Ağciyər absesi ağciyər toxumasının irinli əriməsi nəticəsində irinlə dolu boşluğun əmələ gəlməsidir. Yüksək hərarət, öskürək, çoxlu iyli bəlğəm və döş ağrısı ilə gedir. Əksər hallarda uzunmüddətli antibiotik müalicəsi ilə sağalır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ağciyərdə irinli boşluq
- ağciyərin irinli destruksiyası
- Abscessus pulmonis
Xəstəlik haqqında
Ağciyər absesi ağciyər toxumasının məhdud bir sahəsinin irinli iltihab nəticəsində əriməsi və orada irinlə dolu boşluğun yaranmasıdır. Abses daha çox ağız-udlaq möhtəviyyatının – bakteriyalarla zəngin tüpürcəyin, qusuntunun – ağciyərə aspirasiyası nəticəsində inkişaf edir. Əvvəlcə pnevmoniya yaranır, sonra toxuma əriyir və boşluq əmələ gəlir. Boşluq bronxa açıldıqda bol iyli bəlğəm xaric olur.
Xəstəlik daha çox orta və ahıl yaşlı kişilərdə, alkoqoldan sui-istifadə edənlərdə, udqunması pozulmuş insanlarda (məsələn, insultdan sonra), ağız boşluğunun gigiyenası zəif olanlarda və immuniteti zəifləmiş xəstələrdə rast gəlinir. Uşaqlarda nadirdir və adətən immun çatışmazlığı, yad cismin aspirasiyası və ya ağır pnevmoniya fonunda yaranır.
Müasir antibiotiklər sayəsində proqnoz əksər hallarda yaxşıdır, lakin müalicə uzun çəkir və nəzarət tələb edir. Gecikmiş və ya yarımçıq müalicə ağırlaşmalara, xroniki prosesə və ağciyər toxumasının daimi zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Absesin törədiciləri əsasən ağız boşluğunda yaşayan anaerob bakteriyalar, həmçinin stafilokok, klebsiyella və digər mikroblardır. Onların ağciyərə düşməsinə və toxumanın irinləməsinə şərait yaradan amillər:
- Aspirasiya – alkoqol intoksikasiyası, huşun itirilməsi, epileptik qıcolmalar, narkoz, udqunma pozuntuları, insultdan sonrakı vəziyyət; bu zaman ağız möhtəviyyatı tənəffüs yollarına düşür.
- Zəif ağız gigiyenası – kariesli dişlər, parodontit anaerob bakteriyaların əsas mənbəyidir.
- Ağır pnevmoniyalar – xüsusən stafilokok və klebsiyella ilə törənən, toxumanı dağıdan formalar.
- Bronxun tıxanması – şiş və ya yad cisim bronxu bağlayır, ondan aşağıda infeksiya toplanır.
- Septik emboliya – infeksiyanın qan vasitəsilə ağciyərə gəlməsi: venadaxili narkotik istifadəsi, infeksion endokardit, yoluxmuş venadaxili kateterlər.
- İmmun çatışmazlığı – HİV infeksiyası, kimyaterapiya, uzunmüddətli hormonal və immunosupressiv müalicə.
- Şəkərli diabet – xüsusən pis nəzarət olunan, infeksiyalara qarşı müqaviməti azaldır.
- Qida borusunun xəstəlikləri – qidanın geri axması və tənəffüs yollarına düşməsi.
Növləri
- Birincili abses – əvvəllər sağlam olan ağciyərdə, adətən aspirasiya nəticəsində yaranır.
- İkincili abses – başqa bir xəstəliyin fonunda inkişaf edir: bronxun şişlə tıxanması, septik emboliya, immun çatışmazlığı.
- Kəskin abses – bir neçə həftə ərzində formalaşan və müalicəyə yaxşı cavab verən proses.
- Xroniki abses – uzun müddət davam edən, qalın divarlı boşluq; bəzən cərrahi müalicə tələb edir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik çox vaxt pnevmoniya kimi başlayır, lakin müalicəyə baxmayaraq hərarət və halsızlıq davam edir. Anaerob infeksiyada gediş bir neçə həftə ərzində tədricən inkişaf edə bilər.
- yüksək hərarət, üşütmə, gecə tərləmələri;
- öskürək, nəfəs aldıqda güclənən döş ağrısı;
- boşluq bronxa açıldıqda – birdən «ağız dolusu» çoxlu, iyli, irinli bəlğəmin xaric olması;
- nəfəsdən və bəlğəmdən pis iy gəlməsi;
- bəlğəmdə qan zolaqları və ya qanhayxırma;
- halsızlıq, arıqlama, iştahsızlıq;
- nəfəs darlığı, sürətli nəfəsalma.
Ahıl yaşlı insanlarda və immuniteti zəif olanlarda hərarət yüksək olmaya bilər, ön plana halsızlıq, çaşqınlıq və arıqlama çıxır. Uşaqlarda tez-tez qarın ağrısı, qusma və nəfəs darlığı müşahidə olunur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər bol qanhayxırma (ağızdan çoxlu qan gəlməsi), kəskin nəfəs darlığı, dodaqların göyərməsi, döşdə güclü ağrı, şüurun pozulması və ya təzyiqin kəskin düşməsi yaranıbsa – belə hallarda dərhal 103 nömrəsinə zəng edin, evdə gözləmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim xəstəliyin necə başladığını, hərarətin müddətini, bəlğəmin xarakterini, alkoqol istifadəsini, huşun itirilməsi epizodlarını, diş problemlərini və xroniki xəstəlikləri soruşur. Qulaqla dinləmə zamanı tənəffüsün zəifləməsi və xırıltılar aşkar olunur.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası – içində maye səviyyəsi olan boşluq; əsas ilkin müayinə.
- Kompüter tomoqrafiyası – absesin ölçüsünü, yerini, plevraya münasibətini göstərir, şiş və digər boşluqlu xəstəliklərlə fərqləndirməyə kömək edir.
- Bəlğəmin və qanın bakterioloji əkilməsi – törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən edir.
- Bronxoskopiya – şiş və ya yad cisim şübhəsində, material götürmək və bronxları təmizləmək üçün.
- Qan analizləri – leykositoz, C-reaktiv zülal və digər iltihab göstəriciləri, qan şəkəri, böyrək və qaraciyər funksiyası.
- Vərəmin istisna edilməsi – bəlğəmin turşuya davamlı bakteriyalara və molekulyar müayinəsi.
- Plevra boşluğunun USM-i – plevrada maye və ya empiyema şübhəsində.
Differensial diaqnostika parçalanan ağciyər xərçəngi, kavernoz vərəm, infeksiyalaşmış kista, bronxoektazlar, qranulomatoz xəstəliklər və göbələk infeksiyaları ilə aparılır.
Xidmətlər
- Ağciyərlərin rentgeni
- Ağciyərlərin KT-si
- Bronxoskopiya (traxeobronxoskopiya, FBS)
- Antibiotiklərə və bakteriofaqlara həssaslığın müəyyən edilməsi ilə mikroflora əkini
- Klinik qan analizi: ümumi analiz, leykosit formulu, EÇS (ÜQA, LF, EÇS) patoloji dəyişikliklər olduqda qan yaxmasının mikroskopiyası ilə
- Plevra boşluğunun USM-i
Ağırlaşmalar
- plevra empiyeması – absesin plevra boşluğuna açılması, irinin plevrada toplanması;
- piopnevmotoraks – plevra boşluğuna irin və havanın birlikdə düşməsi;
- ağciyər qanaxması – həyat üçün təhlükəli vəziyyət;
- sepsis, infeksiyanın beyinə yayılması və beyin absesi;
- infeksiyanın sağlam ağciyər sahələrinə yayılması;
- xroniki abses, bronxoektazlar, ağciyər toxumasında daimi dəyişikliklər.
Ağırlaşmaların riski müalicə gecikdikdə, abses böyük olduqda və immunitet zəif olduqda artır. Vaxtında başlanmış və sona qədər davam etdirilmiş müalicə onların əksəriyyətinin qarşısını alır.
Müalicə
Ağciyər absesinin müalicəsi stasionarda başlayır, ağır olmayan hallarda müalicə sonradan ambulator davam etdirilə bilər. Əsas üsul uzunmüddətli antibiotik terapiyasıdır, əksər pasiyentlər əməliyyatsız sağalır.
- Antibiotiklər – anaerob və aerob bakteriyalara təsir edən qruplar (beta-laktamaza inhibitorları ilə qorunmuş penisillinlər, linkozamidlər, karbapenemlər və s.); əvvəlcə venadaxili, sonra tabletlərlə. Preparat bakterioloji nəticəyə görə dəqiqləşdirilir. Müalicə bir neçə həftə, bəzən aylarla – klinik və rentgenoloji sağalmaya qədər davam edir.
- Bronxların drenajı – postural drenaj (bəlğəmin xaric olmasını asanlaşdıran bədən vəziyyəti), tənəffüs gimnastikası, fizioterapiya; bəzən bronxoskopik təmizləmə.
- Dəri vasitəsilə drenaj – böyük və müalicəyə cavab verməyən abseslərdə, KT və ya USM nəzarəti altında boşluğa nazik boru yeridilir.
- Dəstəkləyici müalicə – maye balansının bərpası, kifayət qədər kalorili qidalanma, oksigen terapiyası, hərarət salan vasitələr.
- Cərrahi müalicə – ağırlaşmalarda, ağciyər qanaxmasında, xroniki absesdə, şiş şübhəsində ağciyərin zədələnmiş hissəsi çıxarılır.
- Səbəbin aradan qaldırılması – dişlərin müalicəsi, alkoqoldan imtina, udqunma pozuntularının reabilitasiyası, diabetin nəzarəti.
Antibiotiki özbaşına dəyişmək, dozasını azaltmaq və ya yaxşı hiss etdikdə dayandırmaq olmaz – bu, residivə və müqavimətli bakteriyaların yaranmasına səbəb olur. Öskürəyi boğan vasitələri həkimsiz qəbul etmək də düzgün deyil, çünki bəlğəmin xaric olması sağalma üçün vacibdir.
Profilaktika
- ağız boşluğunun sanasiyası və gigiyenası, stomatoloqa müntəzəm müraciət;
- alkoqolun sui-istifadəsindən çəkinmək;
- udqunma pozuntusu olan insanlarda qidalanma zamanı ehtiyat tədbirləri – oturaq vəziyyətdə, kiçik porsiyalarla yemək, yeməkdən sonra dərhal uzanmamaq;
- yataq xəstələrində baş tərəfi qaldırılmış vəziyyət və ağız baxımı;
- pnevmoniyanın vaxtında və tam müalicəsi;
- diabetin nəzarəti, siqaretdən imtina;
- pnevmokok və qrip əleyhinə peyvəndlər – xüsusən risk qrupunda.
İnsult keçirmiş, uzun müddət yataqda qalan və udqunması pozulmuş xəstələrə qulluq edən ailə üzvləri qidalandırma qaydalarını həkim və ya tibb bacısından öyrənməlidir. Yemək zamanı öskürək, boğulma, səsin «yaş», xırıltılı olması aspirasiya əlaməti ola bilər və həkimə bildirilməlidir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hərarət və iyli bəlğəmlə öskürəkdə terapevtə və ya pulmonoloqa müraciət edin. Ağırlaşmalarda və cərrahi müalicə zərurəti olduqda torakal cərrahın məsləhəti lazımdır.
Yadda saxla!
Ağciyər absesinin müalicəsi uzun çəkir – antibiotiki vaxtından əvvəl dayandırmaq residivə səbəb olur.
- Hərarət və iyli bəlğəmlə öskürəkdə pulmonoloqa müraciət edin.
- Müalicəni həkimin göstərdiyi müddətdə davam etdirin və nəzarət müayinələrindən keçin.
- Dişlərinizi müalicə etdirin – anaerob infeksiyanın mənbəyi çox vaxt ağızdır.
- Bol qanhayxırma və kəskin nəfəs darlığında dərhal 103-ə zəng edin.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda xeyr – antibiotiklər və drenaj kifayət edir. Cərrahi müdaxilə yalnız ağırlaşmalarda, böyük və ya müalicəyə cavab verməyən abseslərdə lazım olur.
Hər ikisi ağciyərdə boşluq yarada bilər. Fərqi bəlğəmin müayinəsi, KT və klinik gediş müəyyən edir. Ona görə abses şübhəsində vərəm mütləq istisna edilir.
Adətən bir neçə həftə, bəzən iki-üç ay. Müalicənin müddəti rentgenoloji dinamikaya və klinik vəziyyətə görə həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Absesin özü adətən insandan insana keçmir, çünki onu çox vaxt insanın öz ağız bakteriyaları törədir. Lakin vərəm istisna olunana qədər həkim ehtiyat tədbirləri tövsiyə edə bilər.
Kiçik abseslər çox vaxt iz qoymadan və ya kiçik çapıqla sağalır. Böyük abseslərdən sonra nazik divarlı boşluq və ya fibroz sahə qala bilər; bu, adətən nəzarət KT-si ilə izlənilir.
Kariesli dişlər və parodontit absesə səbəb olan anaerob bakteriyaların əsas mənbəyidir. Ağız boşluğu sanasiya edilmədikdə xəstəliyin təkrarlanma riski artır.
Mövzu üzrə məqalələr
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Preastma (preastmatik sindrom)
Preastma — bronxial astmadan əvvəl gələn və tənəffüs yollarının artmış reaktivliyi ilə bağlı olan vəziyyətdir. Ədəbiyyatda onu həmçinin…
İstiqamət: Pulmonologiya
Yüksək intensivlikli Super Inductive System maqnitoterapiya aparatında pnevmoniyadan sonra tənəffüs reabilitasiyası
Pnevmoniya ağciyərlərdə iltihabi proseslə xarakterizə olunan və insanın bütün tənəffüs sisteminə təsir edən kəskin xəstəlikdir. Pnevmoniya infeksiya nəticəsində…
İstiqamət: Fizioterapiya / Pulmonologiya
Spirometriya
Spirometriya və ya spiroqrafiya – xüsusi cihazın (spirometr və ya spiroqraf) köməyi ilə xarici tənəffüs funksiyasının müayinəsini aparmağa…
İstiqamət: Pulmonologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
