İridosiklit – gözün damar qişasının ön hissələrinin, yəni iris və kirpikli cismin iltihabıdır. Ağrı, işıqdan qorxma, gözün qızarması və görmənin zəifləməsi ilə gedə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ön uveit
Xəstəlik haqqında
İridosiklit uveitin – gözün damar qişasının iltihabi zədələnməsinin – xüsusi bir formasıdır. Damar qişası 3 qatdan ibarətdir – qüzehli qişa (iris), kirpikli cisim və bilavasitə damarlar (xorioidea).
Gözün iridosikliti infeksion və qeyri-infeksion mənşəli ola bilər. Birinci variant patogenlərin bilavasitə daxil olması ilə əlaqədardır ki, bu da tez-tez göz almasının travmalarında rast gəlinir. Öz növbəsində, qeyri-infeksion uveit aşağıdakı amillərlə provokasiya oluna bilər:
- ümumi infeksiyalar fonunda immun sisteminin disfunksiyası – zədələnmiş immun hüceyrələri normada onların təsirindən izolə edilmiş (immun baryeri) damar qişasını zədələyir;
- toksik maddələrin təsiri və ya dərman zədələnməsi;
- ətraf mühitin əlverişsiz amillərinin təsiri.
Qeyri-infeksion iridosiklit tez-tez sistemli autoimmun xəstəliklərlə birgə rast gəlinir. Lakin immunitet disfunksiyasının yeganə təzahürü də ola bilər.
Bir və ya bir neçə səbəbkar amilin təsiri altında iltihabi reaksiya işə düşür. O, qranulomatoz iltihab tipində ocaqlı, qeyri-qranulomatoz tipdə isə diffuz ola bilər. Proiltihabi mediatorlar gözün damar qişasını zədələyir. Məhv olmuş strukturların yerində fibrozlaşma və neovaskulyarizasiya prosesi aktivləşir. Əmələ gələn birləşdirici toxuma qatları və qüsurlu damarlar daxilgöz strukturlarının ikincili zədələnməsinə və damar qişasının atrofiyasına gətirib çıxarır. Bu mexanizmlər müalicənin vaxtında aparılmaması zamanı görmənin dayanıqlı itirilməsinin əsasını təşkil edir.
İridosiklit terapiyası gözün damar qişasındakı iltihabi reaksiyanın yatırılmasına yönəlmişdir. Bunun üçün hormonal və qeyri-hormonal iltihabəleyhinə vasitələr, həmçinin monoklonal antitellər istifadə oluna bilər. Həqiqi iridosiklitin müalicəsi üçün antibiotiklərdən istifadə olunmur, çünki səbəb bakterial infeksiyada deyil, immunitetin disfunksiyasındadır. İridosiklitin ağırlaşmaları inkişaf etdikdə əksər hallarda cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Səbəbləri
İridosiklitin səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- autoimmun patologiyalar – spondiloartrit, oynaqların zədələnməsi ilə müşayiət olunan psoriaz, revmatoid artrit, oynaqların iştirakı ilə gedən Kron xəstəliyi və qeyri-spesifik xoralı qalın bağırsaq iltihabı, vaskulit, dissiminə olunmuş skleroz və s.;
- immun disfunksiyanın tetikleyicisi ola bilən, yaxın zamanlarda keçirilmiş istənilən lokalizasiyalı virus infeksiyaları;
- göz almasının travmatik zədələnməsi;
- gözün strukturlarına cərrahi müdaxilə;
- şəkərli diabet;
- göz daxili şişin dağılması.
Təsnifat
İridosiklit kəskin və xroniki tipə təsnif olunur. Klinik oftalmologiyada kəskin forma daha tez-tez rast gəlinir.
- Kəskin iridosiklit. Qəfil başlanğıc və simptomatikanın 3 aydan az davam etməsi ilə xarakterizə olunur.
- Xroniki iridosiklit. Xəstəlik kəskinləşmə və remissiya dövrlərinin növbələşməsi ilə fərqlənir. Xroniki gedişatda simptomatikanın qayıtması müalicənin bitməsindən 3 ay keçmədən baş verir.
- Residivləşən iridosiklit. Bu, arasında dərman terapiyası tətbiq edilmədən 3 aydan çox interval olan təkrarlanan kəskinləşmə epizodlarıdır.
Patoloji prosesin yayılma dərəcəsindən asılı olaraq bir- və ikitərəfli iridosiklit ayırd edilir.
İridosiklitin morfoloji mənzərəyə görə təsnifatı 2 formanın ayrılmasını nəzərdə tutur:
- qranulomatoz iltihab;
- qeyri-qranulomatoz iltihab.
Klinik mənzərə
İridosiklitin simptomlarına adətən aşağıdakı əlamətlər daxildir:
- «qırmızı gözlər»;
- işıq şüalarına qarşı artmış həssaslıq və gözləri qıyma zərurəti;
- göz yaşı ifrazının artması;
- göz almasında ağrılı hisslər;
- əşyalara baxarkən dumanlı pərdə hissi;
- görmə itiliyinin pisləşməsi.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İridosiklitin diaqnostikası damar qişasının vəziyyətinin obyektiv qiymətləndirilməsini nəzərdə tutur. Qüzehli qişanın (iris) və kirpiklik cisminin iltihabi zədələnməsinə işarə edən əlamətlər aşağıdakılardır:
- skleranın damar reaksiyası;
- buynuz qişada presipitatların olması (qeyri-qranulomatoz iltihab tipində onlar kiçik, qranulomatoz tipində isə orta və iri ölçülü olur);
- gözün ön kamerasında iltihabi ekssudat.
Ekssudatın miqdarına görə oftalmoloq iltihabi prosesin kəskinliyini qiymətləndirir. Göz daxili strukturların dinamik müayinəsi terapiyanın effektivliyini qiymətləndirməyə imkan verir. Belə ki, iltihab sönərkən ilkin aşkar edilmiş presipitatların ölçüsü kiçilir və buynuz qişanın aydın sərhədi meydana çıxır.
Klinik tövsiyələrə əsasən, iridosiklitli xəstələrin müayinə proqramına aşağıdakı üsullar daxil edilə bilər:
- görmə kəskinliyinin təyini;
- göz daxili təzyiqin ölçülməsi (adətən o yüksəlir, lakin seroz-plastik iridosiklitdə tez-tez hipotoniyaya meyillik müşahidə olunur);
- yarıqlı lampa ilə biomikroskopiya – dar və genişləndirilmiş bəbəklə ön strukturların və şüşəvari cismin müayinəsi;
- torlu qişanın, görmə siniri diskinin və damar qişasının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün optik koherent tomoqrafiya;
- göz dibinin obyektiv görüntülərini əldə etməyə imkan verən göz dibinin biomikrofotoqrafiyası;
- göz almasının ultrasəs skanlaşdırılması;
- görmə sahələrini müəyyən etmək üçün perimetriya.
İnfeksion iridosiklitlər bəzi bakteriya növləri, herpes virusu, vərəm mikobakteriyaları, həmçinin solğun treponema tərəfindən törədilə bilər. Buna görə də etioloji diaqnostika çərçivəsində aşağıdakı tədqiqatlar aparıla bilər:
- gözdən ayrılan ifrazatın bakterioloji əkilməsi;
- herpes virusuna PZR-testi;
- dəri vərəm (tuberkulin) sınaqları;
- sifilitik zədələnməni istisna etmək üçün MRS.
Müalicə
İridosiklitin müalicəsi iltihabi prosesin aradan qaldırılmasına yönəlmişdir. Bu, yaxınlıqda yerləşən strukturların ikincili zədələnməsinin qarşısını almağa və bilavasitə damar qişasının vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir. Terapiyanın əsasını konservativ tədbirlər təşkil edir.
Uveitli xəstələrin müalicə proqramına aşağıdakı istiqamətlər daxil edilə bilər:
- Kortikosteroidlər. Xəstəliyin yüngül gedişində kortikosteroidlər göz damcıları formasında təyin edilir. Ağır iltihabda iltihabəleyhinə vasitələr konyunktiva altına, şüşəvari cismə və ya periokulyar boşluğa yeridilir. Bəzi xəstələrə, xüsusilə iridosiklit tez-tez residiv verdikdə, intravitreal deksametazon implantı qoyula bilər.
- Qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr. Kortikosteroidlərlə birlikdə iltihabı daha tez aradan qaldırmağa və ağrının şiddətini azaltmağa imkan verir.
- Göz daxili təzyiq yüksəldikdə hipotenziv terapiya. Bu göstəricinin azaldılması görmə sinirini qismən atrofiyadan qorumağa imkan verir.
- Süni göz yaşı preparatları. Quru göz sindromunun ikincili inkişafında göstərişdir.
İltihabi prosesin ağır gedişində yerli terapiya ilə yanaşı dərman vasitələrinin sistemli tətbiqi məsələsi həll edilir.
Müasir oftalmologiyada monoklonal antitellər geniş istifadə olunur. Onlar ifadəli immunosupressiv effekt əldə etməyə imkan verir. Bu məqsədlə tətbiq edilən preparat alfa-tipli şiş nekrozu faktoruna qarşı antitellər saxlayır. Bu cür müalicə bədxassəli şişlərdə, ağır dərəcəli ürək çatışmazlığında və sinir sisteminin demielinizəedici xəstəliklərinin riskində əks-göstərişdir.
Əgər iridosiklit torlu qişanın və görmə sinirinin ikincili zədələnməsinə səbəb olubsa, fizioprosedurlarla birlikdə profilaktik dərman terapiyası kursları tövsiyə olunur. Bu cür müalicə görmə orqanının neyronlarının sağlamlığının qorunmasına yönəlmişdir. Dəstəkləyici terapiya ildə 2 dəfə aparılır, bu zaman iltihabi prosesin aktivliyini izləmək və vaxtında immunosupressiv terapiya qəbul etmək vacibdir. Dəstəkləyici müalicə kursu çərçivəsində aşağıdakı preparatlar təyin edilə bilər:
- vitaminlər və minerallar;
- antioksidantlar;
- mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdıran vasitələr;
- nootroplar;
- neyropeptidlər.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə iridosiklitin əlverişsiz nəticələri inkişaf etdikdə aparılır:
- ikincili qlaukoma;
- ağırlaşmalarla müşayiət olunan katarakta;
- şüşəvari cismdə birləşdirici toxumanın çoxalması;
- torlu qişanın dekolmanı (ayrılması);
- torlu qişaya bitişik olan və qanaxma riskini artıran yenicə əmələ gəlmiş damarlar;
- sıx prelental (linza qabağı) membranlar.
Əməliyyatlar iltihabi proses sönəndən sonra planlaşdırılmalıdır. Cərrahi müalicənin xarakteri baş vermiş ağırlaşmanın növü ilə müəyyən edilir:
- katarakta zamanı bulanmış büllurun ekstraksiyası göstərişdir;
- prelental membran zamanı – onun çıxarılması;
- medikamentoz korreksiyaya tabe olmayan qlaukoma zamanı – iridektomiya (lazer və ya cərrahi);
- torlu qişanın dekolmanı zamanı – vitrektomiya (şüşəvari cismin çıxarılması) aparılır;
- torlu qişa altında neovaskulyarizasiya zamanı – endotel artım faktoru inhibitorlarının (spesifik monoklonal antitellər) intravitreal yeridilməsi aparılır.
Reabilitasiya
Göz almasına cərrahi müdaxilədən sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək lazımdır:
- 5 kq-dan artıq ağırlıq qaldırmamaq;
- isti vanna qəbul etməmək;
- sauna, hamam və hovuza getməmək;
- gözlərə dekorativ kosmetika sürtməmək;
- duş qəbul edərkən gözü steril sarğı ilə bağlamaq;
- vitrektomiyadan sonra başın əyilmiş vəziyyətində iş görməkdən çəkinmək, oftalmoloqun xüsusi tövsiyələrinə qədər ciddi yataq rejiminə riayət etmək.
Profilaktika
İkincili iridosiklitin profilaktikası çərçivəsində, tez-tez autoimmun patologiyaların rol oynadığı əsas xəstəliyin adekvat kompensasiyası tövsiyə olunur. Buna görə də istənilən lokalizasiyalı oynaqların iltihabi zədələnməsində müntəzəm olaraq revmatoloqa müraciət etmək lazımdır. Mütəxəssis fərdi immunosupressiv müalicə proqramı tərtib edəcək ki, bu da orqanizmin digər toxumalarının patoloji prosesə ikincili cəlb olunmasının qarşısını almağa imkan verəcək.
Göz almasına cərrahi müdaxilələrdən sonra oftalmoloq tərəfindən müntəzəm müayinələr də vacibdir. İltihabi ağırlaşmaların, xüsusilə iridosiklitin ilk əlamətlərində həkim patoloji prosesi tez və tam şəkildə aradan qaldırmağa kömək edəcək hədəfli terapiya təyin edə biləcək.
Yadda saxla!
İridosiklit patogenetik cəhətdən çox vaxt oynaqların iltihabı ilə gedən autoimmun xəstəliklərlə əlaqədardır. Buna görə də «göz» şikayətləri hərəkət-dayaq aparatının zədələnməsi simptomları ilə birləşə bilər. Xüsusilə, söhbət aşağıdakılardan gedir: xüsusilə oyanışdan qısa müddət sonra müşahidə olunan bel və oynaqlarda ağrı və sərtlik, ətraf oynaq toxumalarının şişməsi, bel nahiyəsində «qarışqa gəzməsi» hissi, barmaq uclarında keyimə və s. Əgər siz ankilozlaşdırıcı spondiloartritdən və ya digər revmatik patologiyalardan əziyyət çəkirsinizsə və eyni zamanda görmənin hətta cüzi pisləşdiyini müşahidə etmisinizsə, dərhal oftalmoloqla məsləhətləşmək lazımdır. Ola bilsin ki, autoimmun proses göz daxili strukturlara da «toxunub» və onlar təcili «yardıma» ehtiyac duyur.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
