Tor qişanın qopması tor qişanın sensor qatının altdakı piqment epitelindən ayrılmasıdır. İşıq çaxmaları, yeni uçuşan nöqtələr və görmə sahəsində pərdə hissi təcili oftalmoloji yardım tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ablatio retinae
Xəstəlik haqqında
Xəstələr tez-tez soruşurlar, torlu qişanın qopması nədən baş verir? Normada tor qişa onu qidalandıran damar qişasına sıx bitişik olur. Travmalar, şəkərli diabet, yüksək dərəcəli miopiya və digər amillər onun yerdəyişməsinə və sonrakı qopmasına səbəb ola bilər. Lakin əgər tor qişa bütövdürsə, qopma nadir hallarda baş verir. Onda cırılma olduqda isə vəziyyət başqadır. Bu zonaya jelə bənzər şüşəyəbənzər cisim daxil olmağa başlayır, bu da retinanın səthi və xarici qatlarının ayrılmasına gətirib çıxarır.
Torlu qişanın qopma əlamətlərinin yaranmasına şərait yaradan 2 amil qrupu ayırd edilir:
- Şüşəyəbənzər cisim tərəfindən daimi çəkmə qüvvəsinin olması. Normada bu struktur şəffaf olur və konsistensiyasına görə jeləni xatırladır. Lakin bəzi göz xəstəliklərində şüşəyəbənzər cisim bulanıqlaşır, onda tor qişaya doğru uzanan sıx tellər əmələ gəlir, bu da göz almasının hər hərəkəti zamanı (xüsusilə kəskin hərəkət zamanı) onun tədricən qopmasına səbəb olur.
- Tor qişanın möhkəmliyinin azalması. Tor qişanın nazikləşməsi onun möhkəmlik ehtiyatını azaldır, buna görə də hətta cüzi zədələnmələr belə qopmaya gətirib çıxara bilər.
Səbəbləri
Klinik təcrübədə torlu qişanın qopmasının aşağıdakı səbəblərinə rast gəlinir:
- göz almasının travmatik zədələnməsi;
- yüksək dərəcəli miopiya;
- şəkərli diabet və diabetik retinopatiya;
- arterial hipertenziya;
- torlu qişanın aterosklerotik zədələnməsi;
- iltihabi proseslər – xorioretinit, uveit.
Təsnifat
Təsnifata əsasən oftalmoloqlar retinal qopmanın aşağıdakı növlərini ayırd edir:
- reqmatogen – tor qişanın bilavasitə cırılması ilə əlaqədar;
- traksion – şəkərli diabet, göz almasına qansızma fonunda (tor qişa ilə şüşəyəbənzər cisim arasında yapışmalar əmələ gəlir, bunlar onu çəkərək altında yerləşən damar qatından ayrılmağa məcbur edir);
- eksudativ – qopma damarlardan mayenin sızması hesabına baş verdikdə (iltihabi proseslərdə rast gəlinir);
- qarışıq – traksion-reqmatogen, ilkin əmələ gələn tellər elə bir dərəcəyə çatan qopmaya səbəb olduqda ki, tor qişanın cırılması baş verir (şüşəyəbənzər cismin əmələ gəlmiş epitelial defektə nüfuz etməsi daha böyük zədələnməyə gətirib çıxarır).
Patoloji prosesin müddətini nəzərə alaraq qopmanı aşağıdakı kimi ayırd edirlər:
- təzə – tor qişanın zədələnməsindən etibarən 1 aydan çox olmayan (müalicə üçün ən əlverişli variant, yaxşı terapevtik nəticələr əldə etmək mümkün olur);
- köhnəlməkdə olan – 1 aydan 3 aya qədər zaman intervalı;
- köhnə – qopmadan 3 aydan çox vaxt keçdikdə.
Qopma uzun müddət davam etdikdə inkişaf edən proliferativ vitreoretinopatiyanın aşağıdakı mərhələləri ayırd edilir:
- A mərhələsi – şüşəyəbənzər cisim bulanıq olur, qopmuş tor qişada lokalizasiya olunmuş piqment kəsəkləri müəyyən edilir;
- B mərhələsi – qopmuş tor qişanın büzülməsi baş vermiş, o daha az hərəkətli olmuş, cırılmanın kənarı bükülmüş, şüşəyəbənzər cisim daha az hərəkətli olmuşdur;
- C mərhələsi – qopmuş hissədə qırışlar əmələ gəlmiş, birləşdirici toxuma telləri formalaşmış, şüşəyəbənzər cismin strukturu daha da sıxlaşmışdır.
Klinik mənzərə
Göz torlu qişasının qopmasının simptomları qeyri-spesifikdir və digər xəstəliklərdə də rast gəlinə bilər. Lakin tibbi yardıma gec müraciət etdikdə görmənin itirilməsi böyük təhlükə yaratdığından, hətta qeyri-spesifik əlamətlər yarandıqda belə dərhal oftalmoloq konsultasiyasına yazılmaq lazımdır.
Aşağıdakı vəziyyətlər tor qişanın qopmasına işarə edə bilər:
- Gözlərin önündə pərdə hissiyatının yaranması. Əvvəlcə elə görünür ki, konyunktivaya kənar cisim düşüb və gözləri yumaq və ya silmək kifayətdir, görmə bərpa olunacaq. Lakin bu hərəkətlər nəticəsiz qalır, çünki problem göz dibinə aiddir.
- Gözdə qığılcım və şimşəyə bənzər işıq çaxmalarının görünməsi. Bu, qopma anında neyroepitelidə yaranan elektrik impulsudur.
- Baxılan əşyaların konturlarının qeyri-aydınlığı, sınmış görüntü effekti və görmə sahəsinin müəyyən zonalarının düşməsi. Belə simptomlar adətən tor qişanın periferik yox, mərkəzi hissəsinin cəlb olunmasına işarə edir.
Retinal qopması olan bəzi xəstələr qeyd edə bilərlər ki, oyandıqdan dərhal sonra görmə gün ərzindəkindən daha aydın olur. Bu qanunauyğunluq onunla bağlıdır ki, üfüqi vəziyyətdə tor qişanın qatları bir-birinə daha sıx bitişik olur, buna görə də onun funksiyası yaxşılaşır. Şaquli vəziyyətə keçdikdən sonra qatlaşma güclənir, buna görə də görmə pisləşir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə əsasən, retinal qopmadan şübhələnilən xəstələrin müayinə proqramına aşağıdakı metodlar daxil edilə bilər:
- vizometriya – görmə kəskinliyinin müəyyən edilməsi;
- perimetriya – görmə sahələrinin ölçülməsi;
- tonometriya – gözdaxili təzyiq göstəricisinin müəyyən edilməsi;
- oftalmoskopiya – göz dibinin müayinəsi;
- göz almasının ultrasəs skanlaşdırılması;
- optik koherent tomoqrafiya;
- neyroepitelial hüceyrələrin yaşarılığının qiymətləndirilməsinə yönəlmiş elektrofizioloji tədqiqatlar.
Müalicə
Retinal qopma həmişə mikrocərrahi müdaxilə üçün göstəriş sayılır. Konservativ terapiya köməkçi tədbir olub, neyroepiteli hüceyrələrində metabolizmin yaxşılaşdırılmasına yönəlir. İxtisaslaşmış oftalmoloji yardımdan əlavə, xəstələr tor qişanın qopmasına səbəb olan əsas xəstəliyin korreksiyasına da ehtiyac duyurlar.
Zədələnmiş tor qişanın konservativ müalicəsi üçün sistemli vitamin-mineral kompleks preparatlar və yerli metabolik preparatlar tətbiq edilə bilər. Belə terapiya cərrahi müalicəni tamamlayır. Erkən postoperativ dövrdə iltihab əleyhinə və mikrob əleyhinə damcılar təyin olunur.
Müasir oftalmologiyada retinal qopma zamanı tətbiq olunan əsas cərrahi müalicə metodları bunlardır:
- hissəvi qopma zamanı cırılmanın lokal bağlanması;
- total qopma zamanı dairəvi plombalanma;
- vitrektomiya – şüşəyəbənzər cismin çıxarılması və əmələ gəlmiş boşluğun tibbi qazla, silikonla və ya fizioloji məhlulla əvəz edilməsi (bu mühitlər tor qişanı qidalandıran altındakı xoroideyaya sıxır);
- lazer koaqulyasiya – cırılmış nahiyəni lokallaşdırmağa və tor qişanı möhkəmləndirməyə imkan verir.
Müalicə metodunun seçimi klinik halın xüsusiyyətlərindən asılıdır. Oftalmoloq patoloji prosesin başlanğıcından nə qədər vaxt keçdiyini, qopmanın sahəsini, cırılmaların sayını və digər amilləri nəzərə alır.
Cərrahi müdaxilədən əvvəl xəstəyə yataq rejiminə riayət etmək tövsiyə olunur. Bu, tor qişanın altındakı mayenin miqdarını və qopmanın hündürlüyünü azaltmağa və əməliyyatın aparılmasını asanlaşdırmağa imkan verəcək. Hazırlıq mərhələsində həmçinin bəbəyi genişləndirən damcılar və yerli mikrob əleyhinə vasitələr təyin olunur.
Reabilitasiya
Qopmuş tor qişanın cərrahi müalicəsindən sonra postoperativ dövrün rahat gedişi və göz almasının anatomiyasının maksimum bərpası üçün optimal şərait yaratmaq vacibdir. Reabilitasiya mərhələsində bir sıra qaydalara riayət olunmalıdır:
- həkimin təyin etdiyi damcıları mütəmadi olaraq göz almasına damızdırmaq – bunun üçün alt qapaq bir qədər aşağı çəkilir və kirpiklərə, dəriyə toxunmadan konyunktival boşluğa müalicəvi məhlul ehtiyatla instillə edilir;
- gözü əllə ovuşdurmamaq və mexaniki təzyiq göstərməmək;
- duş qəbul edərkən və ya vannaya girərkən suyun gözə düşməməsinə diqqət etmək – bunun üçün göz əvvəlcədən steril sarğı ilə örtülür;
- küçəyə çıxarkən gözlərə günəş eynəyi taxmaq;
- günəşli havada böyük günlüklü kepka və ya geniş kənarlı şlyapa taxmaq;
- ilk 3 ay ərzində başı əyməməyə çalışmaq (aşağıdan nəyisə götürmək lazım gələrsə, çömbəlmək lazımdır);
- ilk 3 ay ərzində idmanla məşğul olmaq, hamama, saunaya və hovuza getmək olmaz;
- başla kəskin hərəkətlərdən, o cümlədən silkələnən sürüşlərdən qaçınmaq lazımdır;
- postoperativ dövrün ilk 2 ayı ərzində gözlərə dekorativ və qulluq kosmetikası vurmaq olmaz;
- avtomobil idarə etməyə yalnız oftalmoloqun icazəsindən sonra başlamaq olar.
Tor qişanın qopmasında nələrin qadağan olduğu siyahısına ciddi əməl olunması vacibdir. Müalicəvi-mühafizə rejimi göz dibi strukturlarının bərpası üçün optimal şərait yaratmağa imkan verəcək. Aparılan müalicənin effektivliyi haqqında görmə kəskinliyinin artması, tor qişanın yaxşı bitişməsi və görmə sahələrinin genişlənməsi xəbər verir.
Vitreoretinal cərrahiyyədən (şüşəyəbənzər cismin çıxarılması və onun əvəzedicilərinin daxil edilməsi) sonra ikincili katarakta inkişaf edə bilər. Belə xəstələrə görməni yaxşılaşdırmaq üçün fakoemulsifikasiya və intraokulyar linzanın (süni büllurun) implantasiyası tövsiyə olunur.
Profilaktika
Tor qişa qatlaşdıqda bir-biri ilə əlaqəsini itirmiş sinir hüceyrələri çox tez məhv olur. Bu vəziyyət nə qədər uzun müddət diaqnostikasız qalarsa, hətta yüksək ixtisaslaşdırılmış metodlarla aparılsa belə, sonrakı müalicə nəticələri bir o qədər pis olacaq. Buna görə də risk qrupuna daxil olan xəstələr göz dibi strukturlarının zədələnməsinin erkən əlamətlərini aşkar etmək üçün mütəmadi olaraq (6-12 ayda 1 dəfə) oftalmoloqa müraciət etməlidirlər.
Əgər tor qişanın qopması 1 gözdə baş veribsə, həkim digər göz almasının ətraflı müayinəsini aparır. Tor qişanı möhkəmləndirmək üçün tor qişanın qatlarını “bağlayan” və beləliklə qopmanın qarşısını alan lazer koaqulyasiyanın aparılması tələb oluna bilər. Bu, tor qişanın qopmasının qarşısını almaq üçün effektiv profilaktik tədbirdir.
Yadda saxla!
İnsan görmə analizatoru vasitəsilə ətraf aləm haqqında məlumatın təxminən 90%-ni əldə edir. Buna görə də görmə orqanının sağlamlığına diqqət yetirmək çox vacibdir. Tor qişanın qopması elə bir vəziyyətdir ki, tibbi yardımın gec göstərilməsi hətta korluğa səbəb ola bilər. Ən böyük təhlükəni makulanı (tor qişanın funksional cəhətdən ən aktiv mərkəzi) cəlb edən və ya yuxarı kvadrantlarda yerləşib makulaya sürətlə yayıla bilən retinal qopma və çox zaman travmalarla əlaqədar olan böyük tor qişa cırılmaları yaradır. Bütün bu hallarda dərhal hospitalizasiya və cərrahi müdaxilənin vaxtında aparılması tələb olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
