Uretra strikturası sidik kanalında çapıqlaşma nəticəsində mənfəzin daralmasıdır. Sidik axınının zəifləməsi, gücənmə və sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Uretra darlığı
- sidik kanalının daralması
- striktur xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Uretra strikturası sidik kanalının (uretranın) bir hissəsinin çapıq toxuması hesabına daralmasıdır. Uretranın ön şöbəsi süngəri cisimlə əhatə olunub və striktura məhz bu hissədə — penis daxilində və ya aralıq nahiyəsində (bulbar hissədə) formalaşır. Əgər daralma uretranın arxa şöbəsində, yəni prostat vəzi və sidik kisəsinin boynu səviyyəsində yaranarsa, uroloqlar bunu striktura deyil, stenoz adlandırırlar.
Xəstəlik əsasən kişilərdə rast gəlinir, çünki kişi uretrası uzun və əyridir. Qadınlarda uretra strikturası nadirdir. Daralma tədricən, aylar və illər ərzində artır, buna görə insan sidik axınının zəifləməsinə uzun müddət öyrəşir və həkimə gec müraciət edir.
Strikturanın vaxtında aşkar edilməsi vacibdir: daralma artdıqca sidik kisəsi sidiyi çətinliklə xaric edir, onun divarı qalınlaşır, sidik durğunluğu infeksiyaya, daş əmələ gəlməsinə, kəskin sidik ləngiməsinə və uzunmüddətli hallarda böyrək funksiyasının pozulmasına səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Strikturanın əsasında uretranın daxili qişasının (epitelisinin) zədələnməsi durur. Zədələnmiş sahədə birləşdirici toxuma aktiv şəkildə böyüyür, süngəri cisimdə çapıqlaşma — spongiofibroz inkişaf edir, kanalın mənfəzi daralır və elastikliyini itirir. Bir sıra hallarda səbəb aşkarlanmır (idiopatik striktura). Daralmanın inkişaf ehtimalını aşağıdakı amillər artırır:
- Tibbi manipulyasiyalar — uzunmüddətli və ya travmatik kateter yeridilməsi, sistoskopiya, prostat vəzi və sidik kisəsi üzərində endoskopik əməliyyatlar; bu gün strikturaların əhəmiyyətli hissəsi məhz bu qrupa aiddir;
- Uretranın travması — aralığa zərbə (məsələn, velosiped çərçivəsinin və ya hər hansı sərt cismin üzərinə düşmə), çanaq sümüklərinin sınığı, penisin zədələnməsi;
- Aşağı sidik yollarının infeksion-iltihabi xəstəlikləri — keçirilmiş uretrit, o cümlədən cinsi yolla ötürülən infeksiyalar; qonoreyanın rolu hazırda əvvəlki qədər böyük deyil, lakin müalicə olunmamış iltihab çapıqlaşmaya gətirə bilər;
- Sklerozlaşan lixen — iltihabi mənşəli xroniki dəri xəstəliyidir; kişilərdə sünnət dərisini və penisin başlığını zədələyir, uretranın xarici dəliyinə və ön hissəsinə yayıla bilər;
- Şüa müalicəsi — prostat vəzi xərçəngi və ya digər çanaq şişləri ilə bağlı şüalanma uretranın toxumasını zədələyir;
- Anadangəlmə səbəblər və əvvəlki əməliyyatlar — hipospadiya üzrə keçirilmiş əməliyyatlar, uretranın inkişaf qüsurları;
- Ahıl yaş — yaşla birlikdə uroloji müdaxilələrin sayı artır, toxumaların bərpa qabiliyyəti azalır.
Təsnifat
Uroloqlar strikturanı müalicə taktikasını seçmək üçün bir neçə əlamətə görə təsnif edirlər:
- yerləşməsinə görə: uretranın xarici dəliyinin daralması (meatal stenoz), penil (asılı hissənin) və bulbar (aralıq hissəsinin) strikturalar; arxa uretranın daralması ayrı stenoz kimi qiymətləndirilir;
- daralmış hissənin uzunluğuna görə: qısa (cüzi), uzun (subtotal) və uretranın demək olar ki, bütün ön hissəsini əhatə edən total strikturalar;
- sayına görə: tək və çoxsaylı strikturalar;
- gedişatına görə: ilk dəfə aşkar edilmiş və müalicədən sonra təkrarlanan (residiv) strikturalar.
Klinik mənzərə
Təzahürlərin ifadəliliyi daralmanın dərəcəsindən asılıdır. Yüngül daralma uzun müddət şikayət yaratmaya bilər, simptomlar mənfəz kifayət qədər daraldıqda meydana çıxır. Əsas əlamətlər bunlardır:
- zəif və ya nazik sidik axını, axının çatallanması, səpələnməsi;
- sidik ifrazı zamanı çətinlik, gücənmə ehtiyacı, sidik ifrazının uzun çəkməsi;
- sidik ifrazından sonra kisənin tam boşalmaması hissi;
- sidik ifrazı bitdikdən sonra damcı ilə sızma;
- tez-tez tualetə getmə, o cümlədən gecə vaxtı, qəfil və güclü çağırışlar;
- sidik ifrazı zamanı və ya ondan sonra uretrada yanğı, ağrı;
- təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları, prostatit və ya xaya artımının iltihabı (epididimit);
- bəzən sidikdə qan qarışığı.
Xəstəlik çox vaxt xroniki gedişat keçirir, buna görə bəzən striktur xəstəliyi adlanır. Hər yeni iltihab epizodu və hər yeni travmatik müdaxilə daralma zonasının genişlənməsinə səbəb ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər sidik ifrazı tamamilə dayanıbsa, qarnın aşağı hissəsində güclü ağrı və gərginlik varsa (kəskin sidik ləngiməsi), yüksək hərarət, üşütmə və bel ağrısı yaranıbsa, sidikdə çoxlu qan və laxtalar görünürsə. Bu vəziyyətlərdə 103 çağırmaq və ya təcili yardım şöbəsinə getmək lazımdır; uretraya özbaşına heç nə yeritmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Uroloq xarakterik şikayətlərə və anamnezə (keçirilmiş travmalar, kateterizasiya, əməliyyatlar, infeksiyalar) əsasən strikturadan şübhələnə bilər. Fiziki müayinə zamanı xarici cinsiyyət orqanları, uretranın xarici dəliyi, dəri dəyişiklikləri qiymətləndirilir. Diaqnozun təsdiqi, daralmanın yerinin və uzunluğunun müəyyən edilməsi üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
- uroflovmetriya — sidik axınının sürətinin ölçülməsi; striktura üçün uzanmış, yastı əyri xarakterikdir;
- qalıq sidiyin ultrasəs müayinəsi — sidik ifrazından sonra kisədə qalan sidiyin miqdarını göstərir;
- retroqrad uretroqrafiya — kontrast maddə uretraya yeridilir və rentgen şəkilləri çəkilir; daralmanın yeri və uzunluğu dəqiq görünür;
- miksion sistouretroqrafiya — sidik ifrazı zamanı uretranın və sidik kisəsinin vəziyyəti qiymətləndirilir; retroqrad uretroqrafiya ilə birlikdə strikturanın tam xəritəsini verir;
- uretroskopiya — nazik endoskopla kanalın daxildən baxışı;
- sonouretroqrafiya — ultrasəs vasitəsilə süngəri cisimdəki çapıqlaşmanın dərinliyinin qiymətləndirilməsi; mürəkkəb hallarda maqnit-rezonans tomoqrafiyası da tətbiq olunur.
Ümumi sidik analizi və sidiyin bakterioloji əkilməsi infeksiyanı aşkar edir, qan analizi isə böyrək funksiyasını və ümumi vəziyyəti qiymətləndirməyə imkan verir. Differensial diaqnostika prostat vəzinin xoşxassəli hiperplaziyası, sidik kisəsi boynunun sklerozu, neyrogen sidik kisəsi və uretra daşları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- kəskin sidik ləngiməsi — sidik ifrazının tam dayanması;
- xroniki sidik ləngiməsi və sidik kisəsi divarının qalınlaşması, onun yığılma funksiyasının zəifləməsi;
- təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları, prostatit, epididimit;
- sidik kisəsində daş əmələ gəlməsi;
- sidiyin böyrəklərə geri axması və böyrək funksiyasının pozulması;
- uretranın divarında divertikul, abses və ya fistulanın formalaşması.
Müalicə
Uretra strikturası mexaniki problemdir, buna görə dərmanlarla daralmanı aradan qaldırmaq mümkün deyil. Konservativ müalicə yalnız müşayiət edən infeksiya olduqda aparılır: həkim antibakterial preparatlar təyin edir, onları sidiyin bakterioloji əkilməsinin nəticəsinə görə düzəldir. Əsas müalicə cərrahidir və onun növü daralmanın yerindən, uzunluğundan, səbəbindən və əvvəlki müdaxilələrdən asılıdır.
Bütün üsullar iki qrupa bölünür: endouretral (kanalın daxilindən, endoskopik avadanlıqla) və açıq rekonstruktiv əməliyyatlar.
- Uretranın bujlanması və ya balonla genişləndirilməsi — üsul az invazivdir, lakin effekti çox vaxt müvəqqəti olur;
- Daxili optik uretrotomiya — «soyuq bıçaqla» və ya lazerlə daralmış sahənin endoskop nəzarəti altında kəsilməsi. Ən yaxşı nəticə ilk dəfə aşkar edilmiş qısa bulbar strikturalarda əldə edilir; təkrar uretrotomiyaların effektivliyi xeyli azalır;
- Uretroplastika — açıq rekonstruktiv əməliyyat. Qısa strikturada çapıqlı hissə kəsilir və uretranın uclarının birbaşa birləşdirilməsi (anastomoz) aparılır. Uzun strikturada çatışmayan hissə toxuma lopası ilə, çox vaxt yanaq selikli qişasından alınan qreftlə bərpa edilir. Uretroplastika uzunmüddətli nəticəyə görə ən etibarlı üsul hesab olunur;
- Mərhələli əməliyyatlar və perineal uretrostomiya — çox uzun, mürəkkəb, şüa və ya sklerozlaşan lixenlə bağlı strikturalarda tətbiq olunur;
- Sistostomiya — kəskin sidik ləngiməsi zamanı sidiyin qarın divarı vasitəsilə müvəqqəti xaric edilməsi; bu, planlı müalicəyə qədər sidik kisəsini qoruyur.
Evdə nə etmək olar: kifayət qədər maye qəbul etmək, sidik ifrazını uzun müddət saxlamamaq, axın zəiflədikdə və ya hərarət yarandıqda həkimə müraciəti gecikdirməmək. Nə etmək olmaz: uretraya özbaşına əşya yeritmək, bitki mənşəli «sidikqovucu» vasitələrlə özünü müalicə etmək, həkim təyinatı olmadan antibiotik qəbul etmək.
Reabilitasiya
Endoskopik müdaxilədən sonra pasiyent adətən qısa müddətdə evə yazılır, açıq uretroplastikadan sonra isə uretrada bir müddət kateter saxlanılır. Bu dövrdə cinsiyyət orqanlarının gigiyenasına diqqət etmək, ağır fiziki yüklənmələrdən, velosiped sürməkdən və müəyyən müddət cinsi həyatdan çəkinmək tövsiyə olunur.
Striktura təkrarlana bildiyi üçün əməliyyatdan sonra müntəzəm nəzarət vacibdir: uroloq şikayətləri, uroflovmetriyanın və qalıq sidiyin göstəricilərini izləyir, lazım olduqda təkrar uretroqrafiya təyin edir. Sidik axınının yenidən zəifləməsi həkimə növbədənkənar müraciət üçün əsasdır.
Profilaktika
Spesifik profilaktika yoxdur, lakin daralmanın ehtimalını aşağıdakılar azaldır:
- sidik-cinsiyyət sisteminin infeksiyalarının vaxtında və tam müalicəsi;
- qorunmuş cinsi əlaqə və cinsi yolla ötürülən infeksiyaların qarşısının alınması;
- kateterizasiya, sistoskopiya kimi prosedurların yalnız göstərişə əsasən və ixtisaslı mütəxəssis tərəfindən aparılması, kateterin mümkün qədər qısa müddət saxlanması;
- aralıq nahiyəsinin travmalarından qorunma, idman zamanı ehtiyat tədbirləri;
- penisdə ağımtıl ləkələr, dərinin sərtləşməsi kimi dəyişikliklər yarandıqda dermatoloqa və ya uroloqa vaxtında müraciət;
- şəxsi gigiyena qaydalarına əməl olunması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uretra strikturası ilə uroloq məşğul olur. Mürəkkəb və təkrarlanan hallarda rekonstruktiv uretra cərrahiyyəsi üzrə təcrübəsi olan uroloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur.
Yadda saxla!
- Sidik axınının tədricən zəifləməsi «yaşla bağlı normal hal» deyil — səbəbini uroloq müəyyən etməlidir.
- Striktura dərmanla aradan qalxmır; müalicə üsulu daralmanın yeri və uzunluğuna görə fərdi seçilir.
- Təkrar-təkrar genişləndirmə və kəsiklər çapığı artıra bilər, buna görə ilk müalicənin düzgün seçilməsi çox vacibdir.
- Sidik ifrazının tam dayanması təcili vəziyyətdir — 103 çağırın, uretraya özbaşına heç nə yeritməyin.
- Müalicədən sonra müntəzəm nəzarət residivi vaxtında aşkar etməyə kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Uretra strikturasının özü yoluxucu xəstəlik deyil — bu, sidik kanalının mexaniki daralmasıdır və başqa insana keçmir. Lakin daralmanın bəzi hallarda keçmiş cinsi yolla ötürülən infeksiyalar və ya iltihabi proseslər nəticəsində formalaşması mümkündür. Ona görə əsas infeksion səbəb aşkarlanarsa, onun müalicəsi və partnyorun da müayinəsi barədə həkim ayrıca tövsiyə verə bilər.
Müalicə taktikası daralmanın uzunluğundan, yerləşdiyindən və səbəbindən asılı olaraq fərdi seçilir. Qısa strikturalarda bəzən uretranın bujlanması, balonla genişləndirilməsi və ya endoskopik uretrotomiya kifayət edə bilər, uzun və ya təkrarlanan hallarda isə açıq bərpa əməliyyatı — uretroplastika tələb olunur. Hansı üsulun uyğun olduğunu yalnız uroloq müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir.
Diqqətsiz qalan striktura zamanla daha da daralaraq sidik ifrazını çətinləşdirir, sidik kisəsinin natamam boşalmasına və orada sidiyin durğunluğuna səbəb olur. Bu fon isə təkrarlanan sidik yolu infeksiyalarının, daş əmələ gəlməsinin və uzunmüddətli hallarda böyrək funksiyasının pozulmasının riskini artırır. Simptomlar yüngül görünsə belə, vəziyyətin qiymətləndirilməsi üçün uroloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur.
Bəli, residiv mümkündür, xüsusilə endoskopik üsullardan sonra və uzun strikturalarda. Açıq uretroplastika uzunmüddətli nəticəyə görə daha etibarlı hesab olunur. Buna görə əməliyyatdan sonra uroloqun nəzarətində qalmaq və sidik axını yenidən zəiflədikdə gecikmədən müraciət etmək vacibdir.
Qadınlarda uretra qısa və düz olduğu üçün striktura nadir hallarda rast gəlinir. Onun səbəbləri arasında doğuş və ya əməliyyatlarla bağlı travmalar, şüa müalicəsi, xroniki iltihab ola bilər. Qadında sidik axınının zəifləməsi və natamam boşalma hissi olduqda uroloq və ya uroginekoloq müayinəsi lazımdır.
Xeyr, evdə daralmanı aradan qaldırmaq mümkün deyil. Bitki çayları və ya sidikqovucu vasitələr axını yaxşılaşdırmır, əksinə, durğunluq və infeksiya riskini artırmaqla vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Evdə yalnız həkimin tövsiyələrinə — maye rejiminə, gigiyenaya və, təyin olunubsa, özünü-kateterizasiya qaydalarına əməl etmək olar.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
