Prostat vəzinin adenoması — uretranın prostatik hissəsində yerləşən parauretral vəzilərdə hiperplastik dəyişikliklər nəticəsində yaranan prostatın xoşxassəli şişidir. Patologiya 40 yaşdan yuxarı hər dörd kişidən birində, 50 yaşdan yuxarı isə hər iki kişidən birində rast gəlinir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Xoşxassəli prostat hiperplaziyası
Xəstəlik haqqında
Prostat vəzinin adenoması — uretranın prostatik hissəsində yerləşən parauretral vəzilərdə hiperplastik dəyişikliklər nəticəsində yaranan prostatın xoşxassəli şişidir. Patologiya 40 yaşdan yuxarı hər dörd kişidən birində, 50 yaşdan yuxarı isə hər iki kişidən birində rast gəlinir. Xəstəlik onkoloji deyil, lakin «xoşxassəli» termini şişin xərçəngə çevrilmə ehtimalını tam istisna etmir.
Prostat adenomasında vəzin daxili hüceyrələri tədricən böyüyür və çoxalaraq uretra kanalını sıxır. Buna görə sidik ifrazı pozulur. Zaman keçdikcə sidik kisəsində durğunluq daimi xarakter alır, bu isə kəskin və ya xroniki sidik ləngiməsinə, həmçinin sistit, uretrit, pielonefrit və böyrək çatışmazlığı riskinin artmasına səbəb olur.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişafı üçün əsas ilkin şərt pasiyentin yaşıdır. 40 yaşdan sonra kişilərdə cinsi hormonların səviyyəsi kəskin dəyişir və bu, prostatın fəaliyyətinin pozulmasına gətirib çıxarır. Alimlər irsi amilin, eləcə də əvvəllər keçirilmiş xaya patologiyalarının rolunu da qeyd edirlər.
Adenomanın inkişafına təsir edən risk amillərinə aşağıdakılar daxildir:
- Hipertoniya (yüksək arterial təzyiq);
- Piylənmə;
- Az hərəkətli həyat tərzi;
- Tez-tez stress;
- Zərərli vərdişlər: alkoqoldan sui-istifadə, siqaret çəkmə;
- Irsi meyillilik.
Təsnifat
Prostat vəzinin adenoması ardıcıl üç inkişaf mərhələsindən keçir.
- Kompensə olunmuş. Uretranın daralması sidik kisəsi əzələlərinin hipertrofiyası ilə kompensasiya olunur. Sidik ifrazının dinamikası dəyişir, lakin ciddi pozuntu yoxdur.
- Subkompensə olunmuş. Sidik kisəsi divarlarında distrofik dəyişikliklər səbəbindən qalıq sidiyin həcmi artır, böyrəklərin fəaliyyətində pozuntular müşahidə olunur.
- Dekompensə olunmuş. Sidik kisəsi genişlənmiş və sidiklə dolu olur, lakin tam boşalma mümkün deyil. Xroniki böyrək çatışmazlığı proqressivləşir.
Törəmənin yerləşməsindən asılı olaraq adenomanın 3 növü ayırd edilir:
- Retriqonal: sidik kisəsi üçbucağının altında yerləşir (yuxarıdan sidik axarlarının çıxış dəlikləri, aşağıdan isə sidik kanalının girişi ilə məhdudlaşan sahə);
- Subvezikal: düz bağırsaq istiqamətində böyüyür;
- Intravezikal: böyümə sidik kisəsi istiqamətində gedir.
Həmçinin vəzin daxilində eyni vaxtda bir neçə düyünün inkişaf etdiyi çoxocaqlı forma da ayırd edilir. Buna görə şişin böyüməsi eyni anda bir neçə istiqamətdə baş verə bilər.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin erkən mərhələlərində yüngül sidik ifrazı pozuntuları müşahidə olunur:
- Gündüz sidiyə getmə çağırışları tezləşir;
- kişi gecə 1–2 dəfə sidiyə qalxır;
- səhər sidik ifrazından əvvəl qarın presini gərmək lazım gəlir;
- sidik şırnağı zəifdir (demək olar ki, şaquli axır);
- az həcmdə sidik ifrazı ilə qəfil, imperativ çağırışlar yaranır.
İkinci mərhələdə sidik kisəsində daim 50 ml və daha çox qalıq sidik qalır. Pasiyent tez-tez çağırışlardan əziyyət çəkir, ifraz olunan sidiyin həcmi kəskin azalır, gecə sidik ifrazı tezləşir. Bütün proses ərzində kişi qarın əzələlərini gərməli olur. Sidik ifrazı fasiləli və ya dalğavari xarakter alır. Bəzən sidik ifrazları arasında damcı-damcı sızma müşahidə olunur. Sidik kisəsində durğunluq infeksiyanın qoşulmasına səbəb olur və sistit, uretrit və ya pielonefrit inkişaf edir.
Son mərhələdə «paradoksal sidik ləngiməsi» yaranır. Pasiyent daim sidiyə getmək istəyir, lakin böyük səylərə baxmayaraq sidik kisəsini boşaltmaq mümkün olmur; bu, sidik kisəsinin əzələ liflərinin ifadəli distrofiyası ilə bağlıdır. Sidik fasiləsiz şəkildə damcı-damcı axır. Aşağı sidik yollarındakı ləngimə fonunda yuxarı şöbələr də zədələnir — böyrək ləyəni genişlənir, parenxima sıxılır və böyrək çatışmazlığının əlamətləri meydana çıxır.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstəliyin əlamətləri olduqda uroloqa müraciət etmək lazımdır. Simptomları obyektiv qiymətləndirmək üçün həkim pasiyentin şikayətlərini toplayır və ona sidik ifrazı gündəliyi aparmağı təklif edir.
Prostatın ilkin qiymətləndirilməsi barmaqla aparılır. Həkim vəzi anus vasitəsilə palpasiya edir. Prosedur ağrısızdır və 1–2 dəqiqə çəkir. Prostatdakı dəyişiklikləri obyektiv qiymətləndirmək üçün əlavə müayinələr təyin olunur.
- USM. Ən çox transrektal üsulla aparılır. Vəzin həcmi və quruluşu, sidik kanalının daralma dərəcəsi haqqında məlumat əldə etməyə imkan verir.
- PSA testi. Prostat-spesifik antigenin qan analizi xoşxassəli şişləri bədxassəli şişlərdən fərqləndirmək üçün istifadə olunur.
- Biopsiya. Digər müayinələrin şübhəli nəticələri olduqda xərçəng prosesini qəti şəkildə istisna etmək üçün aparılır.
- Urodinamik müayinələr sidik kisəsi və böyrəklərin vəziyyətini və funksiyalarını qiymətləndirmək üçün təyin olunur.
Müalicə
Müalicə üsulları
Prostat vəzinin adenomasının müalicə üsulunun seçimi onun səbəbindən, inkişaf mərhələsindən və əsas simptomların ifadəlilik dərəcəsindən asılıdır. Həkimlərin arsenalında konservativ və cərrahi üsullar mövcuddur. Onların hər birinin öz göstərişləri, əks göstərişləri və tətbiq şərtləri var. Uroloq bu məlumatları diqqətlə qiymətləndirir və pasiyent üçün optimal tibbi yardım variantını seçir.
Konservativ müalicə xəstəliyin erkən mərhələlərində mümkündür. Bu yanaşma alfa-adrenoblokatorlar, 5-alfa-reduktaza inhibitorları və fitoterapevtik preparatlarla (kapsul və ya şam formasında) kombinə edilmiş dərman müalicəsini nəzərdə tutur. Pasiyentdə cərrahi əməliyyata mütləq əks göstərişlər olduqda da konservativ müalicə aparılır.
Sidik-cinsiyyət sistemində infeksion fəsadlar inkişaf etdikdə əlavə olaraq antibiotiklər və spazmolitiklər təyin olunur.
Prostat adenomasının cərrahi müalicəsi xəstəliyin 2–3-cü mərhələsində müvafiq simptomları olan kişilərə, həmçinin şişin bədxassəli transformasiya riskinin yüksək olduğu hallarda aparılır. Adenomanın aradan qaldırılması üçün aşağıdakı əməliyyatlar həyata keçirilə bilər:
- Transuretral rezeksiya — sidik kanalı vasitəsilə yeridilən endoskopik avadanlıqla vəzin bir hissəsinin çıxarılması;
- Şişin lazer vaporizasiyası — cinsi funksiyanı qorumağa imkan verdiyi üçün daha çox gənc pasiyentlərdə aparılır;
- Adenomektomiya (laparoskopik) — yalnız adenomanın kapsulu ilə birlikdə çıxarılması;
- Lazer enukleasiyası — lazer şüası ilə şiş prostatdan «soyularaq» çıxarılır, şiş böyük olduqda belə tətbiq olunur;
- Rezum aparatında buxar ablasiyası — əməliyyat zamanı endoskopik avadanlıq uretra vasitəsilə prostata yeridilir;
- Prostat arteriyalarının embolizasiyası — prostat vəzini qanla təmin edən arteriyaların mikroembollarla (kiçik hava və ya maye hissəcikləri) bağlanması.
Reabilitasiya
Müasir azinvaziv əməliyyatlar pasiyenti müdaxilədən bir neçə saat sonra evə yazmağa imkan verir. Bərpa dövrünün müddəti seçilmiş cərrahi müalicə üsulundan və kişinin orqanizminin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. İlk 2–4 həftə ərzində:
- Gündə ən azı 3 litr maye içmək (lakin saat 18:00-dan sonra yox);
- Qəbizliyə yol verməmək üçün rasionu balanslaşdırmaq, lazım olduqda işlədici preparatlar qəbul etmək;
- Alkoqoldan, acı və ədviyyatlı qidalardan uzaq durmaq;
- Fiziki yükü məhdudlaşdırmaq, idmandan və ağırlıq qaldırmaqdan çəkinmək;
- Hamam və saunaya getməmək, vanna qəbul etməmək, açıq və ya ictimai su hövzələrində çimməmək;
- Avtomobil idarə etməmək, at, velosiped və ya motosiklet sürməmək.
Cinsi həyat 1,5 ay və daha uzun müddətə məhdudlaşdırılır. Zərurət olduqda həkim medikamentoz müalicə, sanatoriyada reabilitasiya və s. Təyin edir. Reabilitasiya dövrü başa çatdıqdan sonra xəstəliyin profilaktikasında tətbiq edilən eyni qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Prostat adenomasının inkişaf riskini azaltmaq və ya heç olmasa xəstəliyin başlanmasını gecikdirmək üçün aşağıdakı profilaktik qaydalara əməl etmək lazımdır:
- Müntəzəm olaraq uroloqa müraciət etmək;
- Cinsiyyət orqanlarının xəstəliklərini vaxtında və tam müalicə etmək;
- Zərərli vərdişlərdən imtina etmək;
- Bədən çəkisinə nəzarət etmək;
- Düzgün qidalanmaq;
- Kişilər üçün vitamin komplekslərindən istifadə etmək;
- Aktiv həyat tərzi sürmək;
- Müntəzəm cinsi həyat yaşamaq.
Kişi prostat vəzinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi ilə müntəzəm sağlamlıq skrininqindən keçirsə, sidik-cinsiyyət sisteminin iltihabi və infeksion xəstəliklərinin inkişafına yol vermirsə və ya onları vaxtında müalicə edirsə, prostat adenomasının xoşagəlməz nəticələri ilə qarşılaşma ehtimalı azalır. Uroloq problem əlamətləri aşkar etdikdə patologiyanın proqressivləşməsinin qarşısını alan müalicə təyin edəcək.
Yadda saxla!
Prostat adenoması müalicə olunur. Müalicəyə vaxtında başlandıqda xəstəliyin proqressivləşməsini dayandırmaq mümkündür. Gec mərhələlərdə müalicə daha mürəkkəbdir, cərrahi müdaxilə və böyrək funksiyasının korreksiyasını tələb edə bilər. Yaşlı kişilərdə adenoma xərçəngə çevrilə bildiyi üçün müntəzəm analizlər, xüsusilə PSA testi vermək və müalicə həkiminin tövsiyələrinə ciddi əməl etmək lazımdır. PSA — prostat-spesifik antigendir. Bu onkoloji markerin qandakı konsentrasiyası prostat xərçəngi inkişaf etdikdə kəskin yüksəlir.
Adenomanın vaxtında diaqnostikası və müalicəsi onun fəsadlarının — sidik yolları və böyrək infeksiyalarının, kəskin sidik ləngiməsinin, sidik kisəsinin və ya prostatın genişlənmiş venalarından qanaxmanın, törəmənin bədxassəli transformasiyasının qarşısını almağa kömək edir.
Suallar və cavablar
Xəstəliyin müalicəsi ilə uroloq-androloq məşğul olur.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Hamiləlik alınmır: cütlük müayinəyə haradan başlamalıdır?
Hamiləlik çətinliyinin qiymətləndirilməsi yalnız qadının analizlərindən ibarət deyil. Hər iki tərəfin tarixçəsi və məqsədli testlər bir plan daxilində…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
