Düz bağırsaq fistulası düz bağırsaq və ya anal kanal ilə dəri və ya qonşu orqan arasında yaranan patoloji kanaldır. Səbəbdən asılı olaraq cərrahi müalicə tələb oluna bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Rektal fistula
- anal fistula
Xəstəlik haqqında
Düz bağırsaq fistulası (rektal, pararektal fistula) – perianal nahiyənin yumşaq toxumalarında əmələ gələn patoloji kanaldır. Xəstəlik kriptalarda – bağırsaq və anal dəlik sərhədindəki selikli qişa qatlarında gedən xroniki iltihabi proses fonunda yaranır. Yavaş gedən infeksiya sağrı nahiyəsinin dəri səthində dəlik əmələ gəlməklə toxumaların tədricən dağılması ilə müşayiət olunur. Patologiya proqressivləşdikcə prosesi məhdudlaşdıran çapıq toxumasının artması baş verir. Beləliklə, gələcək patoloji kanalın formalaşması baş verir.
Düz bağırsaq fistulaları xroniki gedişlə seçilir və anal dəlik ətrafındakı toxumaların uzunmüddətli iltihabı, daimi irinli və ya qanlı ifrazatlar, arxa keçid yaxınlığında dərinin qıcıqlanması, qaşınma və digər narahatedici simptomlarla müşayiət olunur. Müalicə olunmadıqda patologiya sfinkterin deformasiyasına, qaz və nəcis saxlaya bilməməyə, bədxassəli şişin inkişafına səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Hallarının 95%-də pararektal fistulun əmələ gəlməsinin əsas səbəbi düz bağırsaq və anal dəlik ətrafındakı yumşaq toxumaların iltihabı olan kəskin paraproktitdir. Onun inkişafının əsasında yaxınlıqdakı yumşaq toxumalara yayılan patogen mikrofloranın həddindən artıq çoxalması durur.
İnfeksiya mənbəyi anal kriptalar və vəzilərdir. Mikroorqanizmlər ekzotoksinlər ifraz edir ki, bunlar tədricən düz bağırsağın selikli qişasını, əzələ təbəqəsini və xarici divarını dağıdır. Yumşaq toxumaların zədələnmə zonasında patoloji prosesi məhdudlaşdıran çapıqlaşma baş verir. Paralel olaraq birləşdirici toxumadan kanal formalaşır ki, bunun vasitəsilə maye axır. Fistul yolundan irinin kifayət qədər axmaması zamanı fistul ətrafında infiltratlar və abseslər əmələ gəlir.
Kəskin paraproktitdən başqa, fistulun inkişafını aşağıdakılar da təhrik edə bilər:
- oturaq həyat tərzi;
- perianal nahiyənin qeyri-kafi gigiyenası;
- metabolik xəstəliklər (şəkərli diabet, piylənmə);
- immunçatışmazlığı (anadangəlmə və ya qazanılmış);
- anal zonanın travmaları.
Düz bağırsaq fistulu daha çox 35-60 yaş arası kişilərdə rast gəlinir.
Təsnifat
Əsas səbəbdən asılı olaraq düz bağırsaq fistulaları 3 sinfə bölünür:
- perianal nahiyənin əməliyyatı və ya travması nəticəsində yaranan;
- Kron xəstəliyində bağırsağın zədələnməsi fonunda yaranan;
- pararektal kistaların olması səbəbindən əmələ gələn fistulalar.
Törəmələr zədələnmiş sahənin yumşaq toxumalarında kor şəkildə bitə (natamam) və ya dəri səthinə açıla bilər (tam).
Düz bağırsaq fistulalarının başqa bir təsnifatı kanalın daxili dəliyinin yerləşməsi ilə bağlıdır: patologiyanın ön, arxa və orta formaları ayırd edilir.
Fistul keçidinin anal sfinkterə nisbətən yerləşməsindən asılı olaraq düz bağırsağın intrasfinkter (kənar, dəridaltı-selikli), transsfinkter və ekstrasfinkter fistulaları ayırd edilir. Birinci halda patoloji keçid anus ətrafındakı dərini kriptalardan biri ilə birləşdirir. O, kiçik uzunluğu ilə fərqlənir. Transsfinkter fistulalar tez-tez şaxələnmiş keçid və irinli ciblərlə fərqlənir. Onlar daxili sfinkterdən və xarici sfinkterin bir hissəsindən keçərək düz bağırsaq ətrafı toxumaya çıxır. Ekstrasfinkter variant sfinkteri dolanaraq bağırsaq divarı boyunca keçir və onun selikli qişasına çıxır.
Həkimlər xəstəliyin müalicə taktikasını müəyyən edən ekstrasfinkter fistulaların dörd ağırlıq dərəcəsini ayırd edirlər:
- 1 dərəcə: dar daxili dəlik və düz keçidlə xarakterizə olunur; xəstədə toxumaların çapıqlaşma əlamətləri, cərəhətlər və infiltratlar olmur;
- 2 dərəcə: ətraf toxuma iltihablanmayıb, lakin daxili dəlik nahiyəsində çapıqlaşma əlamətləri var;
- 3 dərəcə: toxumada irinli iltihab aşkar edilir, daxili çıxış dar, çapıq dəyişiklikləri olmadan;
- 4 dərəcə: toxumanın irinli iltihabı, kütləvi toxuma infiltrasiyası mövcuddur, daxili dəlik böyükdür, çapıq toxuması ilə əhatələnib.
Klinik mənzərə
Fistulanın simptomları prosesin şiddətindən, habelə anal dəlik nahiyəsindəki yumşaq toxumaların zədələnmə dərəcəsindən asılıdır. Xəstəliyin erkən mərhələlərində, patoloji kanal yalnız formalaşarkən, xəstə özünü kifayət qədər yaxşı hiss edə bilər. Onu nadir hallarda perianal nahiyədə narahatlıq narahat edir.
Xəstələr fistulanın xarici dəliyi yarandıqda proktoloqa müraciət edirlər. Bu zaman simptomlar aydın olur. Xəstəni narahat edir:
- fistul dəliyindən serozlu-qanlı, qanlı və ya irinli ifrazat; ekssudatın xarakteri törədicilərin patogen xüsusiyyətlərindən və yumşaq toxumaların zədələnməsinin aqressivliyindən asılıdır;
- patoloji kanal boyunca ağrı hissi; təzyiq zamanı narahatlıq güclənir;
- patoloji sahədə qızarma, lokal şişkinlik.
Fistula nahiyəsində ifadə olunmuş iltihabi proses zamanı hərarət (39 dərəcəyə qədər), özünü pis hiss etmə, yuxu pozğunluğu və emosional labillik müşahidə oluna bilər. Anal nahiyədə daimi narahatlıq səbəbindən insan əsəbiləşir, həyat keyfiyyəti xeyli pisləşir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Düz bağırsaq fistulunun diaqnostikası xəstənin vəziyyətinin hərtərəfli qiymətləndirilməsini əhatə edir, anamnezin toplanmasından, şikayətlərin təhlilindən başlayaraq instrumental müayinə üsulları ilə tamamlanır. Proktoloqun problemi dərhal şübhələnməsinə imkan verən mühüm cəhət əvvəllər keçirilmiş kəskin paraproktitə dair məlumatdır.
Xarakterik şikayətlər olduqda həkim fistulun xarici dəliyini aşkar etmək üçün anorektal nahiyəni müayinə edir. Bundan sonra proktoloq irinli infiltratların və abseslərin olub-olmadığını diaqnostika etmək üçün patoloji kanal boyunca yumşaq toxumaların palpasiyasını aparır. Anal həlqənin vəziyyətini və funksiyasını hərtərəfli qiymətləndirmək üçün həkim barmaqla rektal müayinə aparır.
Düz bağırsaq fistulunun daha ixtisaslaşmış diaqnostika üsulları:
- patoloji yolun zondlanması: bu prosedur patoloji törəmənin düz bağırsağa nisbətən yerləşməsini qiymətləndirməyə imkan verir;
- metilen göyü ilə sınaq: prosedur yolun daxili və xarici dəliyini, gizli cibləri, budaqlanmaları aşkar edir;
- rektoromanoskopiya həkim düz bağırsağın lümeninin vəziyyətini vizual qiymətləndirir, fistulun daxili dəliyini müəyyən edir;
- transrektal USM: proktoloq ekranda patoloji kanalı və onun düz bağırsaqla və digər yaxınlıqdakı strukturlarla qarşılıqlı yerləşməsini görə bilər;
- zədələnmiş sahənin MRT və ya KT-si: digər müayinə üsullarının informativliyi kifayət etmədikdə çətin klinik hallarda tətbiq edilir.
Ənənəvi laboratoriya testləri (qanın ümumi analizi, sidiyin analizi, qanın “biokimyası”) daxili orqanların funksiyasını qiymətləndirmək üçün təyin edilir. Bu müayinələr yalnız ümumi sağlamlıq səviyyəsini müəyyən etməyə deyil, həm də iltihabın ifadəliliyini qiymətləndirməyə kömək edir.
Proktoloqlar həmçinin fistulun xarici dəliyindən olan ifrazatın bakterioloji müayinəsini təyin edə bilər. Bu, patoloji prosesin törədicisini müəyyən etməyə və əksmikrob müalicə üçün effektiv preparat seçməyə imkan verəcək.
Müalicə
Müalicə üsulları
Düz bağırsaq fistullarının müalicə üsulunun seçimi onun tipindən (intrasfinkter, transsfinkter, ekstrasfinkter), zədələnmə dərəcəsindən, patoloji əlamətlərin ifadəliliyindən, ağırlaşmaların olub-olmamasından asılıdır. Taktika haqqında qərar xəstənin diqqətli müayinəsindən sonra qəbul edilir.
Düz bağırsaq fistulunda konservativ terapiya effektiv deyil. Yumşaq toxumalarda patoloji kanalın olması səbəbindən dərman preparatlarının tətbiqi xəstəliyi tam aradan qaldırmaq imkanı olmadan yalnız müvəqqəti yaxşılaşmaya gətirib çıxarır. Ən optimal həll əməliyyat olaraq qalır. Konservativ müalicə yalnız əməliyyata hazırlıq və ondan sonrakı reabilitasiya kimi istifadə olunur. Xəstəyə antibiotiklər, iltihabəleyhinə vasitələr, fizioterapiya və s. təyin edilir.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə fistulun kəsilib çıxarılmasına və zədələnmiş yumşaq toxumaların bütövlüyünün sonradan bərpasına yönəlib. Patoloji kanalın yerləşməsi və ölçüsündən, sızmaların və yan ciblərin olmasından, çıxış dəliklərinin sayından asılı olaraq proktoloq hər konkret halda müdaxilənin optimal variantını seçir.
Cərrahların arsenalında müxtəlif tipli əməliyyatlar var.
- Zond üzərində fistulun kəsilib çıxarılması. Proktoloq zonddan keçirici kimi istifadə edir (sağlam yaxınlıqdakı toxumaların zədələnməsini minimuma endirmək üçün).
- Fistulun sızmaların paralel açılması və drenajı ilə çıxarılması. Bu halda proktoloq irinin toplana biləcəyi mümkün cibləri yoxlayır. Belə törəmələrin çıxarılması xəstəliyin residivlərinin qarşısını almaq üçün vacibdir.
- Sfinkterin tikilməsi ilə patoloji kanalın ləğv edilməsi. Bu əməliyyat anal dəlik ətrafındakı əzələ həlqəsinin zədələnməsi zamanı yerinə yetirilir.
Patoloji kanalın kimyəvi maddələr və ya bioplastik materiallar vasitəsilə bağlanması üsulları da mövcuddur. Fistul boşluğuna fibrin yapışqanının və ya bioplastik implantın yeridilməsi yaxşı terapevtik nəticələr göstərir. Yolun divarının yapışması baş verir, düz bağırsağın dəri səthi ilə əlaqəsi aradan qaldırılır. Bu üsulun mənfi cəhəti onun seçici effektivliyidir. Yalnız 48-72% hallarda istənilən nəticəyə nail olmaq mümkün olur.
Reabilitasiya
Düz bağırsaq fistulunun cərrahi çıxarılmasından sonra xəstə bir neçə gün proktoloqun nəzarəti altında stasionarda qalır. Həkim gündəlik olaraq əməliyyatdan sonrakı yaranın vəziyyətini qiymətləndirir, onu yuyur, sarğı qoyur. Gündəlik gigiyena müəyyən diskomfort yarada biləcəyi üçün xəstəyə ağrıkəsici və iltihabəleyhinə preparatlar təyin edilir. Yumşaq toxumaların sağalmasını sürətləndirmək üçün reparant məlhəmlər, həmçinin antibakterial və iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərə malik vasitələr təyin edilir.
Bərpanı sürətləndirmək üçün fizioterapevtik prosedurlar aparılır – UYT, ultrasəs və maqnit terapiyası. Keyfiyyətli reabilitasiyanın mühüm aspekti defekasiyanın normallaşdırılmasıdır. Əgər xəstə qəbizlikdən əziyyət çəkirsə, işlədici preparatlar təyin edilir və pəhriz seçilir.
Profilaktika
Düz bağırsaq fistulunun spesifik profilaktikası mövcud deyil. Xəstəlik irsən keçmir, əmələ gəlməsinin əsasında patogen mikroorqanizmlərin anal kriptalardan perianal nahiyənin yumşaq toxumalarına miqrasiyası durur.
Xəstəliyin inkişafının qarşısının alınmasının əsas aspektləri bunlardır:
- perianal nahiyənin və qıçaarası qırışın şəxsi gigiyena qaydalarına əməl edilməsi;
- orqanizmdə infeksion xəstəliklərin vaxtında müalicəsi;
- qəbizlik və ishalın aradan qaldırılması və qarşısının alınması;
- hər hansı proktoloji patologiyanın vaxtında müalicəsi;
- karbohidrat və yağ mübadiləsi pozğunluqlarının korreksiyası;
- hipodinamiyaya qarşı mübarizə.
İmmunçatışmazlığı vəziyyətləri olduqda onların ixtisaslaşmış korreksiyası tələb olunur. Bu, düz bağırsaq boşluğunda həmişə mövcud olan patogen mikrofloranın funksiyasının zəiflədilməsi hesabına orqanizmin yerli müdafiə qüvvələrinin artırılmasına kömək edir.
Yadda saxla!
Düz bağırsaq fistulu əsasən əmək qabiliyyətli insanları zədələyən proktoloji xəstəlikdir. Anus nahiyəsində yaranan hər hansı narahatlıq yaradan simptomlara diqqət yetirmək lazımdır. Alt paltarda hər hansı patoloji ifrazatın görünməsi zamanı dərhal proktoloqa müraciət etmək lazımdır.
Vaxtında təyin edilmiş müalicə xəstəliyin ağırlaşmalarının (abseslər) inkişaf riskini azaltmağa imkan verir və xəstənin sağalmasını sürətləndirir. Xəstəliyin qarşısını almağın sadə üsullarından biri perianal nahiyənin gigiyenasına diqqətlə əməl etməkdir.
Xəstəliyin ən effektiv müalicə üsulu əməliyyatdır. Lakin cərrahi müdaxilədən qorxmaq lazım deyil. Fistulların az travmatik kəsilməsinin və ya daxildən “yapışdırılmasının” müasir üsulları yaxşı nəticələr təmin edir, bununla yanaşı ətraf toxumalar demək olar ki, zədələnmir. Prosedur zamanı xəstə heç nə hiss etmir. Proktoloqun tövsiyələrinə əməl edilməsi sağalmanı sürətləndirir və adi həyat tərzinə tez qayıtmağa kömək edir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Hamiləlik zamanı babasil
Babasil – düz bağırsağın ətrafında düyünlər əmələ gətirən hemorroidal venaların iltihabı və patoloji genişlənməsi ilə bağlı xəstəlikdir. Bu,…
İstiqamət: Proktologiya
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
