır. Qlikogen vaginanın faydalı mikroflorası üçün «qida»dır. Enerji aclığı şəraitində laktobasillərin populyasiyası kəskin azalır, vaginanın müdafiə mexanizmləri əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyir. Bu fonda şərti patogen mikroorqanizmlərin törətdiyi infeksiyalar və iltihabi proseslər asanlıqla qoşulur.
Estrogenlər vaginal divarın qan təchizatının xarakterinə də təsir edir. Bu hormonların yaşla bağlı çatışmazlığı arterial qanın axınını azaldır. Normada damar divarından sızaraq nəmlik dərəcəsini əlavə olaraq müəyyən edən plazmanın çatışmazlığı vaginal quruluğu gücləndirir.
Yaşla artan estrogen çatışmazlığı bir dəfə başlamış patoloji reaksiyaları yalnız ağırlaşdırır. Müstəqil sağalma mümkünsüz olur – kənardan az dozada lokal estrogenlərin verilməsi tələb olunur.
Səbəbləri
Vaginada quruluğun səbəbləri lokal estrogen çatışmazlığı ilə əlaqədardır. Bu vəziyyət ən çox yetkin qadınlarda – postmenopauzada (adətən menstruasiyanın davamlı dayanmasından bir neçə il sonra) inkişaf edir. Yumurtalıqların funksiyasının fizioloji sönməsi estrogen istehsalının dayanmasına gətirib çıxarır, nəticədə perineum toxumalarının, o cümlədən vaginanın vəziyyəti pozulur. Bu patologiya genitourinar menopauzal sindrom adlanır.
Lakin yumurtalıqların funksiyası bir anda sönmür. Bu proses zaman baxımından uzadılmış olur. Buna görə də bəzi qadınlarda menopauza dövründə də vaginada quruluq yarana bilər. Yumurtalıqlar hələ də işləyir kimi görünür, lakin “yarım gücdə” (aybaşı gəlir, lakin artıq nizamsız olur). Belə quruluq müvəqqəti xarakter daşıya bilər – estrogen sintezinin bərpası prosesində gah yaranaraq, gah da yox olaraq.
Vaginal quruluq gənc yaşlı qadınlarda da rast gəlinə bilər. Əsas mexanizm də hipoestrogeniyadır, bu isə aşağıdakı vəziyyətlərin nəticəsi ola bilər:
- yaxın vaxtlarda doğuş;
- ana südü ilə qidalandırma (artıq prolaktin yumurtalıqların estrogen ifraz edən funksiyasını sıxışdırır);
- hiperprolaktinemiya – laktasiya ilə əlaqədar olmayan, orqanizmdə prolaktinin artmış miqdarı;
- kombinə olunmuş oral kontraseptivlərin yan təsiri (preparatın başqası ilə əvəz edilməsi tələb olunur).
Gənc yaşda da yumurtalıqların funksiyasının sönməsi baş verə bilər. Əgər menstruasiya 35 yaşa qədər dayanırsa, belə vəziyyət erkən (vaxtından əvvəl) ovarial çatışmazlıq adlanır. Bu patologiya menopauzada müşahidə olunana bənzər vaginal quruluğa səbəb ola bilər. Erkən ovarial çatışmazlıq aşağıdakı səbəblərlə əlaqədar ola bilər:
- yumurtalıqların ikitərəfli çıxarılması;
- yumurtalıqların qanla təchizatını pozan kiçik çanaq orqanlarında əməliyyatlar;
- yumurtalıqlardakı follikul ehtiyatının sürətlə tükənməsini şərtləndirən genetik mutasiyalar;
- autoimmun xəstəliklər;
- şişəleyhinə müalicənin (kimyəvi terapiya və şüalanmanın) nəticəsi.
Təsnifat
Vaginanın quruluğu 2 növə bölünür:
- reproduktiv yaşda quruluq sindromu (daha çox müvəqqəti xarakter daşıyır və səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra keçir);
- genitourinar menopozal sindrom çərçivəsində quruluq.
Klinik mənzərə
Vaginal quruluq aşağıdakı simptomlarla təzahür edə bilər:
- vulva və vagina nahiyəsində yanma və qaşınma;
- cinsi akt zamanı ağrılı və narahatedici hisslər;
- yaxınlıq zamanı qanlı ifrazat (nazikləşmiş selikli qişanın mikrozədələnməsi nəticəsində yaranır).
Genitourinar sindrom çərçivəsində vaginal quruluq sidik-cinsiyyət traktının digər hissələrinə də təsir edir. Buna görə simptomatika kifayət qədər genişdir və əlavə olaraq aşağıdakı təzahürləri əhatə edə bilər:
- tez-tez sidik ifrazı;
- sidik kisəsinin boşaldılması zamanı ağrı və narahatlıq;
- vaginada iltihabi proseslərin tez-tez yaranması (nazik və zəif qanla təchiz olunan selikli qişa potensial patogenlər qarşısında daha həssas olur).
Bütün bu simptomlar qadının həyat keyfiyyətinə təsir göstərir, cinsi sahədə problemlərə səbəb olur və özünüqiymətləndirməni azaldır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Vaginada quruluqdan şikayət edən xəstənin diaqnostika proqramına aşağıdakı müayinə üsulları daxil edilə bilər:
- ginekoloji kresloda cinsiyyət orqanlarının vəziyyətinin obyektiv müayinəsi;
- vaginal ifrazatın pH-metriyası;
- vaginal sekretin mikroskopiyası;
- uşaqlıq boynundan götürülmüş materialın sitoloji tədqiqi;
- qadının həyat dövrünü müəyyən etmək üçün follikulstimulə edici hormonun səviyyəsinin qiymətləndirilməsi (menopauzal keçid dövründə olan xəstələr üçün aktualdır).
Erkən ovarial çatışmazlıqdan şübhələnildikdə qadına aşağıdakılar aparılır:
- antral follikulların sayının hesablanması ilə kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi (USM tsiklin 5-7-ci günündən gec olmayaraq və ya menstruasiya olmadıqda istənilən gün aparılır);
- tsiklin 2-5-ci günü səhər ac qarnına və ya amenoreyada istənilən gün follikulstimulə edici hormonun (FSH) konsentrasiyasının müəyyən edilməsi.
Erkən ovarial çatışmazlıqla əlaqədar vaginada quruluğa aşağıdakı əlamətlər işarə edəcək:
- yumurtalıqlarda antral follikulların sayının azalması və ya onların tamamilə olmaması;
- FSH səviyyəsinin yüksəlməsi və estradiolun azalması;
- ağırlaşmış anamnez (ana tərəfdən qohumlarda menstrual funksiyanın erkən dayanması).
Müalicə
Vaginada quruluğun müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Terapiya hormonal və qeyri-hormonal ola bilər. Seçim qadının istəkləri, yaşı və quruluğun mümkün səbəbləri əsasında həyata keçirilir.
Menopauzal quruluğun müalicəsinin əsasını lokal tətbiq üçün estrogen preparatları təşkil edir. Onlar toxumaları çatışmayan hormonlarla ünvanlı şəkildə doyurur. Adətən bir neçə həftə ərzində bu preparatlar xəstələrin əksəriyyətində atrofiya ilə əlaqədar simptomatikanın azalmasına gətirib çıxarır.
Qeyri-hormonal quruluq terapiyası ana südü verən və yaxınlarda doğmuş qadınlara, habelə hormonal müalicəyə əks göstərişlər olduqda (ilk növbədə bu, hormona həssas bədxassəli şişlərdir) tövsiyə oluna bilər. Qeyri-hormonal vasitələr 3 sinifdən birinə aid ola bilər:
- su əsaslı lubrikantlar – bilavasitə cinsi əlaqədən əvvəl tətbiq olunur (bu vasitələrin effekti intim yaxınlığın müddəti ilə məhdudlaşır);
- selikli qişanın nəmliyini tənzimləyən vasitələr: su gelləri, nəmi toplayıb geri verən kompozisiyalar (cinsi əlaqənin müddətindən asılı olmayaraq 24 saata qədər təsir müddəti);
- yumşaldıcı vasitələr – yağların su emulsiyaları, kosmetik preparatlar (məlhəmlər, kremlər, losyonlar).
Quruluğun cərrahi müalicəsi aparılmır. Perineum toxumalarının və vaginanın selikli qişasının vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün az invaziv üsullar tətbiq oluna bilər:
- hialuron turşusunun yeridilməsi;
- lazer və radiotezlikli üsullar (onların effektivliyinə dair sübut bazası hələ məhduddur, qərarı həkim fərdi qaydada verir).
Reabilitasiya
İnyeksiya prosedurlarından və RF-liftinqdən sonra bir neçə gün ərzində sadə qaydalara əməl etmək lazımdır:
- cinsi istirahətə riayət olunması;
- hamam və saunaya, açıq su hövzələrinə və hovuzlara getməkdən imtina.
Profilaktika
Müntəzəm cinsi həyat qarınaltı sahə və vaginanın toxumalarının vəziyyətinə əlverişli təsir göstərərək anti-yaş effektinə kömək edir. Kegel məşqləri kiçik çanaq orqanlarının qan təchizatının yaxşılaşdırılmasına kömək edəcək. Vaginal quruluq inkişaf etdikdə müalicəyə vaxtında başlanılması tələb olunur, bu da cinsi həyatı normallaşdırmağa kömək edəcək və beləliklə vulvovaginal atrofiyanın proqressivləşməsini ləngidəcək.
Yadda saxla!
Vaginal quruluğun müalicəsi üçün estrogenlərin lokal formaları 2 mərhələdə təyin olunur. Birinci mərhələ – doyma dozasıdır, adətən təxminən 2 həftə davam edir. Bu müddətdə toxumalarda estrogenin maksimal konsentrasiyasını yaratmaq üçün terapiya hər gün aparılır. İkinci mərhələ – dəstəkləyici fazadır. Bu mərhələdə estrogen preparatlarının tətbiqi həftədə 2 dəfə aparılır. Bu, toxumalarda hormon səviyyəsinin kəskin azalmasının qarşısını almağa və terapevtik effektləri gücləndirməyə imkan verir. Dəstəkləyici mərhələnin müddəti 2,5-3 ay və daha çoxdur. Lokal estrogen terapiyasının dayandırılmasından bir müddət sonra simptomlar yenidən yarana bilər, belə ki toxumaların estrogenlə doyma dərəcəsi azalır. Müalicəyə yenidən birinci mərhələdən başlamaq və ardıcıl olaraq ikinciyə keçmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Yumurtalıqların vaxtından əvvəl çatışmazlığı
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
