Burun-gözyaşı kanalının keçməzliyi

Göz yaşının böyük hissəsi üst göz qapağı nahiyəsində, xarici bucağa yaxın yerləşən göz yaşı vəzisində əmələ gəlir. Konyunktivada az miqdarda dağınıq vəzi hüceyrələri mövcuddur, onlar əlavə olaraq az miqdarda göz yaşı mayesi ifraz edə bilər. Gözün xarici qişasını yuyaraq və onu qurumaqdan qoruyaraq, göz yaşı aşağıya, daxili bucağa doğru enir. Burada göz yaşı nöqtələri və göz yaşı gölməçəsi yerləşir. Bu nahiyədən göz yaşı göz yaşı kanalcıqları ilə göz yaşı kisəsinə enir, o isə burun-göz yaşı kanalı vasitəsilə göz yaşının aşağı burun keçidinə axıdılmasına kömək edir.

Yaxşı məlumdur ki, göz yaşının adekvat axını bir sıra amillərdən, məsələn, göz yaşı sekretinin əmələgəlmə həcmindən, göz qapaqlarının anatomik xüsusiyyətlərindən, sorucu mexanizmin funksiyasının kifayət qədərliyindən, göz yaşı axıdıcı yolların anatomik keçiriciliyindən, ağırlıq qüvvəsindən və burun tənəffüsündən asılıdır. Göz yaşı axması simptomları olan xəstədə anatomik cəhətdən normal göz yaşı axıdılması sistemi ola bilər, lakin göz yaşının artmış istehsalı şəraitində bu sistem öz üzərinə düşən vəzifənin öhdəsindən tam gələ bilmir. Digər tərəf isə mümkündür – göz yaşı axıdıcı yolların mövcud keçməzliyinə baxmayaraq, göz yaşı əmələgəlməsi azaldığı üçün göz yaşı axması olmaya da bilər. Beləliklə, göz yaşı axmasının klinik mənzərəsi göz yaşının istehsalı ilə onun axıdılması arasındakı sərt balansdan asılıdır.

Göz yaşı axınının pozulmasının anatomik səbəblərinə göz yaşı axıdıcı sisteminin struktur pozğunluqları (tam və qismən) aiddir. Tam obstruksiyaya misal olaraq aşağıdakılar göstərilə bilər:

• göz yaşı nöqtələrinin okklüziyası (tıxanması);
• göz yaşı kanalcıqlarının blokadası;
• burun-göz yaşı kanalının fibrozu, bu zaman onun qalınlığında birləşdirici toxuma çoxalır.

Qismən obstruksiyaya səbəb olanlar:

• göz yaşı nöqtələrinin və ya kanalcıqlarının stenozu (daralması);
• burun-göz yaşı kanalının iltihabi daralması;
• göz yaşı kisəsinin özündə mexaniki maneə, məsələn şişlər və ya konkrementlər.

Sadalanan səbəblər arasında oftalmologiya təcrübəsində ən çox rast gəlinəni burun-göz yaşı kanalının keçməzliyidir (dakriosistit). Xəstəlik əksər hallarda birinci yaşdakı uşaqlarda inkişaf edir və anadangəlmə xarakter daşıyır. Bununla belə, burun-göz yaşı kanalının tam və ya qismən keçməzliyi böyüklərdə də inkişaf edə bilər.

Yenidoğulmuş uşaqlar risk qrupuna daxildir, çünki bu həyat dövründə tez-tez burun-göz yaşı kanalının çıxış dəliyinin jelatinəbənzər membranla tıxanması müşahidə olunur. Bu membran döl dövründə mövcuddur, lakin doğum anına qədər adətən sorulmalıdır. Bu baş vermədikdə, göz yaşı kanalcığının keçməzliyi inkişaf edir. Göz yaşı kisəsində toplanan məzmun şərti-patogen bakteriyalar üçün «qida» rolunu oynayır. Onlar aktivləşib çoxalmağa başlasa, yenidoğulmuşların irinli dakriositi inkişaf edə bilər. Buna görə də əvvəlcə uşaqlarda göz yaşının artması müşahidə olunur, daha sonra isə konyunktiva boşluğundan irinli eksudat ifraz olunmağa başlayır.

Böyüklərdə xəstəliyin inkişafı adətən burun-göz yaşı kanalının travmatik zədələnməsi, birləşdirici toxuma tellərinin çoxalmasına səbəb olan xroniki iltihabın inkişafı ilə əlaqədardır. Burun-göz yaşı yolunun keçiriciliyinin keçici pozulması kəskin iltihabi ödem fonunda baş verə bilər. İltihab sakitləşdikdən sonra keçiricilik bərpa olunur. Belə vəziyyət tez-tez tənəffüs sisteminin kəskin virus infeksiyalarına müşayiət edir.

Burun-göz yaşı keçməzliyinin müalicəsinə yanaşmalar xəstəliyin inkişafının patogenetik mexanizmindən asılıdır. Belə ki, yenidoğulmuşlarda bu, nazik jelatinəbənzər membranın yaratdığı mexaniki maneənin nəticəsidir, buna görə də müalicə onun aradan qaldırılmasına yönəldilir. Burun-göz yaşı kanalının iltihabi ödemi zamanı iltihab əleyhinə vasitələr istifadə olunur. Traktın lümenində bitişmələrin çoxalması zamanı isə onların mexaniki üsulla parçalanması göstərişdir.