Yumurtalığın apopleksiyası yumurtalıq damarlarının cırılması nəticəsində onun toxumasına və qarın boşluğuna qəfil qansızmadır. Daha çox gənc qadınlarda rast gəlinir, qarnın aşağı hissəsində kəskin ağrı ilə özünü göstərir və təcili ginekoloji vəziyyətlərə aiddir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yumurtalığın cırılması
- sarı cismin qansızması
Xəstəlik haqqında
Yumurtalığın apopleksiyası bir və ya bir neçə qidalandırıcı damarın cırılması nəticəsində yumurtalığın toxumasına və eyni zamanda qarın boşluğuna qəfil qansızmadır. Çox vaxt cırılma ovulyasiya zamanı (follikulun partladığı yerdə) və ya aybaşı tsiklinin ikinci yarısında – sarı cismin və ya onun kistasının nahiyəsində baş verir. Bu dövrlərdə yumurtalığın damarları qanla maksimum dolur və asan zədələnir.
Xəstəlik reproduktiv yaşda, xüsusən gənc qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir. Daha çox sağ yumurtalıq zədələnir, bu da onun qan təchizatının xüsusiyyətləri ilə izah olunur. Apopleksiya kəskin qarın ağrısının ginekoloji səbəbləri arasında tez-tez rast gəlinən vəziyyətlərdəndir.
Apopleksiya təcili ginekoloji vəziyyətlərə aiddir. Yüngül hallarda qanaxma özbaşına dayanır və müşahidə kifayət edir, lakin güclü qarındaxili qanaxmada vaxtında yardım göstərilməzsə hemorragik şok inkişaf edə bilər və vəziyyət həyat üçün təhlükəli olur. Bundan əlavə, qarın boşluğunda qalan qan bitişmələrin yaranmasına və sonradan uşaqlıq borularının keçiriciliyinin pozulmasına səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin əsasında yumurtalıq damarlarının cırılması durur. Bu, adətən damar divarının dəyişməsi və ya qanla dolması fonunda, təhrikedici amilin təsiri altında baş verir. Meyilləndirici amillər:
- ovulyasiya və sarı cismin formalaşması – follikulun partlaması və sarı cismin damarlanması təbii olaraq qanaxma ilə müşayiət olunur; bəzən bu qanaxma dayanmır;
- sarı cisim kistası və follikulyar kistalar – nazikləşmiş divar asan cırılır;
- yumurtalıqların iltihabi xəstəlikləri – damar divarının və toxumanın strukturunu dəyişir;
- yumurtalıq damarlarının varikoz genişlənməsi və sklerozlaşması;
- polikistoz yumurtalıqlar – toxumanın xırda kistoz dəyişiklikləri;
- kiçik çanaqda bitişmələr – yumurtalığın hərəkətliliyini məhdudlaşdırır və damarların gərilməsinə səbəb olur;
- qanın laxtalanma pozğunluqları və qanı durulaşdıran dərmanların qəbulu – kiçik cırılmadan güclü qanaxma yarana bilər;
- ovulyasiyanın stimullaşdırılması – sonsuzluq müalicəsi zamanı yumurtalıqlar böyüyür və həssas olur.
Təhrikedici amillər: fiziki gərginlik, ağırlıq qaldırma, qarın travması, cinsi əlaqə, at sürmə, sarsıntılı yolda gediş, ginekoloji müayinə. Bəzən apopleksiya tam sakitlikdə, hətta yuxu zamanı da yaranır.
Təsnifat
Üstünlük təşkil edən əlamətlərə görə klinik formalar ayırd edilir:
- ağrılı forma – qansızma əsasən yumurtalıq toxumasının daxilinə olur, qarın boşluğuna qan az tökülür; ağrı ön plandadır, qan itkisi əlamətləri yoxdur və ya zəifdir;
- anemik (hemorragik) forma – qarın boşluğuna əhəmiyyətli qanaxma; qan itkisi əlamətləri (zəiflik, başgicəllənmə, solğunluq, təzyiqin düşməsi) üstünlük təşkil edir;
- qarışıq forma – hər iki qrup əlamətlərin birgə olması.
Qan itkisinin həcminə və pasiyentin vəziyyətinə görə yüngül, orta və ağır dərəcələr fərqləndirilir. Ağırlıq dərəcəsini həkim müayinə, USM və qan analizlərinin nəticələrinə əsasən müəyyən edir və bu, müalicə taktikasının seçilməsində həlledici rol oynayır.
Klinik mənzərə
Əsas əlamət qarnın aşağı hissəsində qəfil kəskin ağrıdır. Ağrı adətən zədələnmiş yumurtalıq tərəfində yaranır, düz bağırsağa, beli, buduna və ya göbək nahiyəsinə yayıla bilər. Çox vaxt tsiklin ortasında və ya ikinci yarısında başlayır. Güclü qarındaxili qanaxma zamanı ağrı bütün qarına yayılır, bəzən çiyinə və körpücük sümüyü nahiyəsinə verir.
- soyuq tər, zəiflik;
- başgicəllənmə, gözlərin qaralması, huşun itməsinə qədər;
- dərinin və selikli qişaların solğunluğu;
- qarnın köpməsi, gərginliyi və toxunarkən ağrılı olması;
- ürəkbulanma və qusma;
- tez-tez defekasiya çağırışı – qan kiçik çanağın aşağı hissəsinə toplandıqda;
- arterial təzyiqin düşməsi fonunda ürək döyüntülərinin tezləşməsi – bu dəyişikliklərin dərəcəsi qan itkisinin həcmindən asılıdır;
- bəzən cinsiyyət yollarından az qanlı ifrazat.
Bəzi qadınlar apopleksiyadan bir neçə gün əvvəl qarnın aşağı hissəsində çəkici ağrı və ya narahatlıq hiss edirlər – bu, yumurtalığın ödemi və damarların qanla dolması ilə əlaqəli ola bilər. Hamiləlik ehtimalı varsa, oxşar əlamətlər uşaqlıqdankənar hamiləliyin də əlaməti ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qarnın aşağı hissəsində qəfil güclü ağrı, xüsusən başgicəllənmə, huşun itməsi, soyuq tər, solğunluq və ya sürətli ürək döyüntüsü ilə müşayiət olunarsa – dərhal 103-ə zəng edin. Evdə gözləmək, qarına isti qoymaq və ağrıkəsici ilə «keçirtmək» olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz stasionarda, ginekoloq tərəfindən qoyulur. Həkim şikayətləri, ağrının başlanma vaxtını, son aybaşının tarixini, kontrasepsiya üsulunu və qəbul edilən dərmanları dəqiqləşdirir, təzyiqi və nəbzi ölçür, qarnı palpasiya edir və ginekoloji müayinə aparır: zədələnmiş tərəfdə yumurtalıq böyümüş və ağrılı ola bilər.
- hamiləlik testi (qanda və ya sidikdə xorionik qonadotropin) – uşaqlıqdankənar hamiləliyi istisna etmək üçün mütləqdir;
- qanın klinik analizi – hemoqlobinin azalması qan itkisinin dərəcəsini göstərir; analiz dinamikada təkrarlanır;
- koaqulogramma, qan qrupu və rezus amil – mümkün əməliyyata və qanköçürməyə hazırlıq üçün;
- kiçik çanağın USM-i (xüsusən transvaginal) – yumurtalığın vəziyyətini, kistanı və qarın boşluğunda sərbəst mayenin miqdarını göstərir;
- arxa tağın punksiyası – qarın boşluğunda qanın olub-olmamasını təsdiqləmək üçün, USM imkanları məhdud olduqda;
- diaqnostik laparoskopiya – diaqnoz şübhəli olduqda «qızıl standart» hesab olunur və eyni zamanda müalicəvi əməliyyata keçməyə imkan verir.
Differensial diaqnostika uşaqlıqdankənar hamiləlik, kəskin appendisit, yumurtalıq kistasının ayaqcığının burulması, kəskin adneksit və böyrək sancısı ilə aparılır.
Müalicə
Müalicə taktikası apopleksiyanın formasından, qan itkisinin həcmindən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır. Bütün hallarda qadın stasionarda müşahidə olunmalıdır.
Konservativ müalicə yüngül, əsasən ağrılı formada seçilə bilər – təzyiq və nəbz sabit olduqda, qarın boşluğunda qan az olduqda və qanaxma artmadıqda. Bu zaman yataq rejimi, həkimin göstərişi ilə qarnın aşağı hissəsinə soyuq, qanaxmanı dayandıran (hemostatik) və spazmolitik vasitələr, ağrıkəsicilər, lazım olduqda dəmir preparatları təyin edilir. Pasiyentin vəziyyəti, hemoqlobin və USM nəticələri dinamikada izlənir; vəziyyət pisləşdikdə dərhal əməliyyata keçilir. Qeyd etmək lazımdır ki, konservativ müalicədən sonra qarın boşluğunda qalan qan bitişmələrə səbəb ola bilər – buna görə uşaq planlaşdıran qadınlarda həkim bəzən laparoskopiyaya üstünlük verir.
Cərrahi müalicə orta və ağır formalarda, qanaxma davam etdikdə və ya diaqnoz şübhəli olduqda göstərişdir. Əksər hallarda laparoskopiya aparılır: qarın divarındakı bir neçə kiçik deşikdən alətlər yeridilir, həkim videonəzarət altında qanayan damarı koaqulyasiya edir və ya cırılmanı tikir, qarın boşluğunu qandan və laxtalardan təmizləyir. Yumurtalıq toxumasının geniş zədələnməsi zamanı onun qismən rezeksiyası aparılır; cərrah mümkün qədər yumurtalığı qorumağa çalışır. Yumurtalığın tam çıxarılması yalnız onu saxlamaq mümkün olmayan nadir hallarda aparılır. Hemorragik şokda əməliyyat açıq yolla, qanın və mayenin bərpası ilə paralel aparıla bilər.
Əməliyyatdan sonra həkim təkrar apopleksiyanın qarşısını almaq üçün ovulyasiyanı müvəqqəti dayandıran hormonal vasitələr təklif edə bilər. Özbaşına ağrıkəsici qəbul edib evdə qalmaq, isti vanna və ya qarına isti qoymaq qəti olmaz.
Reabilitasiya
Laparoskopik əməliyyatdan sonra bərpa adətən tez gedir: kiçik kəsiklər az ağrı verir, pasiyent tez ayağa qalxır və xəstəxanada uzun müddət qalmağa ehtiyac olmur. Lazım olduqda qısa profilaktik antibiotik kursu təyin edilir. Tikişlər və sarğılar həkimin göstərdiyi vaxtda yoxlanılır.
Tam bərpa bir neçə həftə çəkə bilər. Bu dövrdə ağır fiziki yükdən, ağırlıq qaldırmaqdan, sauna və hamamdan, cinsi əlaqədən həkimin tövsiyə etdiyi müddətdə çəkinmək lazımdır. Qan itkisindən sonra anemiya varsa, dəmir preparatları və qidalanmanın korreksiyası lazım ola bilər. Bitişmələrin qarşısını almaq və reproduktiv funksiyanı qorumaq üçün ginekoloqun müşahidəsi, nəzarət USM-i və hormonal vəziyyətin qiymətləndirilməsi tövsiyə olunur.
Profilaktika
- ginekoloji iltihabi xəstəliklərin və yumurtalıq kistalarının vaxtında müalicəsi;
- ildə bir dəfə ginekoloji profilaktik müayinə, göstərişə görə kiçik çanağın USM-i;
- yumurtalıq kistası olan qadınlarda, xüsusən tsiklin ortasında və ikinci yarısında, ağır fiziki yükdən, qarın travmalarından və sarsıntılı gedişdən çəkinmək;
- keçirilmiş apopleksiyadan sonra təkrarlanma riskini azaltmaq üçün həkimlə kontrasepsiya üsulunu müzakirə etmək;
- qanı durulaşdıran dərmanlar qəbul edən qadınların ginekoloqa bu barədə məlumat verməsi;
- qarnın aşağı hissəsində qəfil ağrı zamanı gecikmədən həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qəfil kəskin ağrıda 103-ə zəng etmək lazımdır; diaqnoz və müalicə ginekoloq tərəfindən stasionarda aparılır. Planlı müşahidəni və bərpa dövrünü də ginekoloq aparır.
Yadda saxla!
- Yumurtalığın apopleksiyası təcili yardım tələb edən kəskin vəziyyətdir: qan itkisi davam edə bilər.
- Qarnın aşağı hissəsində qəfil ağrı, xüsusən başgicəllənmə və ya huşun itməsi ilə – dərhal 103-ə zəng edin.
- Oxşar əlamətlər uşaqlıqdankənar hamiləlikdə də olur, buna görə hamiləlik testi mütləqdir.
- Vaxtında aparılan müalicə əksər hallarda yumurtalığı və uşaq dünyaya gətirmə qabiliyyətini qorumağa imkan verir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Sarı cismin kistası
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
Suallar və cavablar
Qarnın aşağı hissəsində qəfil kəskin ağrı yarandıqda mümkün qədər tez 103-ə zəng etmək və ya ginekoloji stasionara müraciət etmək lazımdır, çünki bu vəziyyət qarındaxili qanaxma ilə müşayiət oluna bilər. Xəstəxanada ginekoloq vəziyyətin ağırlığını qiymətləndirir və müalicə taktikasını – müşahidə və ya cərrahi müdaxiləni müəyyən edir. Özbaşına gözləmək və ağrıkəsici qəbul etməklə kifayətlənmək olmaz.
Bəli, xüsusən altında duran səbəb – yumurtalıq kistaları, iltihabi proses və ya laxtalanma pozğunluqları – aradan qaldırılmadıqda təkrar epizod riski qalır. Buna görə müalicədən sonra ginekoloqun müşahidəsi tövsiyə olunur. Həkim təkrarlanma riskini azaltmaq üçün kontrasepsiya üsulu və digər tədbirlər barədə fərdi tövsiyə verir.
Vaxtında və düzgün müalicə olunduqda əksər hallarda bu qabiliyyət saxlanılır. Lakin ağır qanaxma zamanı yumurtalığın bir hissəsinin çıxarılması tələb oluna bilər, qarın boşluğunda qalan qan isə bitişmələrə səbəb ola bilər. Konkret proqnozu zədələnmənin həcmini və aparılan müalicəni nəzərə alaraq ginekoloq verir.
Bəli. Ağrının azalması qanaxmanın dayandığı demək deyil, qarındaxili qan itkisi bir müddət gizli davam edə bilər. Bundan əlavə, oxşar əlamətlər uşaqlıqdankənar hamiləlikdə və appendisitdə də olur, bunları yalnız müayinə ilə fərqləndirmək mümkündür.
Xeyr. İsti damarları genişləndirir və qanaxmanı gücləndirə bilər. Qəfil qarın ağrısında isti qoymaq, isti vanna qəbul etmək və ağrıkəsici ilə əlamətləri «gizlətmək» olmaz – həkim müayinəsi vacibdir.
Bu, qan itkisinin həcmindən, aparılan müalicədən və bərpanın gedişindən asılıdır. Adətən həkim əvvəlcə qanın göstəricilərinin bərpasını və nəzarət USM-ini tövsiyə edir. Hamiləlik planlaşdırmanın vaxtını ginekoloqla müzakirə etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
