Meybomit göz qapağındakı Meybom vəzilərinin iltihabı və ya tutulması ilə əlaqəli vəziyyətdir. Arxa blefarit və xalazionla əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Meybomium vəzisinin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Göz qapaqları müxtəlif funksional «vəzifələr» daşıyan çoxlu sayda vəzi saxlayır. Göz qapağı qığırdağının qalınlığında meybomiy vəziləri yerləşir. Onlar xaricedici axacaqları bir-birinə paralel gedən alveollardan (kisəciklərdən) ibarətdir. Konyunktivanı göz qapağının daxili səthindən müayinə etdikdə onlar sarımtıl çalarlı şaquli zolaqlar kimi görünür. Xaricedici axacaqların dəlikləri göz qapağının kənarı boyunca yerləşir və xırda nöqtəciklər şəklində olur. Meybomiy vəziləri xüsusi növ «piy» istehsal edir.
Meybomiy vəzilərinin əsas «vəzifəsi» buynuz qişanı örtən təbəqənin piy qatının formalaşdırılmasıdır. Onların sekreti (meybum) əsasən yağlardan ibarətdir; həmin yağlar göz yaşı təbəqəsinin xarici qatını əmələ gətirir. Göz yaşının tərkibində lipidlərin olması sekretin kimyəvi sabitliyini təmin etməyə və konyunktiva ilə buynuz qişadan nəmin həddindən artıq buxarlanmasının qarşısını almağa imkan verir.
Meybomiy vəziləri holokrin sekresiya tipinə aiddir, yəni meybumun ifrazı epitel vəzi hüceyrələrinin məhvi ilə müşayiət olunur. Xaricedici axacaq tutulduqda əmələ gəlmiş yağlar göz qapağının qığırdaq lövhəsinə düşür. Yad cisim olaraq onlar qranulematoz tipli xroniki iltihabı işə salır. Bu proses xalyazionun formalaşması ilə müşayiət olunur. Vəzinin irinli xarakterli kəskin iltihabi zədələnməsi isə daxili arpacığın əmələ gəlməsi ilə əlaqələndirilir.
Meybomitdən həm böyüklər, həm uşaqlar əziyyət çəkir; bu zaman kiçik yaşlı uşaqlarda xəstəlik ən çox ağırlaşmalarla keçir. Meybomitlərin ən çox rast gəlinən ağırlaşmaları sekretlə və onun funksiyalarının pozulması ilə bağlı patologiyalardır: quru göz sindromu, xalyazion, keratokonyunktivit, səthi nöqtəvi keratopatiya, abses və s.
Nəzərə almaq lazımdır ki, meybomiy vəzilərinin funksiyasının pozulması bulanmış büllurun çıxarılması və lazer korreksiyası kimi tez-tez aparılan oftalmoloji əməliyyatların nəticələrini pisləşdirir. Buna görə ilk növbədə meybomitin müalicəsi aparılır, sonra isə mikrocərrahi müdaxilə planlaşdırılır. Əks halda quru göz mümkün «təhlükələr» qarşısında daha az qorunmuş olur və əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmaların ehtimal riski dəfələrlə artır.
Meybomit göz qapaqlarındakı meybom vəzilərinin iltihabi zədələnməsidir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkimlər: oftalmoloq.
Səbəbləri
Meybomitin səbəbi meybomium sekretinin fiziki-kimyəvi tərkibinin pozulmasıdır, bunun nəticəsində vəzin ifrazat axacağı tıxanır, sekret toplanır və infeksiya qoşulur. Xəstəliyin törədiciləri kimi, adətən, stafilokoklar və streptokoklar çıxış edir.
Obstruktiv forma meybomitin ən tez-tez rast gəlinən patogenetik variantıdır. Meybomium axacağında keratin hüceyrələrinin həddindən artıq aktiv əmələ gəlməsi onun tıxanmasına gətirib çıxarır. Bu, vəzin kistoz genişlənməsi və sekretor hüceyrələrin atrofiyası ilə müşayiət olunur. Obstruktiv prosesin ehtimalını artıran amillər bunlardır:
- orqanizmdə kişi cinsiyyət steroidlərinin çatışmazlığı;
- qadınlarda menopauza dövrü;
- bəzi preparatların qəbulu;
- immunitetin öz orqanizm hüceyrələrinə «hücum» etdiyi autoimmun xəstəliklər;
- orqanizmdə lipid spektrinin balanssızlığı;
- göz strukturlarının iltihabi prosesləri.
Son zamanlar bir sıra alimlər meybomitin patogenezində ɣ-tipli peroksisom proliferatorları ilə aktivləşən reseptorların funksiyasının rol oynadığı fikrini irəli sürürlər. Bu reseptorlar meybomium vəzini əmələ gətirən sekretor hüceyrələrin böyümə və inkişafının düzgün istiqamətinə cavabdehdirlər. Əgər bu reseptorlar funksional cəhətdən qeyri-aktiv olarsa, asinar (sekretor) hüceyrələrin diferensiasiyası pozulur, bunun nəticəsində sekretin xarakteri dəyişir və vəzin tıxanması üçün şərait yaranır. Bu cür dəyişikliklər orqanizmin bioloji qocalmasının təzahürü ola bilər.
Bəzi hallarda meybomit göz əməliyyatından sonra inkişaf edə bilər. Cərrahi müdaxilə meybomium vəzilərinin disfunksiyası üçün şərait yaradır. Xüsusilə, söhbət aşağıdakı amillərdən gedir:
- gözün xarici strukturlarının iltihabı;
- xüsusilə konservant tərkibli göz damcılarının əlverişsiz təsiri;
- buynuz qişanın həssaslığının azalması ilə bağlı göz qırpma tezliyinin azalması.
Təsnifat
İltihabi prosesin gedişinin xarakterinə görə xəstəliyin 2 növü ayırd edilir:
- kəskin meybomit;
- xroniki meybomit.
Patoloji prosesin lokalizasiyasına görə aşağıdakılar ayırd edilir:
- yuxarı göz qapağının meybomiti;
- aşağı göz qapağının meybomiti.
Klinik mənzərə
Kəskin meybomit zamanı gözün qızarması və göz qapağının şişməsi, şiş nahiyəsində ağrılılıq müşahidə olunur. Obyektiv müayinə konyunktiva qişasının hiperemiyasını və göz qapağının qalınlaşmasını aşkar edir. Bu nahiyənin əl ilə yoxlanması ağrılıdır. Adətən 2-3 sutka sonra proses irinli mərhələyə keçir. İltihablanmış vəzin yetişməsindən sonra irin konyunktival kisəyə partlaya bilər.
Göz qapağı qığırdağının vəzi nahiyəsində proliferasiya və hiperplaziyanın üstünlük təşkil etdiyi xroniki, süst gedişli və demək olar ki, ağrısız iltihabi proses xalazion adlanır (tərcümədə «dolu dənəsi» mənasını verir). Bu halda meybomitin simptomları ağrı ilə müşayiət olunmur və pasiyentə praktiki olaraq diskomfort yaratmır. İynə başından noxuda qədər ölçüdə sıx-elastik, ağrısız düyün müəyyən edilir. Düyün üzərindəki dəri hərəkətlidir, dəyişməmişdir (nadir hallarda cüzi qızarma yarana bilər). Düyün nahiyəsində konyunktiva hiperemiyalaşmışdır.
Meybomium vəzilərinin disfunksiyası aşağıdakı simptomlarla müşayiət oluna bilər:
- diskomfort hissi;
- göz qapaqlarının qaşınması;
- işıq selinə qarşı artmış həssaslıq;
- meybomium vəzilərinin tıxanmış dəliklərinin olması;
- göz qapağı kənarının qızarması və qalınlaşması.
Meybomium vəzilərinin disfunksiyasının irəliləmiş mərhələlərində göz qapağı kənarı boyunca yeni əmələ gəlmiş qan damarları müəyyən edilə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə əsasən, meybomium vəzinin iltihabi zədələnməsindən şübhələnildikdə oftalmoloji diaqnostikaya aşağıdakı üsullar daxildir:
- vizometriya – görmə funksiyasının kəskinlik dərəcəsinin təyini;
- biomikroskopiya – böyüdücü texnikadan istifadə etməklə gözdaxili strukturların obyektiv müayinəsi;
- refraktometriya – göz almasının sındırma qabiliyyətinin aparat vasitəsilə ölçülməsi;
- skiaskopiya – kölgələrin hərəkətinin müşahidəsini nəzərdə tutan refraksiyanın klinik müayinəsi (sonuncular bəbəyin işıqlandırılması zamanı alınır).
Kəskin və ya xroniki gedişli meybomiti olan pasiyentin müayinə proqramına aşağıdakı üsullar da daxil edilə bilər:
- gözdən ayrılan maddənin bakterioloji analizi;
- meybomium vəzinin adenokarsinomasından şübhələndikdə kiçik toxuma nümunəsinin götürülməsi (biopsiya ilk növbədə residivləşən proses zamanı göstərişdir);
- müşayiətedici demodekozu (Demodex cinsli gənələrin törətdiyi xəstəlik) istisna etmək üçün kirpiklərin mikroskopik müayinəsi;
- göz yaşı kanallarının diaqnostik yuyulması;
- burun-göz yaşı traktının keçiriciliyinin müayinəsi.
Müalicə
Kəskin meybomitin terapiyasında konservativ müalicə tətbiq edilir: istilik prosedurları (kompreslər, fizioprosedurlar və s.), damcı və məlhəm şəklində antibiotiklər, absesləşmə və xroniki meybomit (xalazion) zamanı isə – cərrahi müalicə.
Hələ irin əmələ gəlməmiş kəskin gedişli meybomitin müalicəsi əksmikrob preparatların yerli tətbiqini nəzərdə tutur. Gün ərzində konyunktival kisəyə həkim tərəfindən təyin olunmuş sayda instilə edilən antibakterial damcılardan istifadə olunur. Gecə isə aşağı göz qapağının arxasına adətən əksmikrob aktivliyə malik məlhəm qoyulur.
Meybomitin konservativ müalicəsi üçün oftalmoloqlar lipazaları (yağları parçalayan fermentləri) bloklayan antibiotiklərdən istifadə edirlər. Bu, sekretin fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır. O, daha maye olur və vəzdən demək olar ki, maneəsiz xaricə drenaj olunur. Antibakterial və əksiltihabi xüsusiyyətlər göz qapağı kənarının qızarması və şişkinliyinin sürətlə aradan qaldırılmasına gətirib çıxarır.
Meybomit zamanı tez-tez quru göz sindromunun inkişaf etdiyini nəzərə alaraq, kompleks müalicə proqramına göz yaşı əvəzediciləri daxil edilir. Tərkibində lipidlər olan və göz yaşı mayesinin normal xüsusiyyətlərini bərpa edə bilən preparatlara üstünlük verilir.
Müşayiətedici demodekoz olduqda müvafiq terapiya aparılır. Bu qayda xüsusilə demodekozun meybomitin risk amillərindən biri kimi daha tez-tez rast gəlindiyi ahıl yaşlı pasiyentlər üçün aktualdır.
Bəzi hallarda meybomit zamanı göz yaşı kanallarının bujlanması üçün nəzərdə tutulmuş nazik zondla meybomium vəzinin zondlanması aparıla bilər. Bu, axacağın diametrini artırmağa, farmakoloji preparatları məqsədli şəkildə daxilə yeritməyə və patoloji sekreti aspirasiya etməyə imkan verir.
Absesləşmə hadisələri ilə kəskin mərhələdə meybomitdə, həmçinin xalazion formalaşması tendensiyası ilə gedən yarımkəskin və xroniki mərhələlərdə meybomium vəzinin açılması aparılır. Konyunktiva tərəfdən yerli anesteziya altında iltihablanmış vəzin nişanlı deşilməsi yerinə yetirilir.
Artıq formalaşmış xalazionun müalicəsi cərrahidir, ambulator şəraitdə aparılır. Yerli damcı və infiltrasion anesteziya altında göz qapağına pinset-sıxıcı qoyulur, oftalmomikroskop nəzarəti altında göz qapağının konyunktivasında kəsik edilir. Bundan sonra həkim ehtiyatla dolu dənəsini kapsulası ilə birlikdə eninə çıxarır. Yatağı iti göz qaşığı ilə qaşınır və antiseptikin sulu məhlulu ilə yağlanır. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə əksmikrob preparatlar təyin edilir.
Formalaşmış xalazionun cərrahisiz müalicəsi də mümkündür. Belə ki, onun boşluğuna kortikosteroid preparatın uzunmüddətli təsir formalı forması yeridilir. Kortikosteroidlər aydın əksiltihabi təsir göstərir. Adətən 1-2 həftə ərzində xalazion sorulub itir. Əgər effekt əldə edilməzsə, preparatın təkrar yeridilməsi mümkündür. Bir neçə prosedurdan nəticə əldə edilmədikdə xalazionun cərrahi yolla çıxarılması göstərişdir.
Reabilitasiya
Cərrahi və ya konservativ müalicədən sonra pasiyentə xəstəliyin residivinin qarşısını almağa imkan verəcək aşağıdakı qaydalara əməl etmək tövsiyə olunur:
- tez-tez göz qırpmaq, xüsusilə kompüterlə işləyərkən;
- artmış görmə yükü ilə müşayiət olunan iş zamanı istirahət etmək;
- adekvat su qəbulu (orta hesabla gündə 1 kq çəkiyə 30 ml);
- faydalı yağların kifayət qədər olduğu optimal qidalanma;
- otaqda ultrasəs nəmləndiricilərindən istifadə (bu, buynuz qişanı həddindən artıq qurumaqdan qoruyur);
- omeqa-3 yağ turşuları olan bioloji əlavələrin qəbulu;
- göz qapağı dərisi üçün təmizləyici salfetlərin, xüsusi şampun və gellərin gündəlik istifadəsi.
Profilaktika
Göz qapaqlarına düzgün qulluq meybomium vəzilərinin disfunksiyası ehtimalını azaltmağa kömək edə bilər. Profilaktik manipulyasiyalar sayəsində vəzdən sekretin ayrılması stimullaşdırılır və onun ifrazat axacağının tıxanması qarşısı alınır. Göz qapaqlarının masajını etmək tövsiyə olunur, bu zaman hərəkətlər periferiyadan göz qapağının kənarına doğru yönəlməlidir. Masajın effektivliyini artırmaq üçün onu meybumu daha maye edən skrablar və isti kompreslərlə birləşdirmək olar. Quru kompreslər 43-45°C-dək qızdırılır və bir neçə dəqiqə göz qapağına tətbiq edilir. Prosedur gün ərzində bir dəfə yerinə yetirilir, kurs 1-1,5 həftə davam edir.
Hesab olunur ki, ɣ-tipli peroksisom proliferatorları ilə aktivləşən reseptorların fəallığı qidalanma xarakterindən asılıdır. Aşağı yağlı və hipokalorili rasion bu reseptorların işini poza bilər ki, bu da meybomium vəzilərinin funksiyasına mənfi təsir göstərir. Onların disfunksiyasının profilaktikası üçün rasionda mütləq faydalı yağlar, o cümlədən çoxdoymamış yağ turşuları olmalıdır. Bu vacib nutrientlər kətan, zeytun və kərə yağında, qozda, rozmarində, dəniz balığında olur.
Yadda saxla!
Oftalmoloqlara yaxşı məlumdur ki, xalazion xarici görünüşcə meybomium vəzinin bədxassəli epitelial şişini xatırlada bilər. Bu, ətraf limfoid strukturlara və uzaq orqanlara erkən metastaz verən aqressiv şişdir.
Onkoloji prosesin ilkin mərhələsi xalazionu xatırladır. Diaqnoz adətən cərrahi müdaxilədən sonra, çıxarılan biomaterialın morfoloji analizi aparılan zaman qoyulur. Əgər toxumalar «histologiyaya» göndərilmirsə, şiş gözdən qaçır. Klinik olaraq bu vəziyyət əməliyyatdan sonra patoloji prosesin dəfələrlə residiv verməsi ilə təzahür edir. Buna görə də, xarici zərərsizliyinə baxmayaraq, göz qapağı xəstəliklərinin müalicəsini «sonraya» saxlamaq lazım deyil. Göz sağlamlığını peşəkarlara etibar etmək vacibdir. Bu, obyektiv yekun diaqnoz qoymağa imkan verir, buna uyğun olaraq da sonrakı müalicə aparılır.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
