Otomikoz xarici qulaq yolunun göbələk infeksiyasıdır. Qaşınma, qulaqda dolğunluq, ifrazat və eşitmənin azalması ilə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qulağın göbələk xəstəliyi
- göbələk mənşəli otit
- qulaq mikozu
Xəstəlik haqqında
Otomikoz – qulağın göbələklərin törətdiyi iltihabıdır. Əksər hallarda xarici qulaq yolu zədələnir, daha nadir hallarda proses nağara pərdəsinə, orta qulağa və ya məməvari çıxıntıda əməliyyatdan sonra qalan boşluğa yayılır. Xəstəlik müstəqil şəkildə yarana bilər, lakin çox vaxt bakterial otitin uzunmüddətli müalicəsindən, xüsusilə antibiotikli və hormonlu qulaq damcılarının tez-tez istifadəsindən sonra inkişaf edir.
Otomikoz hər yerdə rast gəlinir, lakin isti və rütubətli iqlimdə, yay aylarında daha tez-tez qeydə alınır. Xəstəliyə daha çox üzgüçülər, eşitmə aparatı və ya qulaqiçi qulaqcıq daşıyanlar, qulaqlarını pambıq çubuqlarla tez-tez təmizləyənlər, şəkərli diabeti və ya immun sistemi zəifləmiş insanlar meyillidir. Kişilər və qadınlar təxminən eyni tezlikdə xəstələnir.
Otomikoz həyat üçün təhlükəli xəstəlik deyil, lakin güclü qaşınma, tıxanıqlıq və ifrazat həyat keyfiyyətini xeyli aşağı salır. Xəstəlik residivlərə meyillidir və düzgün müalicə edilmədikdə xroniki gediş ala bilər. Nadir hallarda, xüsusilə ağır immunçatışmazlığı olan pasiyentlərdə, göbələk infeksiyası ətraf toxumalara yayıla bilər. Buna görə qulaqda uzunmüddətli qaşınma və ifrazat yarandıqda özünümüalicə əvəzinə otolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır.
Səbəbləri
Otomikozun törədiciləri şərti-patogen göbələklərdir. Onların bir çoxu normada dəridə və ətraf mühitdə olur və sağlam qulaqda xəstəlik yaratmır. Göbələklərin çoxalması üçün qulaq yolunun qoruyucu baryeri – dərinin bütövlüyü, qulaq kirinin turş mühiti və normal mikroflora pozulmalıdır. Pasiyentlərdə ən çox Aspergillus və Candida cinsli göbələklər aşkarlanır. Əsas risk amilləri bunlardır:
- Qulağın mikrotravmaları – pambıq çubuqlarla, sancaqlarla, açarla və digər əşyalarla qulağın təmizlənməsi və ya qaşınması dərini zədələyir və göbələklər üçün giriş qapısı yaradır.
- Rütubət – üzgüçülük, tez-tez duş qəbulu, qulağa su düşməsi, isti və rütubətli iqlim qulaq yolunda göbələklər üçün əlverişli mühit yaradır.
- Antibiotikli və hormonlu damcılar – onların uzunmüddətli və nəzarətsiz istifadəsi normal bakterial floranı sıxışdırır və göbələklərin çoxalmasına şərait yaradır.
- Sistem antibiotik müalicəsi və hormonal preparatlar – uzun kurslar orqanizmin yerli müdafiəsini zəiflədə bilər.
- Xroniki irinli orta otit – nağara pərdəsində dəlik və daimi ifrazat göbələk infeksiyasının qoşulmasını asanlaşdırır.
- Əməliyyatdan sonrakı boşluq – mastoidektomiya və ya digər qulaq əməliyyatlarından sonra qalan boşluqda göbələklər tez-tez məskunlaşır.
- Eşitmə aparatı, qulaqiçi qulaqcıqlar, qulaq tıxacları – qulaq yolunun havalanmasını pisləşdirir, dəriyə mexaniki təsir edir.
- Dəri xəstəlikləri – qulaq yolunun ekzeması, seboreyalı dermatit, psoriaz dərinin qoruyucu funksiyasını zəiflədir.
- Ümumi xəstəliklər – nəzarətsiz şəkərli diabet, immunçatışmazlıq vəziyyətləri, kimyaterapiya, uzunmüddətli hormon müalicəsi infeksiyaya qarşı müqaviməti azaldır.
Təsnifat
Gedişinə görə kəskin və xroniki otomikoz fərqləndirilir. Xroniki forma uzun sürən, dövri olaraq kəskinləşən və yaxşılaşma dövrləri ilə növbələşən gedişlə xarakterizə olunur.
Patoloji prosesin yerləşməsindən asılı olaraq aşağıdakı formalar ayırd edilir:
- xarici qulaq otomikozu – ən çox rast gəlinən forma, xarici qulaq yolunun dərisi zədələnir;
- mikotik mirinqit – nağara pərdəsinin göbələk mənşəli iltihabı, adətən xarici otomikozla birlikdə olur;
- göbələk mənşəli orta otit – nağara pərdəsində dəlik olduqda orta qulağın zədələnməsi;
- əməliyyatdan sonrakı boşluğun otomikozu – mastoidektomiyadan sonra qalan boşluqda göbələk infeksiyası.
Bundan əlavə, proses bir və ya hər iki qulağı əhatə edə bilər.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adətən tədricən başlayır. İlk mərhələdə yalnız qaşınma və qulaqda narahatlıq hissi olur, buna görə pasiyentlər çox vaxt həkimə müraciət etmir və qulağı özləri təmizləməyə çalışırlar. Bu, dərini daha da zədələyir və prosesi gücləndirir. Otomikozun əsas əlamətləri:
- qulaqda güclü, davamlı qaşınma – otomikoz üçün ən xarakterik əlamətdir;
- tıxanıqlıq və dolğunluq hissi – qulaq yolunda göbələk kütlələri və dəri hissəciklərindən ibarət ərp toplanır;
- ifrazat – ağımtıl, boz, sarımtıl və ya qara rəngli, bəzən pambığa və ya islanmış kağıza bənzər kütlələr; rəng törədicinin növündən asılıdır;
- eşitmənin azalması – adətən qulaq yolunun tıxanması ilə bağlıdır və təmizləmədən sonra bərpa olunur;
- qulaqda küy, bəzən öz səsinin qulaqda əks-səda verməsi (autofoniya);
- ağrı – adətən mülayimdir, çeynəmə, qulaq seyvanını dartma və ya basma zamanı güclənir; ağrının güclü olması bakterial infeksiyanın qoşulmasına işarə edə bilər;
- qulaq yolu dərisinin qızarması və şişkinliyi.
Xroniki formada əlamətlər daha az ifadəli olur, lakin dövri olaraq kəskinləşir. Uşaqlarda otomikoz daha çox antibiotik müalicəsindən sonra yaranır; kiçik yaşlı uşaq qulağını tez-tez qaşıya, narahat ola və pis yata bilər. Hamiləlikdə göbələkəleyhi vasitələrin seçimi məhduddur, buna görə müalicəni mütləq həkim seçməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qulaq ağrısı sürətlə güclənirsə, yüksək hərarət, qulaq seyvanının və ya qulaqarxası nahiyənin şişməsi və qızarması, baş ağrısı, başgicəllənmə, üz əzələlərinin zəifliyi və ya eşitmənin qəflətən kəskin azalması yaranırsa. Şəkərli diabeti və ya ağır immunçatışmazlığı olan pasiyentlərdə qulaqda gecələr güclənən ağrı da gecikdirilmədən qiymətləndirilməlidir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Otomikozun diaqnozunu otolarinqoloq qoyur. Xəstəlik başqa otitlərə oxşaya bildiyi üçün yalnız əlamətlərə əsasən diaqnozu dəqiqləşdirmək həmişə mümkün olmur.
- Anamnez – həkim şikayətləri, onların müddətini, əvvəlki otitləri, istifadə olunmuş qulaq damcılarını, antibiotik və hormon qəbulunu, şəkərli diabet və digər xəstəlikləri, üzgüçülük və eşitmə aparatından istifadəni soruşur.
- Otoskopiya – qulaq yolunun və nağara pərdəsinin işıqlandırılmış optik cihazla müayinəsi. Otomikoz üçün qulaq yolunda pambığaoxşar ağ ərp, qara və ya boz nöqtələrlə örtülmüş kütlələr, dərinin qızarması xarakterikdir. Lazım olduqda otomikroskopiya və ya otoendoskopiya aparılır.
- Qulaqdan götürülən materialın mikroskopiyası – göbələk sapları və ya hüceyrələri aşkar edir və diaqnozu təsdiqləyir.
- Kultural müayinə (əkmə) – törədicinin növünü və onun göbələkəleyhi preparatlara həssaslığını müəyyən etməyə imkan verir; bu, xüsusilə residivləşən və müalicəyə cavab verməyən hallarda vacibdir.
- Eşitmənin yoxlanılması (audiometriya) – eşitmə azaldıqda və ya orta qulağın zədələnməsindən şübhələnildikdə aparılır.
- Qan şəkərinin yoxlanılması və digər laborator analizlər – residivləşən otomikozda gizli risk amillərini aşkar etmək üçün tövsiyə oluna bilər.
Differensial diaqnostika bakterial xarici otit, qulaq yolunun ekzeması və dermatiti, kəskin və xroniki orta otit, qulaq kiri tıxacı ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Vaxtında və düzgün müalicə olunmadıqda otomikoz aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- xroniki, tez-tez residivləşən gediş;
- bakterial infeksiyanın qoşulması və qarışıq otitin inkişafı;
- nağara pərdəsinin zədələnməsi və perforasiyası;
- orta qulaqda bitişmələr və davamlı eşitmə zəifliyi;
- çox nadir hallarda, ağır immunçatışmazlığı olan pasiyentlərdə – infeksiyanın ətraf toxumalara və sümüyə yayılması.
Müalicə
Otomikozun müalicəsi otolarinqoloq tərəfindən təyin edilir. Uğurlu müalicənin əsas şərtləri qulaq yolunun keyfiyyətli təmizlənməsi, düzgün seçilmiş göbələkəleyhi vasitələr və risk amillərinin aradan qaldırılmasıdır.
- Qulaq yolunun təmizlənməsi. Həkim mikroskop və ya endoskop nəzarəti altında göbələk kütlələrini, dəri hissəciklərini və ifrazatı xüsusi alətlər və ya aspirasiya ilə ehtiyatla təmizləyir. Bu prosedur bəzən bir neçə dəfə təkrarlanır, çünki ərp qaldıqca dərmanlar dəriyə yaxşı təsir etmir.
- Yerli göbələkəleyhi müalicə. Göbələkəleyhi damcılar, məhlullar, kremlər və ya məlhəmlər təyin olunur; bəzən dərman hopdurulmuş turundalar qulaq yoluna qoyulur. Preparatın seçimi nağara pərdəsinin bütövlüyündən asılıdır, çünki bəzi vasitələr pərdədə dəlik olduqda istifadə edilməməlidir.
- Sistem müalicə. Ağır, geniş yayılmış, residivləşən hallarda və ya immunçatışmazlığı olan pasiyentlərdə həkim daxilə qəbul edilən göbələkəleyhi preparatlar təyin edə bilər. Güclü qaşınma zamanı antihistamin vasitələr əlavə oluna bilər.
- Risk amillərinin aradan qaldırılması. Antibiotikli və hormonlu damcıların lazımsız istifadəsi dayandırılır, şəkərli diabetə nəzarət yaxşılaşdırılır, dəri xəstəlikləri və xroniki otit müalicə olunur.
Müalicə müddətində qulağı quru saxlamaq vacibdir: çimərkən qulağa vazelin hopdurulmuş pambıq qoymaq olar, üzgüçülükdən isə həkim icazə verənə qədər çəkinmək lazımdır. Simptomlar keçsə belə, müalicə kursunu sona qədər davam etdirmək və nəzarət müayinəsinə gəlmək lazımdır, çünki erkən dayandırılmış müalicə residivlərə səbəb olur.
Nə etməmək lazımdır: qulağı pambıq çubuqlarla və ya iti əşyalarla təmizləmək, qulağa xalq vasitələri, yağlar, spirt və ya sarımsaq yeritmək, həkim təyinatı olmadan antibiotikli və ya hormonlu damcılardan istifadə etmək. Belə hərəkətlər göbələklərin çoxalmasını gücləndirir və nağara pərdəsini zədələyə bilər.
Profilaktika
- Qulaqları pambıq çubuqlar və ya digər əşyalarla qulaq yolunun içərisində təmizləməyin – yalnız qulaq seyvanını və girəcəyini yumaq kifayətdir.
- Üzgüçülükdən və duşdan sonra qulaqları dəsmalla ehtiyatla qurulayın, başı yana əyərək suyun çıxmasına imkan verin.
- Tez-tez üzənlər üzgüçülük üçün xüsusi qulaq tıxaclarından istifadə edə bilər.
- Qulaq damcılarını, xüsusilə antibiotikli və hormonlu damcıları yalnız həkim təyinatı ilə istifadə edin.
- Eşitmə aparatını və qulaqcıqları müntəzəm təmizləyin, başqaları ilə bölüşməyin.
- Şəkərli diabet olduqda qan şəkərinə nəzarət edin.
- Otit və qulaq yolunun dəri xəstəliklərini vaxtında müalicə etdirin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Otomikozun diaqnostikası və müalicəsi ilə otolarinqoloq məşğul olur. Uşaqlarda ilk növbədə pediatra və ya uşaq otolarinqoloquna müraciət etmək olar.
Yadda saxla!
- Qulaqda davamlı qaşınma, tıxanıqlıq və ağımtıl və ya qara ərp göbələk infeksiyasının əlaməti ola bilər – diaqnozu otolarinqoloq təsdiqləməlidir.
- Antibiotikli və hormonlu qulaq damcılarının nəzarətsiz istifadəsi otomikozun ən tez-tez rast gəlinən səbəblərindən biridir.
- Pambıq çubuqlar qulağı təmizləmir, əksinə dərini zədələyir və infeksiyanı gücləndirir.
- Qulaq əməliyyatından sonra ağrı və ifrazat artarsa, bunu normal hesab etməyin – həkimə məlumat verin.
- Müalicəni simptomlar keçən kimi dayandırmayın: residivin qarşısını almaq üçün kursu sona qədər davam etdirin.
Suallar və cavablar
Otomikoz adətən bir insandan digərinə keçmir, çünki onu törədən göbələklər ətraf mühitdə və dəridə geniş yayılıb. Xəstəlik qulağın yerli müdafiəsi zəiflədikdə yaranır. Bununla belə, qulaqcıqları, eşitmə aparatını və qulaq tıxaclarını başqaları ilə bölüşmək məsləhət görülmür.
Özünümüalicə tövsiyə edilmir. Göbələk kütlələri qulaq yolundan təmizlənmədən damcılar yaxşı təsir etmir, bu təmizləməni isə həkim xüsusi alətlərlə aparır. Bundan əlavə, nağara pərdəsində dəlik olduqda bəzi damcılar zərərli ola bilər, onun vəziyyətini yalnız otoskopiya zamanı qiymətləndirmək mümkündür.
Xarici qulaq otomikozunda eşitmənin azalması adətən qulaq yolunun tıxanması ilə bağlıdır və təmizləmə və müalicədən sonra əksər hallarda bərpa olunur. Proses orta qulağa yayıldıqda və uzun müddət davam etdikdə bitişmələr və davamlı eşitmə zəifliyi qala bilər. Buna görə müalicəni gecikdirmək olmaz.
Müalicə dövründə qulağı quru saxlamaq vacibdir, çünki rütubət göbələklərin çoxalmasına şərait yaradır. Hovuza və dənizə qayıtmağın vaxtını həkim nəzarət müayinəsindən sonra müəyyən edir. Sonradan üzgüçülük zamanı qulaq tıxaclarından istifadə və qulaqların qurudulması residivlərin qarşısını almağa kömək edir.
Residivlərin əsas səbəbləri müalicənin vaxtından əvvəl dayandırılması, qulaq yolunun natamam təmizlənməsi və risk amillərinin qalmasıdır: qulağı çubuqlarla təmizləmək, rütubət, nəzarətsiz damcı istifadəsi, kompensasiya olunmamış şəkərli diabet. Tez-tez təkrarlanan hallarda həkim törədicinin növünü müəyyən etmək üçün kultural müayinə və əlavə analizlər təyin edə bilər.
Bəli, mastoidektomiya və ya timpanoplastikadan sonra əməliyyat boşluğunda göbələk infeksiyası yarana bilər. Bu, ağrının, qaşınmanın və ifrazatın artması ilə özünü göstərir. Əməliyyatdan sonra vəziyyət yaxşılaşmalıdır, pisləşmə isə həkimə dərhal məlumat verilməsini tələb edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
