Kəskin pielonefrit — klinik əlamətləri, səbəbi və ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrəyin kasa-ləyən sisteminin kəskin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Kəskin pielonefrit həmişə törədiciləri böyrək toxumasına tropizm nümayiş etdirən infeksiyanın inkişafı ilə bağlıdır. Ən çox rast gəlinən patogen bağırsaq çöpüdür. Bu epidemioloji məlumatlar nəzərə alınmaqla həkim empirik terapiya təyin edir.
Kəskin pielonefrit həm böyrəyin vəziyyətinə, həm də digər orqan və sistemlərə mənfi təsir göstərir. Xəstəliyin əsas simptomları bel nahiyəsində ağrılar, sidik ifrazının pozulması, hərarət, iştahanın azalması və s.-dir. Diaqnozu sidik və qanın laboratoriya analizləri təsdiqləyir. USM, ekskretor uroqrafiya, MRT və ya KT böyrəkləri vizuallaşdırmağa və iltihabın inkişafının mümkün səbəblərini müəyyən etməyə imkan verir.
Müalicə həmişə əksmikrob terapiyanın təyin edilməsini nəzərdə tutur. Sidik axını pozulmuşdursa, antibiotiklərin qəbuluna başlamazdan əvvəl böyrəyin stentləşdirilməsi aparılır. Cərrahi müdaxiləyə göstərişlər xəstənin ilkin müayinəsi mərhələsində müəyyən edilir.
Səbəbləri
Kəskin pielonefritin əsas səbəbi Escherichia coli (bağırsaq çöpü) tərəfindən törədilən infeksiyadır. Statistikaya görə, böyrəklərin kasa-ləyən sisteminin iltihabı hallarının təxminən 75-95%-i bu törədici ilə bağlıdır. Rastgəlmə tezliyinə görə ikinci yerdə saprofit stafilokokk (halların 5-10%-i) durur. Göy-irin çöpü (Pseudomonas aeruginosa), proteus, klebsiella və digər patogenlər isə xeyli az rast gəlinir.
Törədicilər böyrək toxumasına ən çox uretra və sidik kisəsindən yuxarı istiqamətdə keçir. Buna nadir tualetə getmə, intim gigiyena qaydalarının pozulması, habelə cinsiyyət-sidik orqanlarının inkişaf qüsurlarının olması şərait yaradır.
Daha az hallarda infeksiya hematogen yolla – xronik iltihab ocaqları olan digər orqanlardan qan axını ilə yayıla bilər. Bu yol sistem immunitetin zəifləməsi, o cümlədən şəkərli diabet fonunda, yaxud sidik ifrazat sisteminin yuxarı şöbələrindən sidiyin axınının pozulması zamanı reallaşır.
Təsnifat
Uroloqlar kəskin pielonefritin 2 növünü ayırd edir:
- birincili – dəyişməmiş böyrəkdə inkişaf edir (soyuqlama və stress vəziyyətləri ilə bağlı ola bilər);
- ikincili – böyrəkdən sidiyin axınını pozan patoloji proseslər fonunda inkişaf edir (quruluş anomaliyaları, böyrəkdaşı xəstəliyi, prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası və s.).
Kəskin pielonefrit birtərəfli və ya ikitərəfli proses ola bilər, sidik axınının pozulması ilə müşayiət oluna bilər və ya sidiyin normal keçidi fonunda gedə bilər.
Böyrəkdə iltihabi dəyişikliklər müəyyən ardıcıllığa tabedir. Tibbi yardımın vaxtında göstərilməsi vacibdir. Bu, daha az ağır mərhələnin daha mürəkkəbinə keçməsinin qarşısını almağa imkan verəcək. Əsas mərhələlər bunlardır:
- seroz iltihab;
- irinli iltihab;
- apostematoz pielonefrit – böyrəkdə bir neçə məhdud irinciyin olması;
- böyrək karbunkulu – bir neçə irinli ocağın bir-biri ilə birləşməsi;
- böyrək absesi – kifayət qədər böyük irinli boşluğun əmələ gəlməsi.
Klinik mənzərə
Kəskin pielonefritin əlamətlərinə lokal, sistem və sidik kisəsi (püzür) təzahürləri daxildir. Əksər hallarda bu klinik triada mövcud olur. Lakin təxminən hər 5-ci xəstədə sidik kisəsi əlamətləri müşahidə olunmaya bilər.
- Lokal təzahürlər – zədələnmiş orqan tərəfdən belde ağrı və narahatlıq hissi.
- Sistem təzahürlər – temperaturun yüksəlməsi, üşütmə, kəskin zəiflik, ürəkbulanma və rahatlıq gətirməyən qusma, baş ağrısı, susuzluq hissi, qarında köp.
- Sidik kisəsi təzahürləri (sidik kisəsinin ikincili iltihabı ilə əlaqədardır) – tez-tez sidiyə getmə, «kiçik» ehtiyaca təcili getmə istəyi, sidik kisəsinin boşalması zamanı narahatlıq və ağrılar.
Qadınlarda kəskin pielonefritin əlamətləri ginekoloji patologiyanı yamsılaya bilər. Belə ki, xəstəlik çox vaxt immunitetin fizioloji zəifləməsi baş verən aybaşı ərəfəsində meydana çıxır; qarının aşağı hissəsində ağrılarla təzahür edə və aybaşı dövrünün pozulmasına səbəb ola bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kəskin pielonefritin əlamətləri olduqda müalicə yalnız əlavə müayinədən sonra seçilə bilər. Genişləndirilmiş diaqnostika proqramı təkcə diaqnozu təsdiqləməyə deyil, həm də ən ehtimal olunan səbəbi müəyyən etməyə imkan verir, bunun əsasında hədəfli terapiya seçilir. Qəbulda həkim bel nahiyəsinin palpasiyasını aparır, ağrılı tərəfdə onurğaətrafı əzələlərin vəziyyətini müəyyən edir (adətən böyrəyin iltihabı fonunda bu əzələlər spastik vəziyyətdə olur).
Kəskin pielonefritin əlavə diaqnostikasına aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- sidiyin ümumi klinik müayinəsi;
- qanın ümumi klinik müayinəsi;
- formalı elementlərin (leykositlərin, eritrositlərin) sayılması ilə Neçiporenko analizi;
- ən ehtimal olunan törədicini və onun əks-mikrob preparatlarına həssaslığını müəyyən etmək üçün sidiyin bakterioloji əkilməsi;
- iltihabi prosesin dərəcəsi ilə korrelyasiya edən S-reaktiv zülalın səviyyəsinin müəyyən edilməsi ilə qanın biokimyəvi analizi;
- qanda zülal, sidik cövhərinin və kreatininin konsentrasiyasının müəyyən edilməsi;
- qan axınının qiymətləndirilməsi ilə böyrəklərin ultrasəs müayinəsi (dopplerografiya).
Mürəkkəb klinik hallarda böyrəklərin kontrastlaşdırma ilə komputer tomoqrafiyası aparıla bilər. Kəskin pielonefritdən şübhələnilən hamilə qadınlara rentgenoloji diaqnostika üsullarından fərqli olaraq şüa yükü ilə müşayiət olunmayan maqnit-rezonans tomoqrafiya aparılır.
Müalicə
Kəskin pielonefritin müalicəsi əksər hallarda konservativ tədbirlərdən başlanır. Onların səmərəsiz olduğu halda cərrahi müdaxilə göstərişdir. Müalicənin məqsədi infeksion iltihabın aradan qaldırılması və böyrəkdən sidiyin normal axınının təmin edilməsindən ibarətdir.
Kəskin pielonefritin konservativ müalicəsinin əsasını antibiotiklər təşkil edir. Həkim preparatı ən ehtimal olunan törədicini və xəstənin ümumi sağlamlıq səviyyəsini nəzərə alaraq təyin edir. Müalicənin effektivliyinin ilkin qiymətləndirilməsi 72 saatdan sonra aparılır. Adətən bu vaxta qədər xəstənin vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmalıdır. Əgər bu baş vermirsə, antibiotik dəyişdirilir. Kompleks terapiyada həmçinin spazmolitiklər və ağrıkəsici vasitələr istifadə olunur.
Dərman terapiyasından əlavə, xəstə üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək vacibdir:
- sidiyin normal axını olduqda və ödemlər olmadıqda gündə təxminən 2-2,5 litr maye içmək tövsiyə olunur;
- antiseptik xüsusiyyətlərə malik olan fitopreparatların (təzə hazırlanmış klyukva morsu, quşarmudu, itburnu, ayıqulağı dəmləmələri) istifadəsi göstərişdir.
Kişi və qadınlarda kəskin pielonefritin cərrahi müalicəsi böyrəkdən sidik axınının pozulması olduqda göstərişdir. Yalnız sidik keçidinin bərpasından sonra infeksion-iltihabi prosesi aradan qaldırmağa imkan verəcək antibiotiklərin təyin edilməsi mümkündür. Əksər hallarda seçim əməliyyatı böyrəyin stentləşdirilməsidir. İrinli ocaqlar olduqda və ya stent qoymaq mümkün olmadıqda açıq əməliyyat aparılır, onun həcmi patoloji prosesin xarakterindən və yayılma dərəcəsindən asılıdır. Xəstə tibbi yardıma nə qədər tez müraciət etsə, həyatını xilas etmək üçün bir o qədər az travmatik əməliyyat tələb olunacaq.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Kəskin pielonefritin stasionar müalicəsi hər bir xəstəyə kompleks və fərdi yanaşmanı təmin edir. Stasionar şəraitində laboratoriya və instrumental müayinələr də daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da xəstəliyin formasını və dərəcəsini dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında infeksiyanın aradan qaldırılmasına və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlmiş medikamentoz terapiyanın seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Böyrəklərin vəziyyətinə nəzarətə və xəstənin məlumatlandırılmasına xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və xəstəliyin təkrar epizodları riskinin azalmasına kömək edir. Bu yanaşma effektiv müalicəni və xəstənin vəziyyətinin uzunmüddətli sabitləşməsini təmin edir.
Reabilitasiya
Böyrəyin stentlənməsindən sonra pasiyentə fiziki fəallığın templərini azaltmaq tövsiyə olunur, çünki yüklər zamanı stentin yerdəyişməsi baş verə bilər. Qalan hallarda həyat tərzində əhəmiyyətli məhdudiyyət yoxdur. Böyrəyin funksiyası tam bərpa olunduqdan sonra — bu, əlavə müayinənin nəticələri ilə təsdiqlənir — stent çıxarılır. Bu manipulyasiya yerli keyitmə altında aparılır.
Profilaktika
Sidiyin axınının pozulmasına gətirib çıxaran xəstəlikləri olan pasiyentlərə planlı qaydada cərrahi korreksiyanın aparılması tövsiyə olunur. Bu, aşağıdakı hallarda kəskin pielonefritin inkişafının qarşısını almağa imkan verəcək:
- sidik ifrazı sisteminin anomal quruluşu;
- sidiyin axınına maneə yaradan sidikdaşı xəstəliyi;
- travmatik zədələnmələr;
- sidik yollarında qoyulmuş drenajların və kateterlərin olması.
Yadda saxla!
Kəskin pielonefrit tez-tez ilk dəfə hamiləlik zamanı inkişaf edir. Buna hormonal dəyişikliklər, sidiyin axını üçün mexaniki maneələr (böyümüş uşaqlıq) və fizioloji immunosupressiya şərait yaradır. Adətən 18-20 həftəlik müddət kritik dövr hesab olunur. Əgər bel nahiyəsində narahatlıq, sidik ifrazının pozulmasını hiss etmisinizsə, yaxud sidik analizinin nəticələrində leykositlərin miqdarının artması aşkar edilibsə, uroloqun məsləhəti tələb olunur. Mütəxəssislərin sərəncamında hamiləlik dövründə istifadəsinə icazə verilən kəskin pielonefritin müalicə vasitələrinin geniş arsenalı var.
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
