Traxoma Chlamydia trachomatis-in müəyyən serovarlarının törətdiyi xroniki yoluxucu göz xəstəliyidir. Təkrarlanan infeksiyalar çapıqlaşma, trixiaz və korluğa səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qranulyar konyunktivit
- Misir gözü iltihabı
Xəstəlik haqqında
Konyunktivanın xlamidiyalarla yoluxması çox vaxt xlamidial konyunktivitin inkişafına səbəb olur. Lakin bəzi hallarda gözlərin traxomasının formalaşması ilə müşayiət olunan xroniki, yavaş gedişli iltihab inkişaf edə bilər. Proses, bir qayda olaraq, ikitərəflidir.
Xəstəlik xüsusilə sanitar gigiyena və mədəniyyət səviyyəsi kifayət qədər aşağı olan Afrika və Asiya ölkələrində daha tez-tez rast gəlinir. Ruslar və avropalılar bu regionlara səyahət zamanı yoluxa bilərlər.
Traxoma adətən, xüsusilə uşaq yaşlarında, gizli inkişaf edir. Buna görə də xəstəliyi erkən mərhələdə aşkar etmənin əsas yolu traxomanın yüksək yayılma səviyyəsinə malik ölkələrdən qayıtdıqdan bir müddət sonra oftalmoloqun profilaktik müayinəsidir. Bəzi hallarda gözün traxoma xəstəliyi quruluq və yad cisim hissinə səbəb olur. Görmə orqanının sürətli yorulması və konyunktival kisədən cüzi ifrazat görünə bilər. Xroniki iltihab, bir qayda olaraq, konyunktivanın keçid zonalarında – selikli qişanın göz almasının xarici səthindən qapağın daxili səthinə keçdiyi yerlərdə başlayır. Adətən patoloji proses yuxarı keçid qırışından başlayır.
Traxomalı xəstənin sifəti «yuxulu görkəm» alır. Bu, yuxarı qapağın iltihabi infiltrasiyası ilə əlaqədardır. Ödem nəticəsində o ağırlaşır və traxomatoz ptoz inkişaf edir. Sonra iltihab konyunktivaya yayılır, bu da damarların inyeksiyasına və ödemin artmasına səbəb olur. Xəstəlik vaxtında diaqnostika edilməzsə, növbəti addım buynuz qişanın prosesə cəlb olunmasıdır. Buynuz qişa bulanıqlaşır, ona damarlar cücərməyə başlayır (normada buynuz qişa damarsız struktur hesab olunur). Damar reaksiyası ilə müşayiət olunan buynuz qişa iltihabı traxomatoz pannus adlanır. Pannus 3 növ ola bilər:
- nazik, damarlar az olduqda və infiltrasiya cüzi ifadə olunduqda;
- damar, yeni əmələ gəlmiş damarlar çox olduqda, infiltrasiya və buynuz qişanın bulanıqlığı isə minimal olduqda;
- ətli, həm infiltrasiya, həm də damar reaksiyası maksimum dərəcədə ifadə olunduqda, bu zaman buynuz qişa qranulyasiya toxumasını xatırladır.
Xəstəliyin diaqnostikası oftalmoskopiyanın obyektiv məlumatları və törədicini aşkar etməyə yönəlmiş laborator analizlər əsasında aparılır.
Erkən mərhələlərdə müalicə iltihab əleyhinə və antibakterial vasitələrlə aparılır. Ağırlaşmalar inkişaf etdikdə cərrahi plastika tələb oluna bilər.
Səbəbləri
Traxomanın bilavasitə səbəbi Chlamydia trachomatis ilə yoluxmadır. Yoluxma törədicinin gözün selikli qişasına düşməsi zamanı baş verir. Bu aşağıdakı kimi baş verə bilər:
- patogenlərin çirkli əllərlə birbaşa konyunktivaya keçirilməsi;
- iltihabın xəstə göz almasından sağlam gözə keçməsi (bu yol da yoluxmuş əllər vasitəsilə həyata keçirilir).
Beləliklə, göz almasının xlamidiyalarla yoluxmasının və sonrakı traxomanın inkişafının əsas amilləri bunlardır:
- çirklənmiş əllərlə təmas;
- üzün yoluxmuş dəsmallarla silinməsi;
- yoluxmuş yataq dəstinin istifadəsi;
- yoluxmuş geyimin geyinilməsi;
- törədicinin milçəklər vasitəsilə daşınması.
Təsnifat
Gözün traxoma xəstəliyi ardıcıl olaraq bir sıra mərhələlərdən keçir:
- Birinci mərhələ – konyunktival qişanın iltihabının ilkin reaksiyası. Xəstəni yad cisim hissi, göz yaşı axması, gözlərin qızarması və selikli-irinli ifrazatın olması narahat edə bilər. Bəzi hallarda bu mərhələ simptomsuz keçir. Oftalmoskopiya aparıldıqda konyunktivanın yayılmış ödemi, kiçik, xaotik yerləşmiş follikullar aşkarlanır. Patoloji prosesə, bir qayda olaraq, yuxarı ön qırış cəlb olunur.
- İkinci mərhələ – davam edən iltihab və traxomatoz follikulların nekrozunun başlanğıcı. Ölmüş toxuma yerində çapıqlar əmələ gəlir. Patoloji prosesə buynuz qişa cəlb olunur, nəticədə iltihab və damarların cücərməsi inkişaf edir. Bu mərhələdə insan ətrafdakılar üçün ən böyük təhlükə mənbəyidir.
- Üçüncü mərhələ – aktiv çapıqlaşma. Selikli qişada çapıqların olması xlamidial konyunktiviti spesifik xroniki iltihabdan (traxomadan) dəqiq fərqləndirməyə imkan verir.
- Dördüncü mərhələ – iltihabın sönməsi. Konyunktiva və buynuz qişa tərəfindən iltihabi reaksiya ifadə olunmur, əsas zədələnmə isə toxumaların deformasiyasına səbəb olan kobud birləşdirici toxumanın artmasıdır.
Üçüncü-dördüncü mərhələdə traxomanın gözün fotosu kifayət qədər spesifikdir. Lakin xəstəliyin bu mərhələdə aşkar edilməsi daha erkən mərhələlərə nisbətən daha pis proqnozla əlaqələndirilir. Buna görə də risk amili (endemik rayonlara səfər) olduqda, xüsusilə «göz» şikayətləri ilə birlikdə, mümkün qədər tez mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.
Klinik mənzərə
Xlamidial iltihabın inkubasiya dövrü 1-2 həftədir. Xəstələrin əksəriyyətində traxomanın ilkin mərhələdə subyektiv simptomları olmur. Lakin bəzi insanlarda gözlərin sürətli yorulması, quruluq və yad cisim hissi ilə əlaqəli diskomfort barədə qeyri-spesifik şikayətlər ola bilər. Belə əlamətlərin olması genişləndirilmiş oftalmoloji müayinə üçün göstərişdir. Oftalmoskopiya traxoma üçün xarakterik olan aşağıdakı təzahürləri aşkar etməyə imkan verir:
- konyunktivanın qalınlaşması və albalı-qırmızı çalarının yaranması;
- konyunktivada, ən çox yuxarı qapağın daxili səthində follikulların olması (follikullar selikli qişanın qalınlığında yerləşən bulanıq iri dənələr kimi görünür);
- konyunktival qatın kələ-kötürlüyü və qeyri-hamarlığı;
- traxomatoz follikulların ölümündən sonra inkişaf edən konyunktivanın çapıqlaşması;
- buynuz qişanın cəlb olunması – yuxarı keçid qırışından gedən damar pannusu.
Xəstəliyin hər bir mərhələsi illərlə davam edə bilər, tədricən vəzi epitelinin ölümünə səbəb olur. Kseroz (selikli qişa və buynuz qişanın quruması) adətən üçüncü mərhələdə inkişaf edir. Bu zaman xəstə güclü diskomfort yaradan gözlərin ifadəli quruluğunu hiss edir. İnsanı gözdə qırpınma zamanı güclənən qum hissi narahat edir. Buynuz qişa və selikli qişa daim qıcıqlanmış, qırmızı və ödemlidir.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Traxomanı müəyyən etmək üçün həkim oftalmoskopik müayinə aparır. Aşkar edilən follikullar, konyunktiva və buynuz qişanın iltihabi infiltrasiyası, çapıq ocaqlarının olması diaqnozu təsdiqləyir. Yekun diaqnoz törədicinin identifikasiyasına yönəlmiş laborator diaqnostika əsasında qoyulur. Bunun üçün aşağıdakı üsullar tətbiq oluna bilər:
- konyunktival qazıntıların sitoloji müayinəsi (hüceyrədaxili inklüziyalar aşkarlanır);
- törədicinin polimeraza zəncirvari reaksiya üsulu ilə aşkarlanması (ən etibarlı üsul);
- qanda M və G sinfi spesifik immunoqlobulinlərin təyini (hazırda bu analiz getdikcə daha az tətbiq olunur).
Müalicə
Traxomanın müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. ÜST tövsiyələrinə görə aktiv traxomanın müalicəsində əsas yeri makrolid qrupundan antibiotikin qısa kursu (çox vaxt birdəfəlik qəbul) və ya tetrasiklin qrupundan göz məlhəmi tutur.
Konservativ müalicənin əsasını xlamidiyaların həssas olduğu antibakterial preparatlar təşkil edir. Məlhəm formalı dərman formalarına üstünlük verilir. Kəskin iltihab aradan qaldırıldıqdan sonra mümkün ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə damcılar təyin olunur. Antibakterial terapiyanı gücləndirmək üçün yerli antibiotiklər sistem preparatlarla birləşdirilir.
Quru göz sindromu inkişaf etdikdə konservativ müalicəyə göz yaşı əvəzediciləri əlavə olunur.
Qapaqların əyilməsi və kirpik kənarının deformasiyası inkişaf etdikdə cərrahi korreksiya göstərişdir.
Xəstəliyin çox irəliləmiş hallarında görməni bərpa etmək üçün buynuz qişanın plastikası aparıla bilər. Əməliyyat infeksiyanın generalizasiyasının qarşısını almaq üçün antibakterial örtük altında iltihab söndükdən sonra aparılır.
Əsas profilaktik tədbirlər bunlardır:
- üzün sabunla işlənmiş təmiz əllərlə yuyulması;
- ayrıca dəsmaldan istifadə;
- fərdi yataq dəsti;
- otaqlarda milçəklərin məhv edilməsi.
Bu tövsiyələrə traxomanın endemik xəstəlik olduğu Asiya-Afrika ölkələrinə səfər zamanı xüsusilə diqqətlə riayət etmək lazımdır.
Reabilitasiya
Oftalmoloji əməliyyatdan sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- toxumalar sağalana qədər gözlərə bəzək və qulluq kosmetikası vurmamaq;
- küçədə günəş eynəyi taxmaq;
- ağırlıq qaldırmamaq;
- sauna, hamam, hovuzlara getməmək;
- isti vannada deyil, üstünlük duşda yuyunmaq, bu zaman əməliyyat olunmuş gözü sarğı ilə örtmək lazımdır.
Buynuz qişa plastikasından sonra bərpa uzun sürən prosesdir, 1 ilə qədər davam edə bilər. Reabilitasiya mərhələsində buraxılmamalı olan dinamik oftalmoloq müayinələri tələb olunur.
Yadda saxla!
Uşaqlarda traxomanın gedişi böyüklərdəki xəstəlik gedişindən fərqlənir. Uşaq yaşında infeksiya demək olar ki, həmişə follikulların əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur, bu zaman onlar sürətlə reqressiyaya uğrayaraq özündən sonra nazik çapıqlar qoyur. Vaxtında başlanmış antibakterial terapiya tez uğur qazanmağa imkan verir. Lakin xlamidial infeksiyanın səbəbkar rolunu təsdiqləyən spesifik analizlər aparılmayıbsa, standart bir həftəlik antibakterial terapiya kursu törədiciləri tam məhv etməyə imkan vermir. Buna görə də iltihabi proses bir müddət sonra residiv verir, çox vaxt soyuqdəymə xəstəlikləri provokator rolunu oynayır. Bu ssenaridən qaçmaq üçün konyunktiva və buynuz qişanın zədələnməsinə dair oftalmoskopik əlamətlər olduqda, xüsusilə xəstə Asiya və Afrika ölkələrinə səfər edibsə, xlamidiya trachomatis-ə dair laborator müayinə tövsiyə olunur.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
