Meatostenoz uretranın xarici dəliyinin – meatusun – daralmasıdır. Dar dəlik sidiyin nazik və ya yayılan şırnaqla axmasına, ağrılı və uzun sidik ifrazına, sidiyin ləngiməsinə səbəb olur. Ən çox sünnət olunmuş oğlan uşaqlarında rast gəlinir və adətən qısa əməliyyatla – meatotomiya ilə – aradan qaldırılır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Uretranın xarici dəliyinin daralması
- meatusun stenozu
- meatal stenoz
- uretra meatusunun daralması
Xəstəlik haqqında
Meatostenoz sidik kanalının (uretranın) xaricə açılan dəliyinin – meatusun – daralmasıdır. Kişilərdə bu dəlik penisin başcığının ucunda, qadınlarda isə uşaqlıq yolunun girəcəyindən bir qədər yuxarıda yerləşir. Dəlik daraldıqda sidik çətin axır, şırnaq nazikləşir və ya istiqamətini dəyişir, sidik ifrazı uzanır, sidik kisəsi tam boşalmaya bilər.
Vəziyyət ən çox sünnət olunmuş oğlan uşaqlarında, adətən məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşında, uşaq tualetdən müstəqil istifadə etməyə başladıqdan sonra aşkar edilir. Böyüklərdə isə daha çox başcıq dərisinin iltihabi xəstəliklərindən, travmalardan və uretra vasitəsilə aparılan müdaxilələrdən sonra yaranır. Qadınlarda meatostenoz nadirdir və adətən ahıl yaşda, hormonal dəyişikliklər fonunda müşahidə olunur.
Xəstəlik çox vaxt yavaş inkişaf edir və uşaq uzun müddət şikayət etməyə bilər, buna görə valideynlər onu təsadüfən – şırnağın qəribə formasına və ya paltarın tez-tez islanmasına görə – görürlər. Vaxtında müalicə olunmadıqda sidiyin ləngiməsi təkrarlanan infeksiyalara və sidik kisəsinin funksiyasının pozulmasına gətirib çıxara bilər. Müasir müalicə sadədir, əksər hallarda sidik ifrazı tam normallaşır.
Səbəbləri
Daralmanın əsasında əksər hallarda dəliyin kənarlarının təkrarlanan iltihabı və çapıqlaşması durur. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- Meatit (dəliyin iltihabı). Sünnətdən sonra başcıq daim açıq qalır, uşaq bezi və ya paltarla sürtünür, sidikdəki ammiakla qıcıqlanır. Təkrarlanan xırda iltihablar kənarlarda çapıq yaradır və dəliyi tədricən daraldır;
- Skleroz edici liken (balanitis xerotica obliterans). Başcıq və sünnət dərisinin xroniki iltihabi xəstəliyidir; dəri ağarır, bərkiyir, proses meatusa keçdikdə onu sıxır. Böyüklərdə qazanılmış meatostenozun əsas səbəblərindəndir;
- Uretradaxili müdaxilələr. Uzunmüddətli və ya təkrarlanan kateterləşmə, sistoskopiya, uretradan keçən endoskopik əməliyyatlar selikli qişanı zədələyib çapıq yarada bilər;
- Penis travmaları və yanıqlar – zədə sağaldıqca toxuma çəkilir və dəliyi daraldır;
- Hipospadiyanın cərrahi düzəldilməsi. Yeni formalaşdırılmış dəlik sonradan çapıqlaşıb daralma verə bilər, buna görə belə uşaqlar uroloqun nəzarətində olmalıdır;
- Sünnətdən sonrakı ağırlaşmalar – qanaxma, infeksiya; bəzi hallarda dəlik nahiyəsinin qan təchizatının pozulması da ehtimal edilir;
- Anadangəlmə dar meatus – nadir hallarda dəlik doğuşdan dar olur və ya üzərində nazik pərdə qalır;
- Qadınlarda – menopauzadan sonra selikli qişanın nazilməsi (atrofiyası), təkrarlanan iltihablar və doğuş travmaları.
Təsnifat
Mənşəyinə görə:
- anadangəlmə meatostenoz;
- qazanılmış meatostenoz – iltihab, travma və ya müdaxilədən sonra.
Dərəcəsinə görə: yüngül (yalnız şırnağın forması dəyişir), orta (sidik ifrazı uzanır, gücənmə və ağrı olur) və ağır (sidik kisəsi tam boşalmır, sidik ləngiyir, infeksiyalar təkrarlanır).
Böyüklərdə həmçinin yalnız dəliyin özünü əhatə edən daralma ilə uretranın daha dərin hissələrinə yayılan daralma (uretra strikturası) fərqləndirilir – bu, müalicə üsulunun seçilməsi üçün vacibdir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər daralmanın dərəcəsindən asılıdır. Yüngül hallarda yeganə dəyişiklik şırnağın formasıdır, ağır hallarda isə sidik ifrazı ciddi çətinləşir:
- nazik, güclü təzyiqlə vuran və ya yuxarı, yana yayılan, iki yerə bölünən sidik şırnağı;
- sidik ifrazının uzun çəkməsi, gücənmə, şırnağın kəsilib yenidən başlaması;
- sidik çəkərkən yanma və ağrı;
- tez-tez və təcili sidiyə getmə istəyi, sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi;
- sidik ifrazının sonunda dəlikdən bir neçə damla qan gəlməsi;
- dəliyin özünün çox kiçik, nöqtə şəklində görünməsi, kənarlarında ağımtıl çapıq və ya qızartı;
- uşaqlarda tualetə dəqiq yönəltməkdə çətinlik, paltarın və ayaqların islanması, gecə və gündüz sidik saxlamama;
- təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları – hərarət, bulanıq və ya pis iyli sidik.
Böyüklərdə skleroz edici liken zamanı başcıqda ağ, parlaq ləkələr, qaşınma, dərinin nazilməsi və çatlar da müşahidə olunur. Qadınlarda şikayətlər çox vaxt sistit əlamətlərinə bənzəyir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: sidik ümumiyyətlə gəlmir və ya yalnız damcı-damcı gəlir, qarnın aşağı hissəsində şiddətli ağrı və köp var; yüksək hərarət, üşütmə, bel nahiyəsində ağrı yaranıb; sidikdə çoxlu qan görünür. Kəskin sidik tutulmasında 103 nömrəsinə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən baxışla qoyulur. Uroloq və ya uşaq uroloqu şikayətləri, sünnətin vaxtını, keçirilmiş iltihabları, əməliyyatları və kateterləşmələri soruşur, dəliyin ölçüsünü, formasını və kənarlarını qiymətləndirir, mümkün olduqda sidik şırnağını müşahidə edir. Valideynlərin çəkdiyi qısa video da həkimə kömək edə bilər. Əlavə müayinələr:
- uroflometriya – sidik axınının sürətini və formasını ölçür, daralmanın sidik ifrazına nə dərəcədə təsir etdiyini göstərir;
- sidik kisəsinin və böyrəklərin USM-i, sidik ifrazından sonra qalıq sidiyin müəyyən edilməsi – kisənin tam boşalıb-boşalmadığını və böyrəklərə təsiri qiymətləndirir;
- sidiyin ümumi analizi, lazım olduqda sidik əkməsi – infeksiyanı aşkar edir və uyğun müalicəni seçməyə imkan verir;
- uretroskopiya və ya retroqrad uretroqrafiya – daralmanın uretranın daha dərin hissələrinə yayılmasından şübhə olduqda, xüsusən böyüklərdə aparılır;
- skleroz edici liken şübhəsində, lazım olduqda, dəri toxumasının histoloji müayinəsi.
Differensial diaqnostika uretra strikturası, uretra qapaqları, sidik kisəsinin neyrogen pozğunluğu, sünnət olunmamış oğlanlarda fimoz və sidik yolu infeksiyası ilə aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları və pielonefrit;
- sidik kisəsinin divarının qalınlaşması, tam boşalmaması, kisənin funksiyasının pozulması;
- kəskin sidik tutulması;
- nadir hallarda – sidiyin geriyə axını və böyrəklərə təzyiqin artması (hidronefroz);
- uşaqlarda sidik saxlamama ilə bağlı psixoloji narahatlıq;
- müalicədən sonra – daralmanın təkrarlanması, xüsusən yaraya qulluq qaydaları pozulduqda.
Müalicə
Konservativ müalicə. Dəliyin kənarlarında yalnız iltihab varsa və daralma hələ formalaşmayıbsa, başcığın düzgün gigiyenası, yumşaldıcı və qoruyucu məlhəmlər, uşaq bezinin tez-tez dəyişdirilməsi vəziyyəti yaxşılaşdıra bilər. Skleroz edici likendə həkim yerli hormonal (kortikosteroid) məlhəmlər təyin edir – onlar prosesi erkən mərhələdə dayandıra bilər. Sidik infeksiyası aşkar edildikdə antibakterial müalicə analiz nəticəsinə əsasən həkim tərəfindən seçilir. Dəliyin xüsusi alətlə (buj) genişləndirilməsi adətən yalnız müvəqqəti nəticə verir və uşaqlarda əsas üsul hesab olunmur.
Cərrahi müalicə. Sidik ifrazı pozulduqda əsas müalicə meatotomiyadır – dəliyin aşağı kənarı kiçik kəsiklə açılır, bəzən selikli qişa dəriyə incə tikişlərlə tikilir. Uşaqlarda müdaxilə qısa çəkir və adətən ümumi anesteziya ilə, bəzən yerli keyləşdirmə ilə aparılır; pasiyent çox vaxt həmin gün evə buraxılır. Böyüklərdə, xüsusən daralma uzun olduqda və ya skleroz edici liken fonunda, meatoplastika – dəliyin plastik bərpası – seçilə bilər. Uretranın dərin hissələri də daraldıqda uroloq daha geniş rekonstruktiv əməliyyat təklif edə bilər.
Evdə nə etmək olar. Həkimin tövsiyəsi ilə başcığı təmiz və quru saxlamaq, qıcıqlandırıcı sabun və köpüklərdən istifadə etməmək, kifayət qədər maye qəbul etmək, uşağı tualetə vaxtında aparmaq.
Nə etmək olmaz. Dəliyi evdə hər hansı əşya ilə genişləndirməyə cəhd etmək, həkim təyinatı olmadan hormonal məlhəmlər və ya antibiotiklər istifadə etmək, sidiyin çətin gəlməsini uzun müddət «özü keçəcək» deyə gözləmək olmaz.
Reabilitasiya
Meatotomiyadan sonra pasiyent adətən həmin gün evə gedir. İlk günlərdə sidik ifrazı zamanı yanma və şırnağın bir qədər yayılması ola bilər – bu, normaldır və tədricən keçir. Yaranın kənarlarının yenidən yapışmaması üçün həkimin göstərdiyi müddət ərzində dəliyin kənarlarını onun tövsiyə etdiyi məlhəmlə işləmək lazımdır. Duş qəbulu və oturaq vannaların vaxtını həkim müəyyən edir.
Sağalma adətən bir neçə həftə çəkir. Nəzarət baxışında uroloq dəliyi və şırnağı yoxlayır, lazım olduqda uroflometriya aparır. Şırnaq yenidən nazikləşərsə və ya sidik ifrazı çətinləşərsə, növbəti nəzarət vaxtını gözləmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Profilaktika
- sünnətdən sonra başcığı həkimin tövsiyə etdiyi yumşaldıcı vasitə ilə qorumaq;
- uşaq bezini vaxtında dəyişmək, başcığın uzun müddət nəm və sidiklə təmasda qalmasına yol verməmək;
- uşağın sidik şırnağına vaxtaşırı diqqət yetirmək – o, düz və kifayət qədər qalın olmalıdır;
- başcıqda qızartı, ağ ləkələr, qaşınma və ya çatlar olduqda vaxtında həkimə müraciət etmək;
- kateterdən yalnız göstəriş olduqda və mümkün qədər qısa müddət istifadə etmək;
- hipospadiya əməliyyatından sonra uroloqun nəzarətində qalmaq;
- sidik yolu infeksiyalarını vaxtında müalicə etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda meatostenozla uşaq uroloqu və ya uşaq cərrahı, böyüklərdə isə uroloq məşğul olur. İlkin şübhə yarandıqda pediatr və ya ailə həkimi pasiyenti mütəxəssisə yönəldir.
Yadda saxla!
- Sidik şırnağının forması ən sadə göstəricidir: o, düz və kifayət qədər qalın olmalıdır.
- Şırnaq nazikdirsə, yuxarı və ya yana yayılırsa, uşaq tez-tez islanırsa, uroloqa müraciət edin.
- Sidiyin tam gəlməməsi, sidikdə qan və ya yüksək hərarət təcili müraciət tələb edir.
- Meatotomiya qısa və etibarlı əməliyyatdır, lakin sonrakı qulluq qaydalarına riayət təkrar daralmanın qarşısını alır.
Suallar və cavablar
Sünnətdən sonra başcıq daim açıq qalır, uşaq bezi ilə sürtünür və sidiklə qıcıqlanır. Təkrarlanan iltihab dəliyin kənarlarını çapıqlaşdırır və onu daraldır. Ona görə sünnətdən sonra başcığın qorunması vacibdir.
Yüngül iltihabda və skleroz edici likenin erkən mərhələsində məlhəmlər vəziyyəti yaxşılaşdıra bilər. Lakin artıq formalaşmış çapıq daralması məlhəmlə genişlənmir. Sidik ifrazı pozulubsa, meatotomiya sadə və etibarlı həll yoludur.
Dar dəlik sidiyin ləngiməsinə səbəb olur. Bu, təkrarlanan sidik yolu infeksiyalarına, sidik kisəsinin divarının qalınlaşmasına və nadir hallarda böyrəklərə təzyiqin artmasına gətirib çıxara bilər. Vaxtında müalicə bu ağırlaşmaların qarşısını alır.
Əməliyyat anesteziya altında aparılır, ona görə müdaxilə zamanı ağrı hiss olunmur. Sonrakı günlərdə sidik ifrazı zamanı yüngül yanma ola bilər, həkim lazım olduqda yaşa uyğun ağrıkəsici tövsiyə edir. Narahatlıq adətən qısa müddətdə keçir.
Təkrar daralma mümkündür, lakin nadir hallarda olur. Riskin azalması üçün həkimin göstərdiyi müddət ərzində məlhəm qaydalarına əməl etmək və nəzarət baxışlarına gəlmək vacibdir. Şırnaq yenidən nazikləşərsə, uroloqa müraciət edin.
Bəli, lakin nadir hallarda. Adətən menopauzadan sonra selikli qişanın nazilməsi, təkrarlanan iltihablar və ya travmalar fonunda yaranır. Şikayətlər sistitə bənzədiyi üçün diaqnozu uroloq baxış zamanı dəqiqləşdirir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Hamiləlik alınmır: cütlük müayinəyə haradan başlamalıdır?
Hamiləlik çətinliyinin qiymətləndirilməsi yalnız qadının analizlərindən ibarət deyil. Hər iki tərəfin tarixçəsi və məqsədli testlər bir plan daxilində…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
